Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. A. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 552/21 w sprawie ze skargi W. J., A. J., M. J., M. J. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 1 grudnia 2020 r. nr ULC-KOPP/0263-0121/04/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. A. Sp. z o.o. w W. na rzecz: W. J., A. J., M. J., M. J. po 240 (dwieście czterdzieści) złotych na rzecz każdego z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Zaskarżonym wyrokiem z 5 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 552/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z 1 grudnia 2020 r. w przedmiocie naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

22 sierpnia 2018 r. A. J. i W. J. zawarli z K. sp. z o.o. w K. umowę cesji wierzytelności wynikających z tytułu nieprawidłowego wykonania umowy o imprezę turystyczną nr [...] związanych z opóźnieniem rejsu relacji K.-M..

18 września 2018 r. K. sp. z o.o. w K. złożyło w formie elektronicznej w imieniu A. J., W. J., M. J. i M. J. reklamację do przewoźnika lotniczego z tytułu opóźnionego lotu. Do reklamacji załączono umowę cesji wierzytelności.

6 listopada 2018 r. A. J., W. J., M. J.

i M. J., reprezentowane przez ojca W. J., wnieśli do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego o stwierdzenie naruszenia przez przewoźnika lotniczego praw pasażerów określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz. Urz. WE L 46 z 2004, s. 1), zwanego dalej "rozporządzeniem (WE) nr 261/2004", w związku z lotem [...] na trasie K. – P.. z [...] lipca 2018 r.

Decyzją z 18 kwietnia 2019 r. Prezes ULC, działając na podstawie art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 209b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2018 r. poz. 1183 ze zm.) w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) w związku z art. 7 ust. 1 lit. b, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1 i ust. 2, art. 14 ust. 2 w zw. z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego E. Sp. z o.o. przepisu:

- art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 polegające na niewypłaceniu na rzecz ww. pasażerów odszkodowania w wysokości 400 EUR dla każdego z nich z tytułu opóźnienia ww. lotu;

- art. 14 w związku z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez zaniedbanie obowiązku poinformowania ww. pasażerów o przysługujących im prawach.

Ponadto organ w decyzji ustalił obowiązek usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości wobec pasażerów: W. J. oraz M. J., w terminie czternastu dni, liczonym od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Umorzył obowiązek usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości wobec pasażerów: A. J. oraz M. J., z powodu wypłaty odszkodowania na rzecz wskazanych pasażerów, która nastąpiła na mocy nakazów zapłaty wydanych przez Sąd Rejonowy w Gliwicach. I wreszcie nałożył na przewoźnika lotniczego E. Sp. z o.o., karę pieniężną w wysokości 4.800 zł. za naruszenie postanowień rozporządzenia.

Na skutek wniosku przewoźnika o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją

z 1 grudnia 2020 r. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego uchylił decyzję z 18 kwietnia 2019 r. i umorzył postępowanie.

W ocenie organu pasażerowie nie wykazali skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika, co jest warunkiem złożenia skargi do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt 3 ustawy Prawo lotnicze, w brzmieniu obowiązującym do 1 kwietnia 2019 r., a więc zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie w chwili złożenia skargi. Organ podzielił stanowisko przewoźnika lotniczego, że reklamacja powinna zostać złożona zgodnie z ogólnymi warunkami przewozu, tj. w formie pisemnej na adres przewoźnika ul. K. [...], [...]-[...] W.. Takie zastrzeżenie jest zawarte w ogólnych warunkach przewozu E. sp. z o.o., na które zgadzają się pasażerowie korzystający z usług przewoźnika. Składający reklamację na adres elektroniczny przewoźnika został o powyższym poinformowany poprzez autoodpowiedź wysłaną przez przewoźnika E. sp. z o.o.

Ponadto Prezes ULC wskazał, że w aktach sprawy znajduje się dokumentacja, zgodnie z którą między pasażerami, a K. sp. z o.o. doszło do umowy przelewu wierzytelności, a cesjonariusz K. sp. z o.o. wytoczył powództwo przed sądem powszechnym przeciwko przewoźnikowi lotniczemu o zryczałtowane odszkodowanie za przedmiotowy lot w stosunku do czwórki pasażerów objętych niniejszym postępowaniem. W ocenie organu, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 7 lutego 2014 r., sygn. akt III CZP 113/13, pasażerowie przenosząc prawa i obowiązki, w związku z przedmiotowym lotem, na cesjonariusza i składając pozew przed sądem powszechnym, pozbawili się możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od przewoźnika lotniczego przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego

w Warszawie.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem z 5 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 552/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na skutek skargi wnioskodawców uchylił decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z 1 grudnia 2020 r. w przedmiocie naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego.

Sąd I instancji podkreślił, że obowiązkiem Prezesa ULC, do którego wpływa skarga, jest w pierwszej kolejności stwierdzenie czy przewoźnik lotniczy naruszył prawo czy też nie naruszył. W przypadku stwierdzenia naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, organ określa zakres nieprawidłowości oraz nakłada karę określoną w art. 209b ust. 1 Prawa lotniczego, a w razie stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia (WE) 261/2004, określa również obowiązek i termin jego usunięcia (art. 205b ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa lotniczego).

Rozstrzygnięcie o odszkodowaniu w zryczałtowanej wysokości w zależności od długości i rodzaju opóźnionego lotu jest zatem jednym z punktów decyzji.

Sąd I instancji stwierdził, że organ w sposób nieuzasadniony uchylił się od rozpoznania sprawy umarzają postępowanie w sprawie.

WSA zauważył, że wydając decyzję z 18 kwietnia 2019 r. organ nie kwestionował skuteczności złożonej przez skarżących reklamacji. Dopiero po złożeniu przez przewoźnika wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i złożeniu wyjaśnień w tym zakresie przez przewoźnika, uznał że pasażerowie nie wykazali skutecznie złożonej reklamacji, co jest warunkiem złożenia skargi do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt 3 ustawy Prawo lotnicze, w brzmieniu obowiązującym do 1 kwietnia 2019 r. Jednocześnie organ dokonując diametralnie odmiennego rozstrzygnięcia w sprawie, nie przeprowadził w tym zakresie jakiekolwiek postępowania wyjaśniającego opierając się wyłącznie na wyjaśnieniach przewoźnika. Organ nie ustalił czy składający reklamację na adres elektroniczny przewoźnika rzeczywiście zostali poinformowani poprzez autoodpowiedź wysłaną przez Przewoźnika E. sp. z o.o. o konieczności złożenia reklamacji na piśmie. W ocenie sądu I instancji mając na uwadze, że organ początkowo uznał reklamację za złożoną prawidłowo, a w rozporządzeniu (WE) 261/2004 podkreśla się zapewnienie wysokiego poziomu ochrony pasażerów, wszelkie wątpliwości należało rozstrzygnąć na korzyść skarżących i przyjąć że złożenie reklamacji drogą elektroniczną skutecznie wyczerpało tryb reklamacji.

Niezależnie od powyższego organ stwierdził, że skarżący przenosząc prawa

i obowiązki, w związku z przedmiotowym lotem, na cesjonariusza, tj. K. sp. z o.o. i składając pozew przed sądem powszechnym, pozbawili się możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od przewoźnika lotniczego przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie. Organ powołał się na treść uchwały Sądu Najwyższego z 7 lutego

2014 r., sygn. akt III CZP 113/13 (opubl. OSNC 2014/11/114). Wbrew twierdzeniu organu jednak, w uchwale tej Sąd Najwyższy w oparciu o obowiązujące przepisy doszedł jedynie do wniosku, że w sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Jednocześnie SN zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdza przede wszystkim naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę pieniężną, w razie zaś stwierdzenia naruszenia art. 7, 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia określa również obowiązek i termin jego usunięcia. A zatem główną rolę ma odgrywać sankcjonowanie naruszenia prawa przez nakładanie kar pieniężnych. Sankcjonowanie to dotyczy każdego wypadku naruszenia prawa, jednakże w razie naruszenia art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia (WE) 261/2004 Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dodatkowo określa obowiązek przewoźnika i termin jego usunięcia. O ile w wypadku sankcjonowania naruszenia prawa w drodze nakładania kar pieniężnych może chodzić tylko o środek mający zapewnić realizację prawa bez odniesienia do interesów indywidualnych pasażerów wnoszących skargę, o tyle dodatkowe rozstrzyganie o obowiązku i terminie usunięcia naruszenia, gdy Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdzi, że przewoźnik naruszył art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia (WE) 261/2004, może służyć jedynie realizacji interesów indywidualnych pasażerów, którzy wnieśli skargę.

Z powyższego wynika, że decyzja administracyjna obejmuje nie tylko kwestie wypłaty zryczałtowanego odszkodowania, ale w pierwszej kolejności sankcjonowanie naruszenia prawa przez nakładanie kar pieniężnych na przewoźnika.

A zatem nawet w przypadku uznania, że w niniejszej sprawie nastąpiła wypłata odszkodowania na podstawie orzeczenia wydanego w postępowaniu cywilnym, nie zwalniało to organu z obowiązku rozstrzygnięcia kwestii naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego. A w przypadku uznania że do takiego naruszenia doszło, do określenia zakresu nieprawidłowości oraz orzeczenia w przedmiocie kary pieniężnej.

Ponadto sąd I instancji zauważył, że w aktach sprawy znajdują się wyłącznie dwie kopie nakazów zapłaty załączone przez przewoźnika z informacją, że są prawomocne (dotyczące A. i M. J.). Organ nie dokonał ustaleń na jakim etapie postępowania znajdują się dwie pozostałe sprawy dotyczące W.

i M. J..

W skardze kasacyjnej E. Sp. z o.o. zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi pasażerów na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego poprzez jej oddalenie oraz orzeczenie o kosztach postępowania.

Jednocześnie skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz, na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, gdyż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, tj.:

a) kopia umowy cesji wierzytelności pomiędzy pasażerami a K. sp. z o.o.

b) nakaz zapłaty sygn. [...] z 5 grudnia 2018 r. (cesja wierzytelności od pasażera M. J.) i potwierdzenie przelewu z 4 stycznia 2019 r.

c) nakaz zapłaty sygn. [...] z 5 grudnia 2018 r. (cesja wierzytelności od pasażera A. J.) i potwierdzenie przelewu z 4 stycznia 2019 r.

d) wyrok z 19 marca 2020 r., [...] (cesja wierzytelności od pasażera W. J.) i potwierdzenie przelewu z 2 kwietnia 2020 r.

e) wyrok z 13 maja 2019 r., sygn. [...] (cesja wierzytelności od pasażera M. J.) i potwierdzenie przelewu z 2 lipca 2019 r.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła:

1. w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:

a) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z uznaniem przez WSA, że orzekający w sprawie organ naruszył art. 105 k.p.a. w zw. z art. 205b ust. 1 i 3 ustawy Prawo lotnicze poprzez umorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, w której skarżący pasażerowie nie dołączyli do skargi na naruszenie przepisów rozporządzenia (WE) 261/2004 skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika, co było warunkiem złożenia skargi do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo Lotnicze w brzmieniu obowiązującym do 1 kwietnia 2019 r. i w konsekwencji błędne uwzględnienie przez WSA skargi wniesionej przez skarżących pasażerów i uchylenie

zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie mimo braku podstaw ku temu, zamiast oddalenia skargi;

b) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z uznaniem przez WSA, że orzekający w sprawie organ naruszył art. 30 § 1 i 4 k.p.a. poprzez uwzględnienie faktu zawarcia pomiędzy skarżącymi pasażerami a K. Sp. z o.o. umowy przelewu wierzytelności i uznanie przez organ, że skarżący pasażerowie przenosząc prawa i obowiązki w związku ze spornym lotem na K. sp. z o.o. i składając pozew przed sądem powszechnym pozbawiali się możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od Przewoźnika przez Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie, co doprowadziło do błędnego uznania przez WSA, że skarżący pasażerowie składając pozew przed sądem powszechnym nie pozbawili się możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od przewoźnika lotniczego przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego;

c) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z uznaniem przez WSA, że orzekający w sprawie organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji nie ustalając czy składający reklamację na adres elektroniczny przewoźnika rzeczywiście zostali poinformowani przez autoodpowiedź wysłaną przez Przewoźnika E. Sp. z o.o. o konieczności złożenia reklamacji na piśmie, całkowicie pomijając, iż wymóg ten był znany pasażerom, gdyż wynikał również z treści ogólnych warunków przewozu E. Sp. z o.o., które to warunki zostały zaakceptowane przez skarżących pasażerów a organowi znany był z urzędu, co doprowadziło do błędnego uwzględnienie skargi i uchylenia zaskarżonego decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w Warszawie oraz pozbawionego podstaw uznania przez WSA, że skoro organ początkowo uznał reklamację za złożoną prawidłowo, to wszelkie wątpliwości należało rozstrzygnąć na korzyść skarżących i przyjąć, że złożenie reklamacji drogą elektroniczną skutecznie wyczerpało tryb reklamacji, czym jednocześnie WSA sprzeciwił się istocie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, niejako odbierając organowi administracji prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy w obu instancjach w jej całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych w związku z wniesieniem przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

d) naruszenie art. 1 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 1 i 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez naruszenie obowiązku kontroli działalności administracji publicznej, które polegało na uchyleniu decyzji z 1 grudnia 2020 r., w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana zgodnie z obowiązującym prawem materialnym oraz przy jej wydawaniu została zachowana wymagana przepisami procedura, które to naruszenie polegało także nie niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

2. w ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:

a) naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 205b ustawy Prawo lotnicze i uznanie, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego w sposób nieuzasadniony uchylił się od rozpoznania sprawy umarzając postępowanie w sprawie i przyjmując, że ww. organ był uprawniony wyłącznie do stwierdzenia naruszenia prawa lub braku jego naruszenia przez przewoźnika lotniczego, a jednocześnie pozbawiony był możliwości umorzenia postępowania administracyjnego;

b) naruszenie art. 205b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo lotnicze w brzmieniu obowiązującym sprzed 1 kwietnia 2019 r., w zw. z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy oraz w zw. z art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw oraz w zw. z art. 5, art. 6, art. 7 i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez błędne przyjęcie, że organ nie mógł uzależnić możliwości skutecznego złożenia skargi pasażerów od uprzedniego skutecznego złożenia przez nich reklamacji do przewoźnika lotniczego na adres do doręczeń wynikający z obowiązujących pasażerów ogólnych warunków przewozu, bądź na adres do doręczeń przewoźnika wynikający z rejestru przedsiębiorców;

c) naruszenie art. 205b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo lotnicze w brzmieniu obowiązującym sprzed 1 kwietnia 2019 r. w zw. z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy oraz w zw. z art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw oraz w zw. z art. 5, art. 6, art. 7 i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie pasażerowie załączyli do skargi kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika, podczas gdy pasażerowie załączyli do skargi dokument, który nie spełniał wymogów określonych w tym przepisie, z uwagi na fakt, że dokument ten nie został przez pasażerów skutecznie skierowany na właściwy adres do doręczeń przewoźnika;

d) naruszenie art. 205b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo lotnicze w brzmieniu obowiązującym sprzed 1 kwietnia 2019 r. w zw. z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy oraz w zw. z art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw oraz w zw. z art. 5, art. 6, art. 7 i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez błędne przyjęcie, iż organ na etapie weryfikacji skierowanej do niego skargi powinien ograniczyć się jedyne do zbadania, czy kopia złożonej do przewoźnika reklamacji została przedłożona jako załącznik do skargi pasażera z pominięciem ustalenia przez organ właściwego adresu przewoźnika do składania reklamacji oraz innych istotnych elementów treści reklamacji;

e) naruszenie art. 205b ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo lotnicze w brzmieniu obowiązującym sprzed 1 kwietnia 2019 r. w zw. z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy oraz w zw. z art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw oraz w zw. z art. 5, art. 6, art. 7 i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez przyjęcie, że pasażerowie złożyli do organu skutecznie skargę, podczas gdy skargę można złożyć do organu nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia złożenia reklamacji u przewoźnika, chyba że umowa przewozu lub regulamin przewozu określa krótszy termin do rozpatrzenia reklamacji, co w tej sprawie nie miało miejsca.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący pasażerowie wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej kasacyjnie na rzecz każdego z nich kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają sformułowane w skardze kasacyjnej skierowane przeciwko rozstrzygnięciu sądu I instancji zarzuty.

W tym miejscu należy także podkreślić, że zgodnie z art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko wtedy, gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z sytuacją, w której zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, będziemy mieć do czynienia wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu I instancji pozostaje w zgodności z treścią uzasadnienia i wnioskami z niego wynikającymi, natomiast błędy zawarte w uzasadnieniu, pozostają bez wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

W zarzucie 1a spółka wskazuje na naruszenie art. 105 k.p.a. w zw. z art. 205b ust. 1 i 3 Prawa lotniczego, gdyż WSA niezasadnie zakwestionował umorzenie postępowania przez organ w sytuacji, w której skarżący pasażerowie nie dołączyli do skargi skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika, co było warunkiem złożenia skargi do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo lotnicze w konsekwencji WSA błędnie uwzględnił ich skargę.

Przepis art. 205 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo lotnicze (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie), wymagał, aby do skargi kierowanej do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego pasażer załączył kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika. W ramach badania spełnienia tego wymogu organ uprawniony był do weryfikacji, czy owa "kopia reklamacji" spełnia wymagania kształtowane prawem. Strona skarżąca kasacyjnie uznaje, że pasażerowie nie spełnili warunku załączenia do skargi kopii reklamacji wysłanej na prawidłowy adres, zaś WSA przyjął, że w okolicznościach sprawy kwestia ta wymaga ponownego wyjaśnienia bowiem organ dokonując diametralnie odmiennego rozstrzygnięcia w sprawie nie przeprowadził w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Organ nie ustalił, czy pasażerowie zostali przez autoodpowiedź poinformowani o obowiązku złożenia reklamacji pisemnie nadto WSA nakazał uwzględnienie ewentualnych wątpliwości w tym zakresie na korzyść strony. W skardze kasacyjnej skarżąca kasacyjnie twierdzi, że wymóg złożenia reklamacji w formie pisemnej znany był pasażerom bowiem wynikał z ogólnych warunków umowy przewozu, które zostały zaakceptowanie przez pasażerów co organowi wiadomym było z urzędu. Okoliczności powyższe jednak wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej w ogóle nie podlegały ocenie organu i nie wynikają z materiału dowodowego sprawy, a zatem zasadnie sąd I instancji nakazał organowi przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.

Ponadto co najistotniejsze w kontrolowanej sprawie organ, ani sąd I instancji nie dostrzegli, a co w sposób niebudzący wątpliwości wynika z akt sprawy, że 22 sierpnia 2018 r zawarto umowę cesji wierzytelności dotyczących spornego lotu, mocą której przeniesiono, z pasażerów na K.

sp. z o.o. w K. roszczenia wynikające z umowy o imprezę turystyczną

nr [...] oraz rozporządzenia (WE) 261/2004. Następnie 18 września 2018 r. złożono, drogą mailową, dokument reklamacji wskazując, że K. sp. z o.o. w K. czyni to w imieniu pasażerów, chociaż nie dołączono jakiegokolwiek pełnomocnictwa w tym zakresie. Wreszcie z dokumentu reklamacji (dołączonego do wymienionego powyżej maila) wynika, że jest to reklamacja składana nie w imieniu pasażerów, ale wprost na rzecz K. sp. z o.o. w K., która na podstawie umowy cesji wierzytelności nabyła roszczenia ze spornego lotu. Powyższa okoliczność ma zaś istotne znaczenie dla możliwości dochodzenia roszczeń w trybie administracyjnym przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego przez podmiot inny niż pasażer. Zgodnie bowiem z ugruntowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego nabycie przez cesjonariusza od pasażera roszczeń nie pozwala na wszczęcie przez ten podmiot postępowania administracyjnego zamiast lub obok pasażera, a cesjonariusz ochrony swoich praw i roszeń może ewentualnie dochodzić jedynie na drodze postępowania cywilnego. (por. wyrok z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 646/19 LEX nr 3292291, wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r, sygn. akt II GSK 252/22 LEX nr 3346707).

Z art. 205b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, wynika, że w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, 1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo 2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a) lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 określa również obowiązek i termin jego usunięcia. Do wymienionej skargi pasażer powinien załączyć następujące dokumenty: 1) kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika; 2) kopię odpowiedzi przewoźnika na reklamację, o której mowa w pkt 1, albo oświadczenie, że nie została ona udzielona w terminie określonym w umowie przewozu lub regulaminie przewozu, z zastrzeżeniem ust. 4; 3) kopię potwierdzonej rezerwacji na dany lot; 4) oświadczenie o zgodności kopii dokumentów, o których mowa w pkt 1-3, z oryginałami, a samą skargę można złożyć nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia złożenia reklamacji u przewoźnika, chyba że umowa przewozu lub regulamin przewozu określa krótszy termin do rozpatrzenia reklamacji.

Wobec więc treści oraz funkcji przywołanej regulacji prawnej, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że skarga na naruszenie przepisów rozporządzeń UE dotyczących ochrony praw pasażerów, która stanowi instrument kontroli przestrzegania przepisów tychże rozporządzeń, inicjuje postępowanie w indywidualnej sprawie administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., w rezultacie którego - jak wynika z art. 205b ust. 1 Prawa lotniczego - organ stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego oraz dalsze obowiązki i sankcje.

Z bezprzedmiotowością postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienie, gdy brak jest przedmiotu postępowania, co stanowi konsekwencję braku istnienia (odpadnięcie) jednego z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której jest mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., co powoduje, że w sposób oczywisty brak jest podstaw rozpatrzenia sprawy oraz jej załatwienia w drodze decyzji (zob. wyrok SN z 20 stycznia 2011 r. sygn. akt III SK 20/10, wyrok NSA z 18 kwietnia 1995 r. sygn. akt SA/Łd 2424/94). Przy czym podkreślenia wymaga, że okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania muszą być stwierdzone i należycie wykazane w decyzji o umorzeniu postępowania. Ponadto niezbędne jest odróżnianie "bezprzedmiotowości postępowania" od "bezzasadności żądania". Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone, albowiem dopiero jego wynik pozwala na ocenę zasadności wniosku strony. Bez prawidłowego ustalenia okoliczności sprawy przez organ brak jest możliwości ustalenia, czy i ewentualnie z którą z powyższych sytuacji mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.

A zatem wskazane niedostatki postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ, jedynie częściowo dostrzeżone przez WSA, uzasadniały jednak sformułowaną końcowo przez sąd I instancji tezę, że stan sprawy nie został należycie wyjaśniony, co stanowiło istotny mankament całego postępowania organu w kontrolowanej sprawie czyniąc niezasadnym zarzut zawarty w punkcie 1a oraz 1c petitum skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie trafny okazał się także zarzut naruszenia art. 30 § 1 i 4 k.p.a., którego spółka upatruje wadliwym zarzuceniu organowi przez sąd I instancji jego naruszenia wobec uwzględnienia faktu zawarcia pomiędzy pasażerami, a K. sp. z o.o. w K. umowy cesji wierzytelności wynikających ze spornego lotu i uznanie, że pasażerowie, przenosząc prawa i obowiązki na cesjonariusza oraz składając pozew przed sądem powszechnym, pozbawili się możliwości skutecznego dochodzenia odszkodowania od przewoźnika przed organem administracji. W konsekwencji, zdaniem spółki WSA miał wadliwie wskazać, że zbycie roszczenia przez pasażerów na podmiot trzeci pozostaje bez znaczenia na gruncie postępowania administracyjnego i nie wyklucza dalszej możliwości dochodzenia odszkodowania przed organem.

Powyższy zarzut jest nietrafny bowiem sąd I instancji normy tej w ogóle nie wykładał, ani nie stosował. Skoro przepis ten nie był przedmiotem jego rozważań, nie można zarzucić mu wyrażenia takiej tezy, jaką przypisuje mu skarżąca kasacyjnie spółka w omawianym zarzucie.

Nadto art. 30 § 4 k.p.a. stanowi, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Następstwo procesowe uregulowane powyższym przepisem jest konsekwencją następstwa prawnego w prawie materialnym i polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania. Przepis art. 30 § 4 k.p.a. wymaga, aby zdarzenia prawne rodzące następstwo procesowe, zarówno succesio mortis causa, jak i succesio inter vivos nastąpiły w toku postępowania, a zatem w określonym przedziale czasowym, pomiędzy rozpoczęciem a zakończeniem konkretnego postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2000 r. sygn. akt I SA 310/99, Lex nr 55755). Przesłanka ta nie jest spełniona w niniejszej sprawie, bowiem w sprawie cesja wierzytelności miała miejsce przed wszczęciem postępowania.

Nie zasługiwał na uwzględnieni także zarzut zawarty w punkcie 1d petitum skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna ma przedstawiać zarzuty i ich uzasadnienie. Ten wymóg formalny skargi kasacyjnej jest warunkiem koniecznym, by była ona podstawą weryfikacji zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie wyjaśnia istoty naruszenia art. 133 § 1 ani art. 1 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 1 i 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zatem już tylko z tych powodów ten zarzut kasacyjny należało uznać za niezasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny mimo to podkreśla, iż z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy - rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał. Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym, przy jednoczesnym niekwestionowaniu tych ustaleń (por. np. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09, LEX nr 746707). Reasumując więc, do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść, gdyby sąd pominął dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, czy też dokonał własnych. Na takie naruszenia skarga kasacyjna jednak nie wskazuje. Rzeczą sądu kontrolującego legalność zaskarżonej decyzji była ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia, jaki jest stan faktyczny sprawy. A zatem WSA nie naruszył powyższego przepisu przyjmując, że ustalenia faktyczne w sprawie były niewystarczające do podjęcia kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Nie mógł także odnieść zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku zarzut niewłaściwego zastosowania art. 1 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 1 i 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a polegający na uchyleniu zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy została ona wydana w zgodzie z obowiązującym prawem. Wskazać należy, że pierwszy z przywołanych przepisów ma charakter ustrojowy. Do jego naruszenia mogłoby dojść, gdyby sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Natomiast do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Zatem ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej. Okoliczność, że autorka skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, jak to ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, nie oznacza naruszenia tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 635/16 LEX nr 2450637; wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1636/11LEX nr 1145065; wyrok NSA z 7 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 745/11 LEX nr 1083687). Zarzucając naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. nie może strona skarżąca kasacyjnie doprowadzić do kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie prawidłowości oceny dokonanej przez sąd I instancji czynności dowodowych i wyjaśniających przeprowadzonych przez organ w postępowaniu zmierzającym do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia to wymagałoby postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w połączeniu z odpowiednimi przepisami proceduralnymi. Z kolei przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a określa kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania i ma charakter normy blankietowej, regulując jedynie przyjęty przez sąd wojewódzki kierunek rozstrzygnięcia. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. ma zastosowanie, gdy tak jak w kontrolowanej sprawie sąd stwierdza naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest normą wynikową regulującą sposób rozstrzygnięcia sporu przez sąd wojewódzki to autor środka zaskarżenia, dążąc do prawidłowego powołania się na zarzut naruszenia przepisów postępowania, zobowiązany był do powiązania tego przepisu z innymi przepisami procesowymi, którym – w jego ocenie - sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy, a tego w omawianym zarzucie zabrakło co przesądza o jego nieskuteczności. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, zarzuty naruszenia wskazanej normy odniesienia nie mogą być trafne i dlatego nie zasługiwały na uwzględnienie.

Chybione okazały się także zarzuty naruszenia prawa materialnego zawarte w ocenianej skardze kasacyjnej. Przede wszystkim zarzuty te nie zostały w skardze kasacyjnej w ogóle uzasadnione. Nadto sąd I instancji w dokonanej wykładni art. 205b ustawy Prawo lotnicze, wbrew twierdzeniom autorki skargi kasacyjnej, nie przyjął, że organ administracji pozbawiony był możliwości umorzenia postępowania. W kontrolowanym wyroku ocenił jedynie, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w wystarczającym stopniu dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia. W tym miejscu należy także podkreślić, że pozostałe zarzuty naruszenia prawa materialnego zarzucające sądowi I instancji błędne zastosowanie powołanych w nich przepisów prawa materialnego przypisują WSA formułowanie tez, które nie zostały postawione w kontrolowanym rozstrzygnięciu więc jako nie oparte na prawdzie nie mogły zostać uwzględnione.

Na koniec należy podnieść, iż przedstawione przez skarżącą kasacyjnie wraz ze skargą kasacyjną dokumenty w postaci wyroków sądu powszechnego i nakazów zapłaty wydanych wobec pasażerów w rozstrzyganej sprawie nie mogły być uwzględnione przez sąd odwoławczy. Sąd administracyjny - co do zasady - ani nie orzeka merytorycznie, ani też nie prowadzi własnego postępowania dowodowego. Czynności postępowania wyjaśniającego muszą się zatem w zasadzie zakończyć przed wydaniem zaskarżonej do sądu decyzji. Wynikające z przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. uprawnienie do przeprowadzenia dowodów uzupełniających ma charakter odstępstwa od wspomnianych zasad. Nie można też przyjąć, że przepis ten ustanawia jakikolwiek obowiązek, bowiem ustawodawca posłużył się czasownikiem modalnym "może", przyznając sądowi swobodę oceny zasadności takiego działania. Poza tym w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które prowadziłyby do nowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie administracyjnej albo kontynuowania postępowania dowodowego prowadzonego przez organy.

Reasumując wskazać należy, że skarżąca kasacyjnie nie zdołała podważyć prawidłowości oceny sądu I instancji, iż organ umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie bez dostatecznego wyśnienia stanu faktycznego i oceny już zgromadzonego materiału dowodowego. Z tego względu wyrok sądu I instancji jako odpowiadający prawu, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, uznać należało za prawidłowy i dlatego skarga kasacyjna podlegał oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 202 § 1 i art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).