Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 22 czerwca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1052/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia 29 października 2014 r., Nr XLV/402/2014 w sprawie wysokości rocznych stawek podatku od nieruchomości na rok 2015 postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r. o sygn. I SA/Gd 1052/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w sprawie ze skargi W. K. (dalej: skarżący) na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia 29 października 2014 r., Nr XLV/402/2014 w sprawie wysokości rocznych stawek podatku od nieruchomości na rok 2015, umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 249a w związku z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego – na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku podał, że postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – odmówił przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016 r. o sygn. II FZ 343/16 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie stwierdzając, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji. Podał, że skarżący twierdząc, iż nie ma środków nie wyjaśnił za co kupuje jedzenie i płaci rachunki za prąd. Zauważył też, że wyjaśnienie swojej sytuacji życiowej nie wiązałoby się dla skarżącego z kosztami ponad zakup znaczka i koperty, co skarżący i tak zrobił, wnosząc sprzeciw i zażalenie. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 10 listopada 2016 r., skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie w sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowym oświadczeniu z dnia 23 stycznia 2017 r. podał, że nie uzyskuje żadnego dochodu, prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, nie otrzymuje świadczeń z opieki społecznej, nie korzysta z pomocy innych osób (w tym rodziny), nie ponosi żadnych kosztów ani opłat, bo nie ma za czego.

2.2. Zarządzeniem Referendarza w WSA w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów obrazujących jego sytuację rodzinną i majątkową (w tym m.in. wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających aktualną wysokość zobowiązań finansowych). Zarządzenie doręczono skarżącemu w dniu 2 stycznia 2017 r. Skarżący nie wyjaśnił jednak skąd czerpie środki na utrzymanie.

2.3. Wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania wywołanego ponownym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy, WSA w Gdańsku stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby od złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy jego sytuacja majątkowa zmieniła się. W wypełnionym formularzu PPF zawarł analogiczne informacje do poprzednio ujawnianych, co odnosi się również do faktu postrzegania się w dalszym ciągu jako osoby "bez środków do życia". Okoliczność, że skarżący ponownie – pomimo wezwania – nie wyjaśnił swojej sytuacji, w ocenie WSA w Gdańsku pozwala na stwierdzenie, że wystąpienie z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie wynikało z próby wykazania, że sytuacja finansowa skarżącego uległa w ostatnim czasie istotnej zmianie, lecz ma związek z kontestacją wyrażonego przez ten Sąd zapatrywania dotyczącego jego sytuacji materialnej. W szczególności skarżący bowiem nie podał, skąd czerpie środki na utrzymanie, skoro - jak utrzymuje - prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a nie osiąga żadnych dochodów, nie ma zasobów finansowych i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani nie otrzymuje pomocy od rodziny czy innych osób. W konsekwencji, zdaniem WSA w Gdańsku, skarżący w nowym wniosku nie wykazał wystąpienia przesłanki zmiany postanowienia z dnia 26 stycznia 2016 r., o której mowa w art. 165 p.p.s.a.

3. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

3.1. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Gdańsku, w którym sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędną ocenę stanu faktycznego.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidło postanowił o umorzeniu postępowania z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

4.2. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Zasada ta nie powinna jednak uniemożliwiać realizacji prawa obywateli do sądu, czemu służyć ma instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, a której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

4.3. Prawo pomocy może być przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której wojewódzki sąd administracyjny będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową.

4.4. Artykuł 165 p.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Gdańsku prawidłowo stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie taka zmiana okoliczności, względem stanu, w których zapadły wcześniejsze rozstrzygnięcia, nie nastąpiła. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy może być rozpatrywany jedynie pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy w świetle ewentualnie zmienionej sytuacji materialnej skarżącego i dotyczyć wysokości kosztów sądowych, które skarżący ma obowiązek jeszcze ponieść w postępowaniu. Jednak obowiązkiem skarżącego domagającego się zmiany postanowienia w tym przedmiocie jest wykazanie, że nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio. Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala na wniosek, że WSA w Gdańsku wnikliwie przeanalizował sytuację finansową i rodzinną skarżącego oraz porównał wniosek i oświadczenie skarżącego z uprzednio złożonym oświadczeniem. W konsekwencji trafnie uznał, że w obu oświadczeniach znalazły się tożsame informacje. W świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w Warszawie, że skarżący - uchylając się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej - nie wykazał w sposób przekonujący, że jego sytuacja uległa zmianie względem poprzednio ustalonej. Skarżący składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach powinien podjąć starania, by oświadczenie to przedstawiało zupełny i aktualny obraz jego sytuacji, a w razie powzięcia wątpliwości co do jego rzetelności, wykazać chęć współpracy w ustaleniu jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.

3.5. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.