Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Kraków, dnia 21 listopada 2016r. POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2016 r. w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Niniejsza sprawa została wszczęta wskutek skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej. Skarżący wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 21 października 2016r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Orzekający podkreślił, że skarżący nie podał wysokości dochodu, uzyskiwanego przez córkę i zięcia, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nadto uznał, że z rachunków wynika, iż mieszkanie w kraju jest cały czas eksploatowane, może nawet wynajmowane. Zdaniem referendarza brak współpracy ze strony skarżącego uniemożliwił rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej.

A. S. wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł, że wszystkie podane przez niego informacje są prawdziwe. Nieruchomościami o powierzchniach [...] i [...] arów nie może dysponować, ponieważ wjazd na nie zamykają ekrany akustyczne. Zakwestionował stwierdzenie, że rachunki świadczą o eksploatacji mieszkania w kraju. Podkreślił, że córka i zięć, u których w [...] przebywa, są osobami trzecimi, ponieważ nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, ale wraz z żoną utrzymuje się za własne środki. Zaznaczył, że sporna kwota jest zbyt niska, aby opłacalne było wynajmowanie pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016r., póz. 718 ze zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe.

Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie

3

poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt l FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż zainteresowana nie wykazała- w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt l OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt l OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748).

Zaskarżone postanowienie zostało oparte przede wszystkim na konkluzji, że skarżący nie przejawił niezbędnej współpracy, nie udzielił wyjaśnień co do dochodów wszystkich osób, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem uniemożliwił ocenę swojej sytuacji finansowej.

Przepisy prawa nie definiują, jaką sytuację należy uznać za prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie wskazuje się, że cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28

4

listopada 2014 r., sygn. akt l OSK 1326/13, Lex Omega nr 2007841). Podobnie to samo pojęcie rozumiane jest w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt III AUa 682/13, Lex Omega nr 1477239). Jak wynika z informacji, podanych przez skarżącego, mieszka on u córki, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu poza kosztami zakupu żywności. Córka skarżącego ponosi koszty opłat za mieszkanie w Polsce, należące do żony skarżącego. Wg oświadczenia A. S. jego żona w [...] nie pracuje, zajmuje się tam wnukami. Sam skarżący uznał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Jednak w świetle podanych przez niego faktów przyjąć należy, że w tym samym gospodarstwie domowym pozostają córka i zięć. Córka ponosi koszty utrzymania mieszkania w Polsce, a zatem żona skarżącego korzysta z jej środków finansowych. Zarówno skarżący, jak i żona zamieszkują wspólnie z córką i zięciem, nie ponosząc z tego tytułu kosztów, częściowo pozostają zatem na ich utrzymaniu. Nadto o wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego potwierdza fakt zajmowania się przez żonę skarżącego wnukami.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt l GZ 375/13, Lex Omega nr 1363597). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt l FZ 407/14, Lex Omega nr 1538441).

Referendarz słusznie uznał zatem, że dla oceny sytuacji finansowej skarżącego niezbędne jest uzyskanie informacji o dochodach jego córki i zięcia, a brak współpracy w tym zakresie uniemożliwia przyznanie prawa pomocy.

W związku z powyższym traci na znaczeniu kwestia tego, czy mieszkanie, należące do żony skarżącego jest zamieszkiwane, a może nawet wynajmowane, jak przyjął referendarz. Sąd zgadza się w tym zakresie ze skarżącym, że koszty związane z tym mieszkaniem, w szczególności opłaty za gaz, wynoszące [...] zł za

5

trzy miesiące przemawiają raczej za przyjęciem, że mieszkanie nie jest używane. Zwrócić jednak należy uwagę na dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazuje się przy tym, że majątek nieruchomy może przynosić potencjalne pożytki, a nadto służyć jako zabezpieczenie pożyczki albo kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 51/14, Lex Omega nr 1450605; z dnia 25 listopada 2013r., sygn. akt l OZ 1132/13, Lex Omega nr 1423878; z dnia 5 lipca 2013r., sygn. akt II OZ 536/13, Lex Omega nr 1346584; z dnia 7 maja 2013r., sygn. akt II OZ 336/13, Lex Omega nr 1319050; z dnia 17 kwietnia 2013r., sygn. akt II GZ 176/13, Lex Omega nr 1310098; z dnia 8 listopada 2012r., sygn. akt l OZ 826/12, Lex Omega nr 1247208). Skarżący nie wskazał okoliczności, mogących stać na przeszkodzie wynajęciu tego mieszkania i uzyskania w ten sposób dodatkowych środków finansowych, które pozwoliłyby m. in. na poniesienie kosztów, związanych z prowadzeniem sprawy sądowoadministracyjnej.

Zaskarżone postanowienie odpowiada zatem prawu, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny utrzymał je w mocy, za podstawę biorąc art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a.

6