Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 22 maja 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1759/23 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie.

Zarządzeniem z dnia 18 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1759/23 Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwał Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r. w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lipca 2023 r. w przedmiocie dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, w kwocie 100 zł, stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535).

Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując że na podstawie art. 114 ust. 4 w zw. z art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230) w zakresie prowadzonej działalności określonej w ustawie nie ponosi opłat sądowych i skarbowych. Ponadto, w art. 64d ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 wskazano, że postępowanie w sprawie dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, prowadzi oraz dofinansowanie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wnoszący zażalenie podkreślił, że w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną w związku z zakresem zadań zleconych przez ustawodawcę, a zatem jest zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący pismo wszczynające postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji jakim jest m.in. skarga kasacyjna (art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a.) powinien zgodnie z art. 214 § 1 P.p.s.a., opłacić wpis sądowy w określonej wysokości. Od przedstawionej powyżej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a. ustawodawca przewidział wyjątki, które wynikają przede wszystkim z przedmiotowo-podmiotowych zwolnień od kosztów sądowych (art. 239 P.p.s.a.), jak też z odrębnych przepisów.

W rozpoznawanej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zażalenia, powołał się na art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w zakresie prowadzonej działalności określonej w ustawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi opłat skarbowych i sądowych. Oznacza to, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych dotyczy nie jakiejkolwiek działalności organu, lecz działalności określonej w powołanej ustawie. Uszczegółowienie zadań, z których niewątpliwie wynika zakres prowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych działalności w rozumieniu art. 114 ust. 4 ustawy, zawierają przepisy art. 68-71 określając strukturę zadań ZUS. Zadania te można podzielić na trzy grupy: zadania własne, zadania powierzone oraz zadania zlecone. Zadania własne to zadania wprost przypisane ZUS lub podmiotom składającym się na jego strukturę w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w pozostałych ustawach, które regulują ubezpieczenia społeczne w znaczeniu przyjętym w art. 1 u.s.u.s., tj. ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenia rentowe, ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe. Zadania te zostały określone w szczególności w art. 68 i 69 u.s.u.s. Możliwość wykonywania przez Zakład innych zadań została natomiast przewidziana w art. 71 ust. u.s.u.s. Stosownie do treści ust. 1 powołanego przepisu, Zakład wykonuje również zadania powierzone na podstawie innych ustaw (zadania powierzone). Ponadto, w myśl art. 71 ust. 2 ustawy, Zakład może wykonywać inne zlecone zadania z dziedziny ubezpieczeń lub zabezpieczenia społecznego (zadnia zlecone). Zadania powierzone to zatem zadania, które wyraźnie przypisano ZUS lub podmiotom z jego struktury w innych ustawach niż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych i pozostałe ustawy regulujące ubezpieczenia społeczne. Mogą one zarówno odnosić się do sfery zabezpieczenia społecznego, jak i wykraczać poza nią. Ich źródłem musi być wprost przepis ustawy. Oznacza to, że podstawą przypisania ZUS lub podmiotom z jego struktury zadania powierzonego nie może być umowa lub porozumienie zawarte na podstawie przepisu prawa ani akt administracyjny. Zakres zadań powierzonych jest bardzo szeroki. Przykładowo można wskazać tutaj zadania ZUS przewidziane w ustawach z dnia 15 lipca 2020 r. o Polskim Bonie Turystycznym (Dz. U. z 2023 r., poz. 35), z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r. poz. 883), z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r., poz. 810 ze zm.) czy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zadania zlecone to natomiast zadania, które zostały pierwotnie przypisane w przepisach prawa innym podmiotom niż ZUS lub podmioty z jego struktury, a następnie – na podstawie przepisu prawa, w formie przez niego przewidzianej (np. umowy, porozumienia, aktu administracyjnego) – zostały im zlecone do wykonywania (por. S. Gajewski [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 71.).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sprawy była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z dnia 12 lipca 2023 r. o przyznaniu dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. Nie ulega przy tym wątpliwości, że decyzja ta została wydana w związku z zakresem zadań powierzonych przez ustawodawcę Zakładowi (art. 71 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 64d ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 - Dz. U. z 2021 r., poz. 75 ze zm.). Z tego względu, skoro postępowanie w sprawie dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna zostało powierzone Zakładowi i wydawanie decyzji w tym przedmiocie mieści się w zakresie prowadzonej przez niego działalności to Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od opłat sądowych, o jakim mowa w art. 114 ust. 4 u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe rozważania przyjąć należy, że zaistniała sytuacja, w której ustawa szczególna wyłączała regulację zawartą w art. 214 § 1 P.p.s.a. Wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej należało uznać zatem za niezasadne, jako naruszające art. 114 ust. 4 w zw. z art. 71 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 64d ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 w zw. z art. 220 § 1 P.p.s.a.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.