Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 15 lipca 2024 r. znak SKO-SOC.-4116-39/24 w przedmiocie ustalenia częściowej opłaty za pobyt dzieci w instytucjonalnej pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Starosta N. decyzją z dnia 23 maja 2024 r. nr 71/24 ustalił skarżącemu częściową opłatę za pobyt w instytucjonalnej pieczy zastępczej jego małoletnich dzieci P. B., ur. 20 maja 2009 r. oraz S. B., ur. 31 października 2012 r. w kwocie: 249,97 zł za okres od dnia 25 marca 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r.; 1107,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z 15 marca 2024 r., sygn. akt [...] dzieci skarżącego od 25 marca 2024 r. przebywają w placówce opiekuńczo - wychowawczej typu socjalizacyjnego w N. Wyjaśnił, że w toku postępowania ustalono, iż jedynym źródłem dochodu skarżącego jest wynagrodzenie w wysokości 3.684,04 zł miesięcznie co w przeliczeniu na członka rodziny (skarżący i jego żona) daje kwotę 1.842,02 zł. Z racji tego, iż kwota ta przekracza 150% kryterium dochodowego dla dwuosobowej rodziny, jednocześnie nie jest wyższa niż 850 % kwoty kryterium dochodowego, organ zgodnie z zapisami uchwały Nr [...] Rady Powiatu N. w sprawie w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej - posiłkując się przelicznikiem w niej zawartym odstąpił skarżącemu 92% naliczonej odpłatności tym samym zobowiązał go do uiszczenia pozostałych 8% z kwoty 6.918,72 zł. Organ odnosząc się do wniesionego przez skarżącego wniosku o umorzenie w całości opłat za pobyt dzieci w pieczy zastępczej z powodu trudnej sytuacji materialno-bytowej, do którego załączono rachunki m.in. za prąd, kanalizację, abonament telefoniczny - wyjaśnił, że przepisy zawarte w ustawie o pomocy społecznej, ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jak i ww. uchwale nie przewidują ponoszenia wydatków takich jak koszty stałe w gospodarstwie domowym, kredyty konsumpcyjne czy opłaty za abonament telefoniczny, jako okoliczności mających wpływ na ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

W odwołaniu skarżący wniósł o całkowite umorzenie opłaty za pobyt jego dzieci w placówce opiekuńczo – wychowawczej, gdyż jak podkreślił, opłacanie pobytu jego synów w placówce, skutkować będzie brakiem środków na zapłatę bieżących rachunków i spłatę zadłużenia w kwocie 96 tyś. zł, co spowoduje konieczność egzekucji zadłużenia z nieruchomości i w efekcie utratę domu

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 15 lipca 2024 r. nr SKO-SOC.-4116-39/24 utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która nie uzyskuje żadnych dochodów. Głównym i zarazem jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę skarżącego wynoszące 3.684,04 zł netto miesięcznie, co w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę 1.842,02 zł. Ustalony miesięczny dochód na członka rodziny jest wyższy, niż 150% kryterium dochodowego (tj. 900 zł), w związku z czym nie został spełniony warunek z § 4 ust. 2 uchwały Nr [...] Rady Powiatu N. wymagany do całkowitego odstąpienia od opłaty. Natomiast z uwagi na okoliczność, że miesięczny dochód rodziny wynoszący 1.842,02 zł stanowi 307% kryterium dochodowego (1842,02 zł / 600 zł = 3,07), to na mocy § 4 ust. 4 ww. uchwały oraz kryteriów określonych w tabeli załączonej do uchwały, skarżący jest zobligowany uiszczać 8% z całości kwoty tj. 553,50 zł ( 6.918,72 zł x 0.08) na każde dziecko to jest sumarycznie 1.107,00 zł ( na dwoje dzieci).

Odnosząc się do żądania skarżącego o umorzenie w całości opłaty naliczonej za pobyt jego dzieci w placówce opiekuńczo - wychowawczej, SKO wskazało, że § 6 uchwały Nr [...] Rady Powiatu N., przewiduje warunki umorzenia w całości należności z tytułu opłaty, wraz z odsetkami, jednakże kwestia ta nie może być przedmiotem rozpatrzenia w niniejszym postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty. Umorzenie ustalonej opłaty jest przedmiotem odrębnego postępowania, które jest wszczynane z urzędu lub na wniosek strony .

Reasumując Kolegium wskazało, że w oparciu o wskazane w decyzji przepisy prawa z uwzględnieniem stanu faktycznego – tj. sytuacji majątkowej skarżącego w prawidłowy sposób określono skarżącemu wysokość należnej opłaty za pobyt jego synów w placówce opiekuńczo- wychowawczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie zgodził się z decyzją SKO. Skarżący zarzucił organowi nieuwzględnienie przy obliczaniu dochodu kosztów ponoszonych w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wskazał, że ustalone kryterium dochodowe na osobę w rodzinie w wysokości 600 zł jest nieadekwatne do rzeczywistych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o umorzenie kosztów pobytu jego dwóch synów w placówce opiekuńczo - wychowawczej w N.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 9 października 2024 r. skarżący wniósł o umorzenie w całości żądanych płatności za pobyt synów w placówce opiekuńczo – wychowawczej oraz wskazał na trudną sytuację rodzinną swoich dzieci, w tym na problemy psychiczne ich matki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, choć z innych przyczyn niż w niej podniesionych.

W przedmiotowej sprawie decyzją Starosty N. o z dnia 23 maja 2024 r. ustalono skarżącemu częściową opłatę za pobyt w instytucjonalnej pieczy zastępczej jego małoletnich dzieci P. oraz S. w kwocie: 249,97 zł za okres od dnia 25 marca 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. oraz po 1107,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r.

Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024, poz. 177 ze zm., dalej jako u.w.r.). Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Powyższą opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a u.w.r.), odpowiadając za nią solidarnie (art. 193 ust. 2 u.w.r.), także wówczas, gdy są pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.). Opłaty tej rodzicie nie ponoszą za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców (art. 193 ust. 6a u.w.r.).

Opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r., ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (art. 194 ust. 1 u.w.r.). Przy czym Starosta na wniosek lub z urzędu, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia wspomnianej (art. 194 ust. 3 u.w.r.). Szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r. określa w drodze uchwały rada powiatu (art. 194 ust. 2 u.w.r.).

Aktem prawnym, wydanym na podstawie tego ostatniego przepisu była wskazana na wstępie uchwała Nr [...] Rady Powiatu N. w sprawie w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący jest ojcem małoletnich dzieci: P. i S., którzy przebywają w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego w N. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w N. z dnia 15 marca 2024 r. sygn. akt [...]. Okoliczności powyższe są bezsporne (skarżący ich nie kwestionuje) i wynikają z decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie, aczkolwiek, do akt sprawy nie zostało dołączone postanowienie Sądu o umieszczeniu dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W ocenie Sądu decyzja częściowo ustalająca opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej została w przedmiotowej sprawie wydana przedwcześnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest bowiem pogląd, zgodnie z którym decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej wydawana na podstawie art. 194 ust. 1 u.w.r. stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty i w której to sprawie organ jest zobowiązany wydać odrębną decyzję. Ponoszenie przez rodziców opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r., rozstrzygane jest w postaci decyzji ustalającej (art. 194 ust. 1 u.w.r.), natomiast decyzja odstępująca czy też częściowo odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową (art. 194 ust. 3 u.w.r.). Zatem obie materie ustawodawca jednoznacznie rozgraniczył. Ponadto w postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw. Inny jest też cel obydwu rodzajów decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu.

Odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje racjonalnego i logicznego uzasadnienia. W konsekwencji należy przyjąć, że w sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza, że z treści art. 194 ust. 3 u.w.r. wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu (por. wyroki NSA: z 10 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 2369/21, z 14 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 2370/21, wyrok WSA w Krakowie z 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 601/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1555/20, wyrok NSA z dnia 15 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1288/22, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Go 491/23 oraz wyrok WSA w Białymstoku sygn.. akt II SA/Bk 741/24 – publ. CBOSA). Podobne stanowisko wyrażane jest również w piśmiennictwie (por. B. Królak, M. Rączka, U.w.r. Komentarz, Warszawa 2017, t. do art. 194, S. Nitecki, A. Wilk, U.w.r. Komentarz, LEX/el. 2021, t. 10 do art. 194).

Oznacza to, że organy w sposób niedopuszczalny ustaliły skarżącemu wysokość opłaty za pobyt jego małoletnich dzieci w instytucjonalnej pieczy zastępczej bez uprzedniego wcześniejszego formalnego rozstrzygnięcia sprawy o odstąpieniu od ustalenia tej opłaty lub też jego częściowym odstąpieniu, na podstawie wynikającej z art. 194 ust. 3 u.w.r.

Rozpoznanie tych spraw w odrębnych postępowaniach jest bardzo istotne, ponieważ od każdej z ww. decyzji przysługuje odrębny środek odwoławczy. Jako pierwsza, powinna zostać wydana przez Starostę N. decyzja w przedmiocie odstąpienia czy też częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jeśli decyzja ta byłaby pozytywna dla skarżącego, wówczas w ogóle nie zachodziłaby potrzeba wydania kolejnej decyzji ustalającej opłatę za pobyt dzieci w placówce. Gdyby natomiast została wydana decyzja odmawiająca odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, czy też częściowo odstępująca od ustalenia tej opłaty, skarżącemu przysługiwałby od niej środek odwoławczy i dopiero po uprawomocnieniu się tejże decyzji, mogłaby zostać wydana kolejna decyzja, ustalająca opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, od której przysługiwałby z kolei odrębny środek odwoławczy. Nałożenie na stronę obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty może nastąpić bowiem, dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez właściwy organ, że odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty jest niemożliwie, czyli po wydaniu decyzji negatywnej w tym zakresie.

W ocenie Sądu wydanie jednej decyzji mocą, której organ jedynie ustala skarżącemu częściową opłatę za pobyt dzieci w placówce, stanowi naruszenie art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz aktu prawa miejscowego, tj. § 4 uchwały Nr [...] Rady Powiatu N. w sprawie w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, w szczególności w zakresie domagania się przez skarżącego umorzenia kosztów pobytu jego dzieci w placówce, należy stwierdzić, że organ bezpodstawnie odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie, ponieważ na tym etapie postepowania należało zawiesić postępowanie o umorzenia kosztów pobytu dzieci w placówce.

Natomiast merytoryczna ocena w zakresie prawidłowości ustalenia dochodu skarżącego, w szczególności w kontekście ponoszonych wydatków, na obecnym etapie postępowania jest przedwczesna, w sytuacji konieczności wydania przez organy dwóch odrębnych decyzji. Natomiast w zakresie odpowiedzialności solidarnej obu rodziców w przedmiocie ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że wobec biologicznej matki dziecka nie jest prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia tej opłaty, ponieważ nieznane jest jej miejsce pobytu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I uwzględni stanowisko prawne wyrażone przez Sąd w niniejszym wyroku.