Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi R.K na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 września 2024 r ., SKO Gd/2415/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego R.K kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

R. K., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. w przedmiocie odmowy przyznania

świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dnia 19 lutego 2024 r. R. K. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy

Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia

pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką E. K. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 2 lutego 2024 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S.

Orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 18 grudnia 2019 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa.

Decyzją z dnia 19 marca 2024 r. nr OPR.ŚR. 5233.001066.03.2024, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., odmówiono wnioskodawcy

przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ przywołał art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej jako u.ś.r.) w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. i wskazał, że wnioskodawca jest ojcem niepełnosprawnej, na którym ciąży wobec niej obowiązek alimentacyjny, jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, zatem jest w kręgu osób uprawnionych, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Następnie organ wskazał, że podstawową przesłanką, którą należy spełnić ubiegając się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z posiadanych przez organ dokumentów wynika, że ostatnim miejscem zatrudnienia wnioskodawcy była firma "[...]" s.c. w S., gdzie pracował od 1 kwietnia 2007 r. do 31 października

2019 r. Ze świadectwa pracy wynika, iż stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia, tj. wypowiedzenie umowy przez pracownika. Następnie w dniu 6 listopada 2019 r. wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką E. i decyzją nr OPR.ŚR.5231.004144.12.2019 z dnia 4 grudnia 2019 r. przyznano wnioskowane świadczenie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. Kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożono w dniu 4 lutego 2020 r. i decyzją nr OPR.ŚR.5231.000499.02.2020 z dnia 6 lutego 2020 r. przyznano wnioskodawcy świadczenie na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2024 r.

Z dołączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonego w dniu 19 lutego 2024 r. oświadczenia wynika, że córka wnioskodawcy podjęła studia na kierunku psychologia na Uniwersytecie im. [...]

w T. Córka mieszka w akademiku, gdzie ma zapewniony pokój i łazienkę przystosowaną do osób niepełnosprawnych oraz w razie potrzeby pomoc asystenta, którego zapewnia uczelnia. Na podstawie oświadczenia ustalono, że w poniedziałek rano wnioskodawca zawozi córkę do T., pomaga zanieść bagaż i rozpakować

się oraz robi zakupy. W środę wnioskodawca przyjeżdża do córki i pomaga posprzątać w pokoju, robi pranie i zakupy. Następnie w czwartek lub w piątek, tj. w zależności od planu zajęć na uczelni, wnioskodawca przyjeżdża po córkę i wraca z nią do S. na weekend. Ponadto wnioskodawca

umawia wizyty lekarskie i jeździ z córką do lekarzy do G. i do S.: onkologa, neurochirurga, neurologa, urologa i endokrynologa. Przebywa również z córką w szpitalu podczas zabiegów lub operacji, zawozi na rehabilitację i basen, przygotowuje posiłki oraz pomaga "w bieżących sprawach życia codziennego" ("zwłaszcza w sezonie zimowym córka potrzebuje ciągłej asekuracji z uwagi na problemy z chodzeniem, dlatego wiele czynności nie jest w stanie wykonywać samodzielnie"). Wnioskodawca oświadczył również, że podjęcie studiów przez córkę było konieczne z uwagi na jej stan psychiczny i kontakt z rówieśnikami.

Następnie organ wyjaśnił, że córka wnioskodawcy jest osobą dorosłą, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem w punkcie 7 orzeczenia konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należało więc ustalić czy rozmiar świadczonej przez wnioskodawcę pomocy wobec córki wyklucza go z rynku pracy, gdyż nie zawsze posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że rozmiar obowiązków wobec osoby niepełnosprawnej jest na tyle duży, iż uniemożliwia podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 5 marca 2019 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. Ustalono, że wnioskodawca mieszka z żoną, która jest osobą pracującą oraz dwójką dzieci. Druga córka jest panną, studiuje w G. i pracuje, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie wymaga pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Obecnie wnioskodawca nigdzie nie pracuje na umowę o pracę ani dorywczo i nie pobiera żadnych świadczeń z innych instytucji. Od 1 listopada 2019 r. do 31 stycznia 2024 r. wnioskodawca pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad córką E., wcześniej, tj. w okresie od 1 grudnia

2016 r. do 31 października 2019 r. świadczenie na córkę pobierała żona. W związku z tym, że żona wróciła do pracy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia i podjął się opieki nad niepełnosprawną córką. Jak wynika z oświadczenia złożonego do wywiadu córka jest panną, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest osobą ubezwłasnowolnioną. Obecnie studiuje stacjonarnie w T. i przebywa w akademiku. Porusza się o własnych siłach, jest

osobą pampersowaną, korzysta również z pieluchomajtek. Samodzielnie spożywa posiłki, sama się ubiera, dawkuje i przyjmuje leki. Córka ma guza rdzenia kręgowego, problemy z tarczycą, wiotkość ciała, drżenie i sztywnienie kończyn górnych i dolnych, cierpi na nietrzymanie moczu oraz nie ma czucia od pasa w dół (z lewej strony ciała). Czynności, jakie wnioskodawca wykonuje przy niepełnosprawnej to m.in.: pomoc w poruszaniu się i przemieszczaniu (zawozi córkę do T. oraz odbiera i przywozi

do domu, jeździ z nią również do lekarza do G. i do neurochirurga do S.). Podczas pobytu córki w domu pomaga jej przy myciu (łazienka nie jest dostosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej), natomiast podczas pobytu na studiach robi jej zakupy, ponieważ córka może dźwigać tylko do 5 kg. W T. córka korzysta z pomocy asystenta osoby niepełnosprawnej, dzięki któremu otrzymuje wsparcie podczas nieobecności wnioskodawcy w akademiku. Korzysta tam również z zajęć na basenie.

Podsumowując, organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie została spełniona tylko część przesłanek wymienionych w art. 17 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., niezbędnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ nie podważa faktu, że córka z uwagi na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy ze strony drugiej osoby i taką pomoc otrzymuje od wnioskodawcy. Jednak w ocenie organu rozmiar i zakres opieki nie wymuszają na wnioskodawcy całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, która może być wykonywana także w niepełnym wymiarze czasu pracy. Oświadczenie z dnia 19 lutego 2024 r. i 28 lutego 2024 r. zawierające opis czynności dotyczących głównie uczestniczenia w wizytach lekarskich, robienia zakupów, sprzątania czy transport, itp. nie wskazują na takie obciążenie obowiązkami związanymi z opieką nad córką, które uzasadniałoby stwierdzenie o wykluczeniu możliwości podjęcia przez wnioskodawcę pracy zarobkowej. Z uwagi na to, że córki przez większą część tygodnia nie ma w domu, a poza miejscem zamieszkania ma zapewnioną pomoc asystenta osoby niepełnosprawnej, wnioskodawca mógłby podjąć zatrudnienie chociażby na pół etatu. Organ podkreślił przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej i osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Mając jednak na uwadze zebrane informacje stwierdzić należy, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaniem opieki nad córką.

Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy decyzją z dnia 10 września 2024 r. sygn. SKO Gd/2415/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że ocena niniejszej sprawy została przeprowadzona w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31grudnia2023 r., ponieważ z okoliczności sprawy przedstawionych przez organ I instancji wynika, że wnioskodawca w okresach wcześniejszych dysponował prawem do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną córką (na mocy decyzji z 4 grudnia 2019 r. - świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 grudnia 2019 r; na mocy decyzji z 6 lutego 2020 r. świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2024 r.). Natomiast zgodnie z przepisem art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 . o świadczeniu wspierającym (tj. Dz. U z 2023 r. poz. 1429), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4 (art. 63 ust. 2). Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności (art. 63 ust. 3 cyt. ustawy).

Następnie organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. oraz przypomniał stan sprawy oraz to, że odwołujący się musi pozostawać w ciągłej gotowości by jechać do T., gdy zajdzie taka potrzeba. Oświadczający podał, że nie może podjąć pracy w związku z opieką nad córką. Kolegium przypomniało, że gdy wnioskodawcy nie ma w T. jego córka korzysta z pomocy asystenta

osoby niepełnosprawnej. W domu zaś córka korzysta z prywatnej rehabilitacji przez weekend. Niepełnosprawność córki polega głównie na problemie z poruszaniem się, nie pozostaje sama w domu i sama nie wychodzi z domu. Dotąd nie złożyła wniosku o świadczenie wspierające. Od ostatniego wywiadu sytuacja rodziny nie zmieniła się, poza tym, że córka podjęła studia. Gdy córka zaczęła chorować najpierw żona pobierała świadczenie pielęgnacyjne na córkę przez około rok, po czym wróciła do pracy, a wnioskodawca zrezygnował z pracy i od tego momentu opiekuje się córką. Wskazane wyżej okoliczności zostały potwierdzone w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 5 marca 2024. Z kopii dokumentów obrazujących dotychczasową aktywność zawodową wnioskodawcy wynika, że ostatni raz był osobą aktywną zawodowo w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 października 2019 r. Z kopii orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 lipca 2023 r. wynika, że córka wnioskodawcy jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2025 r. Jak wynika z pisemnego oświadczenia wnioskodawcy od 2022 r. jego córka studiuje. Wraz z córką chodzą na basen w środę i w czwartek, a w weekendy chodzą na basen w S.

Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium wyjaśniło, że mając na uwadze stan prawny i faktyczny niniejszej sprawy zasadne było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji jako prawidłowej i uzasadnionej w świetle przepisów obowiązującego prawa. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że podstawą odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było nie zachowanie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt. 1 u.ś.r., tj. brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez stronę opieki nad córką. Kolegium doszło do wniosku, że organ I instancji zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niezachowanie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. warunkującej przyznanie tego świadczenia od istnienia ścisłego i bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź nie podejmowania pracy zarobkowej a koniecznością zapewnienia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym stałej lub długotrwałej opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku podmiotu wnioskującego o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony był zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musiał zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Z okoliczności niniejszej sprawy wynikało bezspornie, że wnioskodawca ostatni raz był osobą aktywną zawodowo w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 października 2019 r. W toku sprawy wnioskodawca oświadczył też, że nie może podjąć pracy w związku z opieką nad córką. Organ odwoławczy w żadnym razie nie kwestionuje przyczyn, dla których strona nie podejmuje zatrudnienia ani też wsparcia i pomocy, jakiej udziela niepełnosprawnej córce. Nie mniej jednak mając na uwadze zakres opieki jaką wnioskodawca zapewnia córce oraz fakt, że od 2022 r. studiuje ona na Uniwersytecie [...] w T.

przebywając poza miejscem zamieszkania przez większą część tygodnia w akademiku, w którym ma zapewnioną pomoc asystenta osoby niepełnosprawnej, brak było podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia bądź niepodejmowania pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia niepełnosprawnej córce stałej opieki. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji słusznie wskazał, że nie ma podstaw do podważenia faktu konieczności zapewnienia niepełnosprawnej w stopniu znacznym córce wnioskodawcy pomocy i wsparcia ze strony osoby drugiej z uwagi na stan jej zdrowia. Może ona liczyć na wsparcie i pomoc ze strony ojca jednak rozmiar i zakres tej opieki nie są okolicznościami, które jednoznacznie wymuszają na opiekunie całkowitą rezygnację z aktywności zawodowej, która może być podejmowana także w niepełnym wymiarze czasowym. Córka wnioskodawcy ma 21 lat, studiuje stacjonarnie w mieście innym niż miejsce jej zamieszkania i co do zasady przez większą część tygodnia przebywa w akademiku, w którym podczas nieobecności ojca ma zapewnioną pomoc i wsparcie asystenta osoby niepełnosprawnej, a także odpowiednie warunki dla potrzeb osób niepełnosprawnych - np. łazienka przystosowana dla osób niepełnosprawnych, z której jest w stanie samodzielnie skorzystać. Przy takim wsparciu i pomocy osoba wymagająca opieki legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie samodzielnie funkcjonować przez większą część tygodnia. Pomoc jaką wnioskodawca zapewnia córce polega głównie na dowożeniu córki do T. do akademika i odwożeniu jej do domu w czwartek lub piątek, robieniu zakupów podczas pobytu córki w T. czy

porządków w lokalu zajmowanym przez córkę w akademiku, a po powrocie do domu pomoc w czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej, zawożenie do neurologa czy endokrynologa, na basen - nie są to czynności, które są na tyle absorbujące czasowo, że wykluczają możliwość podjęcia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasowym. W trakcie wywiadu pracownik socjalny słusznie zwrócił uwagę, iż córka wnioskodawcy mogłaby korzystać z transportu publicznego, który jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych, tym bardziej, że na miejscu ma zapewnioną opiekę asystenta osoby niepełnosprawnej. W oświadczeniu z dnia 5 marca 2024 r. wnioskodawca podał m.in., że jego córka porusza się o własnych siłach, sama jest w stanie spożyć posiłek. W akademiku ma do dyspozycji pokój i łazienkę przystosowanych do jej potrzeb i sama sobie radzi.

W związku z powyższym w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jako jeden z warunków przyznania świadczenia, polegający na istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też nie podejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia a koniecznością zapewniania stałej opieki niepełnosprawnemu dziecku. O wydaniu decyzji odmownej przesądził brak spełnienia ww. przesłanki.

Natomiast odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga a rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, by całkowicie uniemożliwiał opiekunowi podjęcie bądź wykonywanie pracy zawodowej. Z okoliczności niniejszej sprawy wynikało bezspornie, że przesłanka ta nie została zachowana, ponieważ opieka, jaką ojciec zapewnia niepełnosprawnemu dorosłemu dziecku nie ma charakteru opieki stałej czy długotrwałej. Organ nie neguje pomocy i wsparcia, jakie wnioskodawca zapewnia córce, jednak w świetle okoliczności niniejszej sprawy brak było podstaw do stwierdzenia istnienia przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z orzecznictwa, o tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. W sytuacji, gdy ustawowe przesłanki warunkujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zostają łącznie spełnione, organ I instancji działając zgodnie z przepisami obowiązującego prawa zobligowany był do podjęcia decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia. Skutkiem powyższego do czasu kiedy w drodze inicjatywy władzy ustawodawczej przepisy obowiązującego prawa nie zostaną zmienione bądź uchylone organy administracji publicznej rozstrzygając daną sprawę administracyjną są związane tymi przepisami zgodnie z zasadą praworządności określoną przepisem art. 6 k.p.a. W zaistniałej sytuacji nie ma podstaw do wydania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego decyzji innej niż zaskarżona.

W skardze na powyższą decyzję wnioskodawca zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której skarżący spełnił przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności warunkującą możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką;

3) naruszenie zasady ogólnej uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, tj. art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nieuwzględnienia okoliczności przytoczonych przez skarżącego w odwołaniu oraz zbagatelizowanie słusznego interesu skarżącego w przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art, 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, prowadzące do błędnego ustalenia przez organ polegającego na uznaniu, że:

a) zakres opieki i czynności, które się na nią składają, nie są na tyle absorbujące czasowo, że wykluczają możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia,

b) opieka zapewniona przez skarżącego niepełnosprawnej dorosłej córce nie ma charakteru opieki stałej czy długotrwałej,

c) nie można przyjąć istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia bądź niepodejmowania pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką,

d) przez większą część tygodnia córka skarżącego jest w stanie funkcjonować samodzielnie w związku ze studiowaniem na Uniwersytecie [...]

w T., gdzie przebywa w akademiku i ma zapewnioną pomoc i wsparcie

asystenta osoby niepełnosprawnej,

e) osoba niepełnosprawna legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu, posiadająca jednocześnie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, może samodzielnie korzystać z transportu publicznego,

5) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich okoliczności przytoczonych przez skarżącego, co uniemożliwia realizacje zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

6) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 136 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie polegające na nieprzeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, w szczególności niezwrócenie się do Zespołu Wsparcia Osób ze Szczególnymi Potrzebami działającego przy Uniwersytecie [...] w T.;

7) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 i art. 10 k.p.a. w zw. z art. 73 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób stronniczy realizując z góry powziętą decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, nie dążąc do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, ograniczając stronie czynny udział w postępowaniu poprzez wyznaczanie nierealnych terminów składania dokumentów, odmowę przyjęcia składanych przez skarżącego pism z wyjaśnieniami, utrudniania stronie przeglądania dokumentów, kwestionowanie prawdziwości udzielonego przez skarżącego starszej córce pełnomocnictwa, a przed wydaniem decyzji nie pouczenie skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący przypomniał stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazał, że zarówno organ I jak i II instancji pominął przy ustalaniu stanu faktycznego szereg istotnych okoliczności wpływających na niemożność podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, w tym w szczególności w zakresie uczestniczenia ojca w procesie codziennej rehabilitacji córki. Nadto organ II instancji pominął całkowicie wyjaśnienia skarżącego co do zakresu świadczenia pomocy przez asystenta osoby niepełnosprawnej podczas przebywania córki skarżącego w akademiku przyjmując bezpodstawnie, że w razie nieobecności skarżącego taka pomoc jest zapewniona. Następnie skarżący podkreślił, że miał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2019 r. do 31 stycznia 2024 r. i od tego momentu nieprzerwanie w sposób stały i ciągły sprawuje opiekę nad córką, przy czym podkreślił, że rozpoczęcie przez osobę niepełnosprawną studiów w trybie stacjonarnym, jak również pobyt w akademiku w żaden sposób nie wpływa na zakres i rozmiar sprawowanej opieki, bowiem skarżący sprawuje stałą pieczę nad córką, wykazuje stałą gotowość i możliwość udzielenia niezwłocznej pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba zaistnieje, a przede wszystkim aktywnie uczestniczy w codziennym procesie rehabilitacji. 

Skarżący wyjaśnił, że nigdy nie oświadczył, iż jego córka korzysta z pomocy opiekuna czy asystenta osoby niepełnosprawnej podczas przebywania w akademiku. Wskazał jedynie, że w razie potrzeby jest możliwość skorzystania z pomocy osób trzecich, którą zapewnia uczelnia. Podkreślono, że córka skarżącego nigdy nie korzystała z takiej pomocy, bowiem wszelkie potrzeby zapewnia córce ojciec. Składając oświadczenie skarżący nie miał świadomości co do zakresu i rodzaju wsparcia z uczelni. Co prawda podczas wywiadu środowiskowego (tj. składając oświadczenie z dnia 5 marca 2024 r.) skarżący powiedział, że "gdy nie ma mnie w T. u córki to korzysta ona z pomocy asystenta osoby niepełnosprawnej",

niemniej jednak skarżący miał wówczas na myśli jedynie możliwość skorzystania przez córkę z takiej pomocy w razie zaistnienia takowej potrzeby. Nie bez znaczenia jest fakt, że wywiad środowiskowy odbywał się w ten sposób, że cokolwiek skarżący powiedział, to pracownik socjalny kazał notować. Skarżący czuł presję i nacisk ze strony pracownika socjalnego podczas składania oświadczenia bez możliwości swobodnego wypowiedzenia się co do zakresu świadczonej córce pomocy.

Organ II instancji w swoim rozstrzygnięciu całkowicie pominął wyjaśnienia skarżącego w powyższym zakresie, co przełożyło się na błędne ustalenia faktyczne i przyjęcie, że córka skarżącego ma zapewnioną pomoc i wsparcie asystenta osoby niepełnosprawnej. W związku z powyższym skarżący ponownie podkreślił, że pomoc jaką zapewnia uczelnia osobom niepełnosprawnym ogranicza się jedynie do zapewnienia pokoju w akademiku przystosowanego dla osób niepełnosprawnych, pomocy w wypełnianiu wniosków o przyznanie stypendium czy dofinansowania z PFRONu, wsparcia psychologicznego bądź psychiatrycznego oraz zapewnienia dojazdu na zajęcia, przy czym z uwagi na niewielką odległość pomiędzy akademikiem a Instytutem Psychologii taka możliwość pozostaje praktycznie wyłączona, gdyż w pierwszej kolejności zawożone są osoby, których odległość na zajęcia jest większa, a poza tym obowiązuje kolejka zapisów. Skarżący wskazał, że w momencie rozpoczęcia studiów na Uniwersytecie [...] w T.

koniecznym stało się zapewnienie córce skarżącego pokoju w akademiku, bowiem codzienny dojazd do T. byłby zbyt uciążliwy z uwagi na stan jej zdrowia. Celem zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych córki (w zakresie chociażby przygotowania posiłków, sprzątania w pokoju i łazience, zrobienia prania czy zakupów) skarżący przyjeżdża do T. w dni, w które przebywa tam jego

córka. Skarżący podkreślił, że każdy tydzień jest inny, dlatego też nie jest w stanie określić jednego planu tygodnia. Zakres i rodzaj opieki nad córką różni się w zależności od potrzeb wynikających ze stanu zdrowia córki oraz zajęć na uczelni. Przebywanie córki skarżącego w akademiku stanowi jedynie stan przejściowy i jest uzależnione od grafiku i systemu zajęć na uczelni, przy czym należy uwzględnić również przerwy świąteczne i wakacyjne, ferie zimowe, zajęcia prowadzone w trybie online, w konsekwencji czego bardzo często "tydzień" na uczelni trwa jedynie 3-4 dni, a w tym czasie skarżący przebywa z córką w T., gdzie sprawuje nad nią stałą

opiekę. W pozostałe dni tygodnia córka skarżącego przebywa w domu w S. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że nie

sposób jest jednoznacznie określić, w które dni skarżący wraz z córką przebywa w T., bowiem jest to każdorazowo uzależnione od planu zajęć na uczelni.

Organ I instancji w notatce służbowej z dnia 27 lutego 2024 r. przyjął, że wtorki są dniem wolnym, w którym skarżący przebywa w domu, co nie jest zgodne z prawdą. Na marginesie skarżący wskazał, że w okresie od połowy czerwca do końca września jego córka przebywała nieprzerwalnie w S. Tym

samym rozpoczęcie przez córkę skarżącego studiów w żaden sposób nie wpływa na zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego nieprzerwanie w sposób stały od 2019 r. Skarżący pomaga córce przy wykonywaniu czynności życia codziennego niezależnie do tego, czy przebywają razem w T., czy w domu

w S.

Dalej skarżący podniósł, iż organy całkowicie pominęły jego wyjaśnienia w zakresie rehabilitacji. Tymczasem pomiędzy zajęciami albo po zajęciach na uczelni skarżący uczestniczy w procesie rehabilitacji córki w formie basenu, gdzie wymagana jest obecność opiekuna (2-3 razy w tygodniu, jest to basen studencki bezpłatny dla osób niepełnosprawnych, znajdujący się w Uniwersyteckim Centrum Sportowym w T. przy ul. [...]). Zajęcia na basenie odbywają się również

w weekendy w S. Zajęcia na basenie są niezbędne

w codziennej rehabilitacji, aby nie doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia córki, w tym znacznej skoliozy kręgosłupa. Nadto konieczny jest również codzienny masaż nóg, którego celem jest uaktywnienie zastygających mięśni (min. 2 razy dziennie) oraz codzienne spacery – córka skarżącego porusza się o własnych siłach tylko na krótkich dystansach, jednakże także wtedy istnieje potrzeba wsparcia o futryny, poręcze itp. Natomiast zarówno organ I instancji, jak i II instancji uznały, że córka skarżącego może poruszać się o własnych siłach i poruszać się środkami komunikacji publicznej.

Następnie wskazano, że wszystkie czynności wykonywane przez skarżącego (z uwzględnieniem tych wykonywanych podczas trwania zajęć na uczelni) są na tyle absorbujące czasowo, że w rzeczywistości córka skarżącego pozostaje sama jedynie nocy. Niezależnie od powyższego, gdy skarżący jest w domu musi pozostawać cały czas w gotowości, aby w każdej chwili dotrzeć do T. w przypadku zaistnienia

takiej potrzeby (chociażby w sytuacjach nietrzymania moczu). Skarżący pozostaje cały czas pod telefonem, aby pojechać do T., zwłaszcza że jest to miejscowość oddalona tylko nieco ponad godzinę drogi od S., a dojazd

zajmuje porównywalnie tyle samo czasu co chociażby poruszanie się samochodem w godzinach szczytu z G.1 do G.. Tym samym odległość pomiędzy miejscem zamieszkania a akademikiem nie stanowi żadnej przeszkody w sprawowaniu stałej opieki na córką. Skarżący uczestniczy w procesie leczenia i rehabilitacji córki, w tym zapewniając niezbędną pomoc onkologiczną, neurochirurgiczną, neurologiczną, urologiczną, endokrynologiczną, jak również w sytuacjach losowych m.in. ortopedy, gdyż z uwagi na problemy z chodzeniem, a przede wszystkim brakiem czucia w lewej stopie, często zdarzają się silne obtarcia, które wymagają długiego leczenia (chociażby ostatnio w wyniku głębokiego otarcia skóry stopy lewej córka skarżącego mogła poruszać się jedynie przy pomocy opiekuna, nie mogła stawać na tej stopie przez okres dwóch miesięcy, gdyż rana nie chciała się zagoić, konieczne była zmiana opatrunków 2 razy dziennie). Jak wspomniano powyżej, z uwagi na stan zdrowia konieczne są częste wizyty u lekarzy specjalistów – zarówno te planowane, jak i wynikające z natychmiastowej potrzeby będącej wynikiem pogorszenia się stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, w tym m.in. wizyty u neurochirurga w S., nefrologa, endokrynologa, onkologa w G. czy u ortopedy, w poradni rehabilitacyjnej, okulistycznej w S. Konieczne jest również systematyczne wykonywane badania USG, zdjęć RTG i rezonansu magnetycznego. Oprócz powyższych czynności skarżący przebywa z córką w szpitalu podczas wykonywanych zabiegów i operacji. Podczas pobytu wraz z córką w domu w S. skarżący również aktywnie uczestniczy w procesie leczenia i rehabilitacji, tj. m.in. zapewnia pomoc córce podczas kąpieli, gdyż łazienka nie jest przystosowana dla osoby niepełnosprawnej. W weekendy córka uczęszcza wraz ze skarżącym na prywatną rehabilitację (3 razy w tygodniu od piątku do niedzieli), a nadto w soboty, niedziele i w tygodniu podczas pobytu w S. na basen znajdujący się przy

[...] albo przy [...] w zależności od dostępności miejsc (w sierpniu i wrześniu 2024 r. basen przy [...] był nieczynny). Rehabilitacja w ramach NFZ odbywa się średnio co cztery miesiące z uwagi na długie terminy oczekiwania. Skarżący pomaga córce podczas domowej rehabilitacji (co było już przedmiotem ustaleń podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w 2021 r.). W domu córka ma zapewniony sprzęt rehabilitacyjny, jednakże potrzebuje stałej pomocy i asekuracji opiekuna podczas chodzenia na bieżni, jazdy na rowerze stacjonarnym i ćwiczeń wykonywanych na macie z uwagi na problemy z utrzymaniem równowagi. Córce potrzebna jest pomoc przy wejściu i zejściu ze schodów. W celu zapewnienia rehabilitacji na świeżym powietrzu córka skarżącego ma do dyspozycji rower typu tandem, na którym jeździ wraz z ojcem.

Skarżący zauważył, że powyższych okoliczności pracownik socjalny nie ustalił podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, a organ II instancji pomimo przytoczenia tych okoliczności w odwołaniu całkowicie je pominął skupiając się wyłącznie na ustaleniach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.

Organ pominął również pomoc córce w zakresie czynności dnia

codziennego oraz w procesie rehabilitacji — chociażby co do częstotliwości chodzenia z córką na basen (3-4 razy w T., 2 razy w S.),

na spacery, wykonywania masażu nóg, rehabilitacji i ćwiczeń wykonywanych w domu przy asyście ojca. Skarżący podkreślił, że stan zdrowia jego córki nie ulegnie polepszeniu, a skarżący pomaga jej codziennie aktywnie w procesie rehabilitacji, aby nie doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia i pogłębienia się skoliozy kręgosłupa, dlatego też uczestnictwo skarżącego jest niezbędne w procesie codziennej, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania, rehabilitacji córki. Organ II instancji powielił ustalenia organu I instancji uznając, że pomoc córce polega głównie na dowożeniu jej do T., gdzie przebywa w akademiku i odwożeniu do domu w czwartek lub w piątek w zależności od planu zajęć, robieniu zakupów czy porządków w lokalu zajmowanym przez córkę, a po powrocie do domu pomoc w czynnościach związanych z utrzymaniem higieny osobistej, zawożeniu do neurologa czy endokrynologa i na basen. Tym samym organy administracji przyjęły jedynie wybiórczo niektóre czynności wykonywane przez skarżącego. Natomiast pominęły szereg wskazanych powyżej czynności wykonywanych przez skarżącego, a niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu córki.

Odnosząc się do możliwości korzystania przez córkę skarżącego z publicznego środka transportu należy mieć na uwadze, że z T. nie ma bezpośredniego pociągu do miejsca zamieszkania, a na tej trasie autobusy nie kursują. Niemniej jednak z uwagi na fakt, że córka skarżącego nie może dźwigać, to nawet gdyby założyć możliwość samodzielnej podróży pociągiem, to musiałaby się ona odbyć bez jakiegokolwiek bagażu. Natomiast koniecznym jest za każdym razem przewożenie chociażby książek do nauki czy sprzętu komputerowego. Nie bez znaczenia jest, że wielokrotnie na trasie S. - T. (z przesiadkami)

jeżdżą stare pociągi, które nie są przystosowane dla osób niepełnosprawnych. Należy mieć na uwadze również fakt, że córka skarżącego nie trzyma moczu, co oznacza że jeżeli zaistnieje potrzeba pójścia do toalety to musi to nastąpić niemalże od razu, natomiast w związku z brakiem możliwości utrzymania równowagi podczas jazdy pociągiem nie jest w stanie sama sobie poradzić z pójściem do toalety, gdyż jest to praktycznie równoznaczne z upadkiem. Tym samym, biorąc pod uwagę również komfort psychiczny córki, nie ma możliwości samodzielnej podroży środkami transportu publicznego.

Organ w notatkach służbowych znajdujących się w aktach sprawy podkreśla, że wtorek jest dniem w którym pracownicy socjalni mogą zastać skarżącego w domu. Z tego organ wywodzi również możliwość podjęcia przez skarżącego pracy w niepełnym wymiarze. Powyższe stwierdzenie jest nieprawidłowe i niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Tymczasem skarżący nie jest w stanie określić jednoznacznie "dnia wolnego" od sprawowania nad córką opieki, gdyż jest ona sprawowana codziennie, a nadto uzależniona jest od systemu i formy zajęć przewidzianych na uczelni. W realiach niniejszej sprawy nie jest możliwe podjęcie zatrudnienia przez skarżącego, bowiem sprawuje on stałą pieczę nad córką, wykazuje stałą gotowość i możliwość udzielenia niezwłocznej pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba zaistnieje, a przede wszystkim aktywnie uczestniczy w codziennym procesie rehabilitacji. Przypomniano, że w przypadku zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy) pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy, co uniemożliwiłoby świadczenie córce pomocy w każdej chwili gdy jest potrzebny.

Dodatkowo wskazano, że w sezonie zimowym córka skarżącego potrzebuje stałej asekuracji z uwagi na problemy z chodzeniem (gdyż nie ma czucia od pasa w dół z lewej strony), dlatego wiele czynności nie jest w stanie wykonywać samodzielnie, a przy chodzeniu potrzebuje wsparcia i pomocy opiekuna. Nadto należy mieć na uwadze, że nieracjonalne byłoby wynajęcie w T. mieszkania

(tak, aby ojciec mógł przez cały czas przebywać z córką) bądź opiekunki, gdyż są to koszty znacznie przewyższające koszty dojazdów, a stosowna pomoc córce jest zawsze zapewniona przez skarżącego, niemniej jednak wyklucza ona możliwość podjęcia przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Z kolei odnosząc się do uczestniczenia skarżącego w procesie leczenia należy uwzględnić, że pomoc i wsparcie nie ograniczają się wyłącznie do umawiania i zawożenia na wizyty lekarskie. Organy nie uwzględniły okoliczności wskazanych przez skarżącego związanych z każdorazowymi zabiegami ostrzykiwania pęcherza. Zabiegi te odbywają się co 3 miesiące w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w G. Za każdym razem po wykonaniu zabiegu córka skarżącego przez 3-4 dni bardzo źle się czuje, tj. przez cały czas nie trzyma moczu, jest ogólnie osłabiona, wymiotuje, drętwieją jej nogi, nie może samodzielnie poruszać się (nawet po mieszkaniu) - w tym czasie skarżący przez cały czas przebywa z córką. Ostatni taki zabieg miał miejsce w dniu 22 lipca 2024 r., a następny jest planowany w październiku 2024 r. Przy czym podczas ostatniej wizyty lekarskiej zalecono codzienne cewnikowanie (3-4 razy w ciągu dnia). Wskazano, że córka skarżącego nie jest w stanie cewnikować się samodzielnie z uwagi na brak możliwości schylenia się.

Następnie skarżący przypomniał, że w dniu 2 lutego 2024 r. jego córka stawiła się na komisję lekarską, podczas której lekarz orzecznik Powiatowego Zespołu Orzekania ds. Niepełnosprawności w S. stwierdził, że córka skarżącego już nie wyzdrowieje, a stan jej zdrowia nie poprawi się, w związku z czym konieczne jest wsparcie osoby trzeciej nawet przy podstawowych czynnościach dnia codziennego, codzienna rehabilitacja oraz wizyty lekarskie. Na podstawie orzeczenia lekarskiego córka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, który istnieje od wczesnego dzieciństwa. Orzeczenie zostało wydane na stałe z uwagi na brak możliwości polepszenia stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, która wymaga w celu spełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki i pomocy opiekuna. Następnie w marcu miała miejsce kontrolna wizyta onkologiczna. Natomiast w poradni rehabilitacyjnej zlecono dalszą rehabilitację i masaż - z uwagi na terminy rehabilitacja państwowa odbyła się w lipcu 2024 r. w wymiarze 2 tygodni w zakresie rehabilitacji oraz we wrześniu 2024 r. w wymiarze 2 tygodni w zakresie masażu. Skarżący przypomniał, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazał, iż w dniu 18 marca 2024 r. pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie ze skarżącym i wyznaczył mu jednodniowy termin na dostarczenie posiadanej dokumentacji medycznej. Tym samym w dniu 19 marca 2024 r. skarżący stawił się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w S., gdzie okazał kopię dokumentacji, którą posiadał w domu. Jednocześnie skarżący dołączył pismo, w którym wskazał, że z uwagi na fakt, iż wyznaczono mu jednodniowy termin nie było możliwe przekazanie aktualnych wypisów ze szpitala oraz kartotek od lekarzy specjalistów, bowiem w tym zakresie konieczne było zwrócenie się do placówek medycznych z wnioskiem o odpis dokumentacji medycznej, co nie było możliwe w tak krótkim czasie wyznaczonym przez organ. Jednocześnie organ I instancji odmówił przyjęcia przedmiotowego pisma wskazując, że nie ma potrzeby dostarczania takiego dokumentu. Pismo skarżącego, jak również uzupełniająca dokumentacja medyczna zostały załączone do odwołania od decyzji organu I instancji. Ponadto skarżący wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego, pomimo obecności córki skarżącego, pracownik socjalny nie wykazał zainteresowania stanem jej zdrowia, samopoczuciem, ani nie zapytał jej bezpośrednio o zakres i wymiar sprawowanej przez ojca opieki. Pracownik socjalny ograniczył się jedynie do prośby o podpisanie dokumentu.

Skarżący przypomniał, że art. 17 u.ś.r. wymaga, aby zakres obowiązków wobec osoby niepełnosprawnej wykluczał z rynku pracy. Jednocześnie gdyby organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, w tym zakres i rozmiar opieki świadczonej na córkę, to zostałyby spełnione przesłanki z powyższego przepisu. Ocena przeprowadzonego postępowania dowodowego powinna być dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a nie w sposób wybiórczy i dowolny, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jak wskazał bowiem skarżący, sam fakt przebywania w akademiku nie wpływa na zakres i formę opieki nad osobą niepełnosprawną. Zapewnione miejsce w akademiku nie uzasadnia odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż co prawda jest ono dostosowane dla osoby niepełnosprawnej (brak progów, uchwyty w łazience, krzesełko w prysznicu itp.), jednakże poza wskazanymi udogodnieniami uczelnia nie zapewnia pomocy córce skarżącego przy wykonywaniu czynności dnia codziennego, tj. zakupy, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, pomoc przy cewnikowaniu, kąpaniu, myciu włosów, uczestniczeniu w rehabilitacji, basenie i robieniu masażu itp. Jak wskazano wcześniej Zespół Wsparcia Osób ze Szczególnymi Potrzebami oferuje jedynie pomoc formalną przy wypełnianiu wniosków, transport na zajęcia (co jest w stosunku do córki skarżącego wyłączone z uwagi na niewielką odległość od akademika) oraz wsparcie psychologiczne i psychiatryczne, tym samym dotychczas nie było konieczności skorzystania z ww. usług. Nie jest zapewniona chociażby podstawowa pomoc w czynnościach dnia codziennego dostosowanych indywidualnie do potrzeb córki skarżącego. Przystosowanie łazienki do potrzeb osoby niepełnosprawnej jedynie ułatwia czynności dnia codziennie, jednak nie wyklucza potrzeby opiekuna podczas kąpieli, mycia włosów, cewnikowania.

Następnie skarżący wskazał, że ustawodawca nie określił wymiaru czasu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym orzeczeniem o niepełnosprawności. Ograniczył się jedynie do wskazania, że opieka ta musi być stała lub długotrwała, zaś skarżący taką opiekę świadczy. Zwrot "sprawowanie opieki", użyty w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie oznacza stricte opieki całodobowej. Fakt nocowania córki w akademiku czy przebywania na zajęciach nie powoduje zaniedbań wobec córki, zwłaszcza że skarżący wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Podczas pobytu na zajęciach skarżący wykonuje szereg obowiązków zmierzających do zapewniania córce prawidłowego funkcjonowania w zakresie zapewniania potrzeb dnia codziennego, które wskazano wcześniej w odwołaniu, a tym samym należy stwierdzić, że sprawuje on stałą opiekę nad córką. Następnie skarżący obszernie odniósł się do orzecznictwa ukształtowanego na tle art. 17 u.ś.r. co do zakresu wykonywanej nad osobą niepełnosprawną opieki podkreślając kwestię stałości tej opieki, a zatem gotowość i możliwość udzielenia niezwłocznej pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje, co oznacza, że stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jak wynika z orzecznictwa nie chodzi również o to, by opieka była sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zatem, w ocenie skarżącego, fakt, że córka przebywa w akademiku w T., gdzie podjęła studia w trybie stacjonarnym, nie wyklucza

istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną córką. Jak wskazano bowiem w jednym z przywołanych orzeczeń sądowych, opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, a sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Skarżący przypomniał, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest to, że ma ona być sprawowana nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Za takie osoby należy uznać osoby, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokojenie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Co więcej, słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. Opieka taka nie dotyczy zaś wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej, gdyż za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.

Skarżący podniósł, że uwzględnienie charakteru, rodzaju i zakresu sprawowanej przez niego opieki, jej niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia córki i jej niepełnosprawności, powinny prowadzić do stwierdzenia przez organ, że zostały spełnione kryteria, o jakich mowa w art. 17 u.ś.r., bowiem czynności wykonywane przez skarżącego ze względu na swą intensywność wykluczają możliwość podjęcia przez niego zajęcia zarobkowego (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy). Opieka sprawowana przez skarżącego jest na tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (od 2019 r.), że bezwzględnie stoi na przeszkodzie w wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy). Opieka ta nie wynika (jak stwierdził organ I instancji) z nadopiekuńczości, lecz jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy ocenie rozmiaru sprawowanej opieki nie bez znaczenia jest fakt, że czynności dnia codziennego, powszechne, a jednak niezbędne w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnej córki, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, a w konsekwencji często wypełniają opiekunowi cały dzień. Okoliczności te powinny być więc każdorazowo uwzględnione i przeanalizowane przez organy administracji, rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak opieki nad córką prawdopodobnie doprowadziłby do pogorszenia jej sytuacji życiowej i zdrowotnej lub mógłby powodować zagrożenie zdrowia i życia z uwagi na problemy z poruszaniem się i możliwością upadku. Natomiast w niniejszej sprawie organy administracji ustalając stan faktyczny przyjęły wybiórczo czynności, które codziennie skarżący wykonuje zapewniając córce pomoc i wsparcie. Jednocześnie organy przyjęły, że ma ona zapewnioną pomoc asystenta osoby niepełnosprawnej oraz możliwość korzystania z transportu publicznego, przez co jest w stanie przez większą część tygodnia funkcjonować samodzielnie. Natomiast organy administracji w ustaleniach faktycznych całkowicie pominęły szereg powyżej wskazanych przez skarżącego okoliczności składających się na opiekę nad córką, a niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności. Tymczasem zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że opieka świadczona jest całodobowo przez skarżącego i uzależniona od aktualnych, wyrażanych ad hoc potrzeb niepełnosprawnej córki. Jej zakres uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Trudno bowiem przyjąć, jak czyni to organ II instancji, że córka skarżącego legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności, potrzebująca stałej pomocy przy wykonywaniu większości czynności (w tym również higienicznych w związku z koniecznością cewnikowania) oraz obecności innej osoby, nie wymaga poświęcenia czasu i uwagi opiekuna w zakresie, który umożliwiałby skarżącemu jednoczesne świadczenie pracy.

Skarżący zarzucił, że orzekające w sprawie organy skupiły się jedynie na okoliczności podjęcia przez jego córkę studiów, pobytu w akademiku, asystencie osoby niepełnosprawnej oraz możliwości poruszania się komunikacją publiczną, w konsekwencji czego uznały, że zakres opieki nie jest na tyle absorbujący aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Organy wybiórczo potraktowały wyjaśnienia skarżącego pomijając całkowicie powyżej przytoczone okoliczności. Uzasadnienie takie jest jednak niewystarczające dla podważenia całości zebranego materiału dowodowego. Jeżeli organ II instancji, po przeanalizowaniu tego materiału dowodowego, miał jeszcze jakieś wątpliwości, to powinien skorzystać z instytucji art. 136 k.p.a. i przeprowadzić dodatkowe, uzupełniające postępowanie dowodowe, które pozwoliłoby usunąć wątpliwości i uzyskać aktualny obraz stanu sprawy, czego nie uczyniło, w szczególności powinien wystąpić do Zespołu Wsparcia Osób ze Szczególnymi Potrzebami działającego przy Uniwersytecie [...]

w T. celem ustalenia m.in. jakie obowiązki ma asystent osoby

niepełnosprawnej, ile osób niepełnosprawnych przypada na jednego asystenta, ile czasu asystent w ciągu dnia poświęca jednej osobie. Zdaniem skarżącego dokonana analiza materiału dowodowego była dowolna, a organ nie podjął wszelkich działań niezbędnych do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło organ co najmniej do przedwczesnych wniosków, iż wnioskowane świadczenie się nie należy. Co więcej, w ocenie skarżącego, organy prowadziły postępowanie w sposób stronniczy realizując z góry powziętą decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, nie dążąc do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, ograniczając stronie czynny udział w postępowaniu poprzez wyznaczanie nierealnych terminów składania dokumentów, odmowę przyjęcia składanych przez skarżącego pism z wyjaśnieniami, utrudniania stronie przeglądania dokumentów, kwestionowania prawdziwości udzielonego przez skarżącego starszej córce pełnomocnictwa, a przed wydaniem decyzji nie pouczając skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 września 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S.

i z dnia 19 marca 2024 r. odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką E. K.

Podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej jako "ustawa"), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem jest, że córka skarżącego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżący jest osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Sporny natomiast jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad córką, który w ocenie organów obu instancji nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).

W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżącemu przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad córką E. w okresie od 1 listopada 2019 r.

do 31 stycznia 2024 r. Wcześniej prawo to przysługiwało matce Pani E. –

L. K. Z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia córki E. uległ

poprawie w sposób mający wpływ na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącego dokumentacja medyczna w toku postępowania administracyjnego wskazuje wręcz, iż stan zdrowia córki uległ pogorszeniu.

Jedyną okolicznością wskazaną przez orzekające w sprawie organy, która uzasadniała odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, iż córka

E. studiuje w T. i w tym czasie nie wymaga współudziału skarżącego

w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska organów.

W szczególności wątpliwości Sądu wzbudziły sprzeczności w wyjaśnieniach organów polegające na ustaleniu z jednej strony, iż Pani E. K. porusza się

o własnych siłach, a z drugiej, że nie ma czucia od pasa w dół ( z lewej strony ciała), cierpi na wiotkość ciała, drżenie i sztywnienie kończyn górnych i dolnych. Organy z wskazują na samodzielność córki E., a jednocześnie przyznają, że cierpi ona

na nietrzymanie moczu i jest pampersowaną. Zdaniem Sądu dolegliwości Pani

E. z całą pewnością wymagają ustawicznej opieki.

Zdaniem organów w trakcie przebywania Pani E. w uczelni korzysta ona

z pomocy asystenta osób niepełnosprawnych. Jednakże nie wyjaśniono jaki jest zakres takiej pomocy oraz jej dostępność w stosunku do podopiecznej. Jest wątpliwym dla Sądu, aby uczelnia miała możliwość zapewnienia podopiecznej asysty w pełnym wymiarze odpowiadającym jej potrzebom.

Natomiast jak wynika z akt sprawy podopieczna wymaga pomocy aby zachować równowagę w każdym miejscu gdzie przebywa. Pomocy potrzebuje także na pływalniach, z których z uwagi na stan zdrowia korzysta. Pływalnie te znajdują się zarówno w miejscu jej nauki jak i zamieszkania. Pomocy opiekuna Pani E. wymaga również w trakcie wizyt lekarskich, które odbywają się także w S. i G. Wsparcia także wymaga podczas zajęć rehabilitacyjnych. I wreszcie niewątpliwym jest, iż podopieczna wymaga pomocy przy zachowaniu higieny.

W trakcie rozprawy przed Sądem w dniu 19 lutego 2025 r. skarżący zeznał, że w trakcie przebywania córki E. w T. pomaga jej uczestnicząc

w zajęciach na basenie. Niejednokrotnie zmuszony jest nocować z podopieczną z uwagi na nietrzymanie moczu, konieczność zmiany pieluchomajtek i wymagania ogólnej higieny. Nadto wskazał, że w obecnym stanie zdrowia córka E. musi

być cewnikowana 3-4 razy dziennie, co wymaga pomocy skarżącego.

Powyższe stanowisko jest dla Sądu wiarygodne w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i doświadczenia życiowego.

Zauważyć również należy, iż podopieczna z uwagi na stan zdrowia nie może dźwigać powyżej 5 kg. Tym samym pomocy wymaga także dojazd na uczelnię w T. i powrót. Pomocy tej udziela skarżący. Znaczenie w sprawie ma także okoliczność, iż Pani E. przebywa w T. na uczelni tylko okresowo w trakcie

zajęć. Natomiast w dni wolne od nauki (weekendy, przerwy świąteczne i semestralne, wakacje) podopieczna przebywa w miejscu zamieszkania z ojcem – opiekunem.

W związku z powyższym zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie skarżący z uwagi na opiekę sprawowaną nad córką E. nie podejmuje

zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność stałego współudziału na co dzień w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 tej ustawy.