Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją [...] z dnia [...] października 2019 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej: "k.p.a." (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), art.8 ust.3, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zwanej dalej: "u.p.s." (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołań P. K. oraz I. K. od decyzji GOPS w B. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] marca 2019 r. ustalającej odpłatność za pobyt ojca w DPS w K. otrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z [...] lipca 2019 r. na podstawie art. 104 k.p.a., art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2b, art. 62, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity w Dz.U. z 2018 poz. 1508 ze zm.), § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358) oraz zarządzenia nr [...] z dnia [...].01.2014 r. Wójta Gminy B. w sprawie upoważnienia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. do wydawania decyzji administracyjnych z zakresu pomocy społecznej została ustalona odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w K. w ten sposób, że: w stosunku do pana M. K. od 1.07.2019 r. wynosi ona [...] zł, w stosunku do I. K. za ten sam okres [...] zł., a w stosunku do P. K. [...] zł.

Odwołanie od tej decyzji wniósł I. K.. W odwołaniu skarżący kwestionował wysokość odpłatności jaką został obciążony. Wyjaśnił, że nic nie wiedział o umieszczeniu ojca w DPS bowiem decyzję taka podjął brat [...] który miał opiekować się ojcem w zamian za mieszkanie jakie otrzymał jego syn. Zdaniem strony ojciec nadal mógł zamieszkiwać w tym mieszkaniu zamiast w DPS-się za co pobierana jest comiesięczna wysoka kwota. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną związaną z obowiązkiem spłaty kredytu mieszkaniowego, wydatkami na zakup leków dla siebie, żony oraz niepełnosprawnej teściowej, którą się opiekuje.

Po rozpatrzeniu odwołania opisaną na wstępie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Z ustaleń organów wynika, że Pan M. K. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w K. 17 sierpnia 2018 r.

Pobyt w DPS ma charakter odpłatny. Średni koszt utrzymania pensjonariusza w 2019 r. wynosił [...] zł.

Organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] marca 2019 r. została ustalona odpłatność tylko wobec mieszkańca DPS, wobec braku informacji o sytuacji dochodowej jego synów Po ustaleniu zobowiązanych oraz ich sytuacji dochodowej organ ustalił odpłatność wobec wszystkich. W stosunku do M. K. organ przyjął 70% jego dochodu co stanowi [...] zł. zaś wobec jego synów odpowiednio [...] zł. i [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że miesięczny dochód rodziny I. K. wynosi [...] zł. co w przeliczeniu na jedną osobę wynosi [...] zł. Kwota ta przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (528x300%=1584 zł.) o kwotę [...]zł. Skarżący zadeklarował dopłatę do pobytu ojca w wysokości ˝ do pełnych kosztów jego utrzymania w placówce.

Dodatkowo organ podkreślił, że uregulowany w art. 61 ustawy o pomocy społecznej obowiązek ponoszenia opłat za pobyt krewnego (w tym przypadku wstępnego) w DPS został oparty tylko i wyłącznie na kryteriach obiektywnych, czyli stosunku pokrewieństwa oraz wysokości dochodów osoby zobowiązanej. Dlatego kryteria subiektywne zobowiązanego, (jak przykładowo sytuacja rodzinna, zdrowotna ustalenia z bratem dotyczące mieszkania po matce), nie mogą mieć wpływu na wysokość tej opłaty. Kolegium powołując się na art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wskazało że zawiera on zamknięty krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt są to: małżonek, zstępni, w następnej kolejności wstępni, gmina. O ile więc reguła kolejności dotyczy podmiotów wskazanych powyżej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji na przykład wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Jeżeli jego sytuacja dochodowa wskazuje na brak obowiązku partycypowania w kosztach odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS. nie ponosi on tej odpłatności zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a organ nie może do jej ponoszenia zobowiązać.

Odnosząc się do kwestii zwolnienia strony z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty, organ wyjaśnił, że może to nastąpić dopiero w odrębnym postępowaniu w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, po uwzględnieniu np. sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, czy majątkowej zobowiązanego do ponoszenia odpłatności jako osoby, której dochód pozwala na zobowiązanie jej do wnoszenia opłaty.

Na powyższą decyzje skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł I. K.. W skardze zarzucił naruszenie:

I. naruszenie prawa materialnego, to jest:

- art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie zaistnienia podstaw do przyznania miejsca w Domu Pomocy Społecznej, a tym samym obciążenia kosztami pobytu w tym domu, w sytuacji, gdy nie decydował jako syn o konieczności umieszczenia ojca w domu, nadto nie miał o tym żadnej wiedzy. Ponadto nie otrzymał pierwotnej decyzji z dnia 04 marca 2019r. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. , znak: [...] o ustaleniu odpłatności za pobyt ojca w Ośrodku.

- art. 61 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez nie zbadanie w sposób rzetelny sytuacji dochodowej brata P. K. i jego rodziny.

II. naruszenie prawa procesowego, to jest:

- art. 7, 10 par. 1 art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego,

- art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego,

1. poprzez nie zbadania faktycznych dochodów brata i jego rodziny oraz nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia możliwości sprawowania opieki nad ojcem w mieszkaniu, w którym zamieszkiwał i siłami własnymi nadto nie wzięcie pod uwagę konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną tj. teściową.

2. Mając powyższe na uwadze wniósł o:

1) uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. ,

2) zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona powołała się na te same argumenty jakie podnosiła w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w K. z dnia [...] października 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2019 r. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. w przedmiocie ustalenia obowiązku wnoszenia m.in. przez I. K. opłaty za pobyt ojca – M. K. w Domu Pomocy Społecznej w K. w kwocie [...]zł miesięcznie od 1.07.2019 r.

Badane rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia

12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.).

Zgodnie z art. 59 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej

i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu opieki społecznej.

W myśl art. 60 ustawy, pobyt w domu opieki społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (...).

Art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi zaś, że obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt

w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej,

a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Z kolei w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., w sytuacji, gdy koszty pokrywane są przez członka rodziny mieszkańca ich wysokość jest ustalana w umowie zawartej

w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 tej ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Zgodzić się należy z organami, że w art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu

w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Również decyzją administracyjną właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1).

Istotne jest przy tym, co także podkreślił organ odwoławczy, że decyzja

o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany

w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt jego mieszkańca przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Powyższe regulacje pozwalają tym samym na stwierdzenie, że to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie - ustalenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach oraz ustalenie przypadających na nich kwot opłaty.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że decyzją z dnia [...] września 2018 r. M. K. ojciec Skarżącego został skierowana do Domu Pomocy Społecznej, następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., decyzja ta stała się ostateczna. Decyzja z dnia [...] marca 209 r. została ustalona odpłatności za pobyt ojca w wysokości [...] zł stanowiącej 70% jego miesięcznych dochodów. Również ta decyzja stała się ostateczna.

W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy, przeprowadziły należycie postępowanie w sprawie i prawidłowo ustaliły dochód skarżącego. Jak wskazano wyżej, art. 61 ust. 1 u.p.s., określa kolejność podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, umiejscawiając zstępnych w drugiej grupie zobowiązanych. W ocenie Sądu przewidziany w ww. przepisie obowiązek wnoszenia opłat musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty. Stąd za prawidłowe, wobec niemożności poniesienia całkowitej kwoty odpłatności w DPS przez pensjonariusza, jest uznanie Skarżącego, jako zstępnego, za osobę zobowiązaną do współponoszenia powyższych kosztów.

Odnosząc się do wysokości opłaty, kwestionowanej przez Skarżącego wraz z Jego przekonaniem o braku możliwości partycypacji w kosztach, z powodu innych wydatków, przypomnieć należy, że średni miesięczny koszt utrzymania pensjonariusza w DPS w K. w wynosi [...] zł. Wobec niemożności ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt w DPS przez pensjonariusza, obowiązek ten spoczywa na zstępnych, co ma miejsce w tej sprawie. Opłatą obciążono także brata Skarżącego.

Podstawą ustalenia kwoty odpłatności są miesięczne dochody Skarżącego uzyskiwane

z tytułu emerytury [...] zł. (netto), jego małżonki [...] zł. (netto) oraz teściowej I. S. [...] zł.(netto), co stanowi miesięczny dochód na [...] zł. (na osobę [...] zł.), zaś kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. (528 zł. x 300%). Zatem należy uznać, że organy prawidłowo przyjęły, że opłatę za pobyt ojca Skarżącego w DPS należy ustalić jako różnicę pomiędzy dochodem a kryterium dochodowym, tj. [...] zł. – [...] zł. = [...] zł. Należy jednak mieć na uwadze to, że kosztami utrzymania mieszkańca DPS obciążeni są wszyscy zobowiązani do wysokości kosztów utrzymania tj. [...] zł. Kwoty wydatków obejmujących opłaty, koszty leczenia i wydatki na spłatę kredytu itp. – nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów rodziny. Również kwestie stanowiące rozliczenia miedzy rodzeństwem nie mogą być brane pod uwagę.

Za prawidłowe w ocenie Sądu należy uznać stanowisko SKO, że ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wysokość opłaty wnoszonej m.in. przez zstępnych pensjonariusza od kryterium dochodowego, nie zawarł w ustawie jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, że w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. 3 ustawy. W przepisie tym ustawodawca zdefiniował, co należy rozumieć pod pojęciem dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej. W definicji dochodu, jak i w enumeratywnym katalogu składników, których do dochodu się nie wlicza, nie wymienia się kwot pomniejszających faktyczny miesięczny dochód, przeznaczanych na bieżące wydatki bytowe (opłaty za wszelkie media, paliwo, telefon, gaz, utrzymanie samochodu), czy też wydatki związane ze spłata kredytu lub kosztami leczenia. Obowiązki zstępnego osoby skierowanej i umieszczonej w domu pomocy społecznej uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, czy majątkowej, w tym obciążeń związanych z codziennym funkcjonowaniem, nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego oraz jej wysokości. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej w odrębnym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy, zarzuty skargi uznać należało jako bezzasadne,

co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie do jej oddalenia na podstawie art. 151 P.p.s.a.