III SA/Gl 37/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-07-30	
Data wpływu	2024-01-15	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Adam Gołuch
Adam Pawlyta
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw	
Hasła tematyczne	Ubezpieczenie społeczne	
Skarżony organ	Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 1230; art. 24 ust. 5, art. 28 ust. 2 i 3a; Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365; par. 3 ust. 1; ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2023 nr 0 poz 775; art. 107 par. 3; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Referent-stażysta Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 listopada 2023 r. nr UP-874/2023 (090000/71/799890/2023/RED/PONU) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 września 2023 r. nr [...].	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, nr UP-874/2023 (090000/71/799890/2023/RED/PONU, z dnia 22 listopada 2023 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia 8 września 2023 r., nr [...], o odmowie umorzenia A. G. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 4647,97 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 12.2003-01.2004 w łącznej kwocie 1825,91 zł z tytułu: składek - 648,11 zł,

odsetek – 1 169,00 zł,

kosztów upomnienia -8,80 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 06.2003-01.2004 w łącznej kwocie 2 684,17 zł z tytułu:

składek – 946,17 zł

odsetek- 1 738,00 zł,

c) Fundusz Pracy za okres 12.2003-01.2004 w łącznej kwocie 137,89 zł z tytułu:

składek – 46,09 zł,

odsetek – 83,00 zł,

kosztów upomnienia 8,80 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że strona w dniu 4 lipca 2023 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, ww. decyzją z 8 września 2023 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Pismem z 12 września 2023 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu wniosku i analizie zebranego materiału dowodowego ustalił, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości 2.117,03 zł brutto, tj. 1.926,53 zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 200,00 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości 400,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 400,00 zł, gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która otrzymuje dochód w wysokości 1.445,48 zł netto miesięcznie, nie posiada zobowiązań finansowych, posiada dom o powierzchni 120 m2 w miejscowości B., posiada gospodarstwo rolne (nieużytki) w miejscowości B., nr [...] i [...], posiada samochód marki Suzuki, model [...], rok produkcji 1988, posiada komputer o wartości 200,00 zł. Jako prognozowany sposób uregulowania należności upatruje w ewentualnym rozłożeniu należności z tytułu składek na raty oraz umorzeniu odsetek.

Stwierdził, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do 14 stycznia 2004 r., od 1 października 2017 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje ww. świadczenie emerytalne w wysokości netto, 1.926,50 zł , ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia egzekucyjne.

Wskazał, że skarżący posiada majątek nieruchomy: rolę, łąki, rowy o powierzchni 8220,00 m2 w miejscowości B. stanowiące majątkową wspólność ustawową małżeńską (udział 1/1), dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi [...] nr [...]; brak zabezpieczeń na majątku, rolę o powierzchni 1,1960 ha w miejscowości B.! stanowiącą majątkową wspólność ustawową małżeńską (udział 1/1), dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi [...] nr [...], brak zabezpieczeń na majątku, łąki trwałe oraz działki budowalne o powierzchni 3,0290 ha w miejscowości G., gminie B. stanowiące majątkową wspólność ustawową małżeńską (udział 1/1), dla której Sąd Rejonowy w C. prowadzi [...] nr [...]; na wskazanym majątku zabezpieczenia hipotecznego dokonała Gmina B..

Dalej organ wskazał, że skarżący posiadał majątek ruchomy tj. samochód ciężarowy Volkswagen Sharan 1.9 TDI na którym ZUS dokonał zastawu; obecnie dłużnikiem rzeczowym jest A. G..

Organ wyjaśnił, że zweryfikował zadłużenie skarżącego w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności figurujące na jego koncie jako płatnika składek uległy przedawnieniu, lecz ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez dokonanie zastawu skarbowego na samochodzie ciężarowym Volkswagen Sharan 1.9 TDI z 1998 r. w wysokości 3.240,44 zł za okres od maja 2003 r. do stycznia 2004 r., który obecnie należy do A. G..

Następnie organ dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem 3a u.s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

- zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.),

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383),

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części Ili w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

- Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ uznał, że wobec skarżącego nie zachodzą powyższe przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zaznaczył, że wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a należność może być dochodzona wyłącznie z przedmiotu zastawu.

Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie organu powyższe przesłanki nie zachodzą, co ustalono w wyniku analizy zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji ZUS z 8 września 2023 r., nr [...], czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji z 22 listopada 2023 r.

Strona wywiodła skargę na powyższą decyzję organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżając ją w całości. Skarżący podniósł, że o istniejącym zadłużeniu został poinformowany 14 czerwca 2023 r., zarzucił przedawnienie należności oraz wskazał, że 2 października 2008 r. dokonał na poczet zaległych należności wpłaty w kwocie 7 647,08 zł.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie istnienia i wysokości powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.

Jedną z przyczyn skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie należności składkowych, które uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, natomiast skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.

ZUS w przedmiotowej sprawie nie wyjaśnił kwestii przedawnienia składek objętych zaskarżoną decyzją, które dotyczą okresu od 06/2003 do 01/2004 oraz dopuszczalności ich dochodzenia. Organ wprawdzie stwierdził, że należności z tytułu składek uległy przedawnieniu, ale nie wyjaśnił bliżej tej kwestii i nie wykazał, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz czy i w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.

Dalej organ winien wskazać, czy i kiedy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu. Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany.

Organ w ramach ustaleń dotyczących wymagalności dochodzonych składek winien wziąć pod uwagę zmieniające się unormowania dotyczące terminu przedawnienia dochodzonych należności. Począwszy bowiem od dnia 1 stycznia 2003 r. termin przedawnienia należności został wydłużony od lat pięciu do dziesięciu lat na mocy art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Pięcioletni termin przedawnienia należności wprowadzono ponownie z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Zgodnie z art. 27 tej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Organ w zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie odniósł się do wcześniejszych wniosków i wydanych decyzji w przedmiocie umorzenia składek.

Organ odwoławczy całkowicie pominął zarzuty podniesione przez skarżącego w odwołaniu. W szczególności nie wyjaśnił czy i na poczet jakich zaległości zaliczono kwotę 7 647,08 zł wpłaconą przez skarżącego do ZUS w 2008 r.

Organ powołuje się na dokonanie zastawu, ale w załączonych aktach brak dokumentów źródłowych potwierdzających istnienie zastawu oraz wpisu do rejestru zastawów. Ponadto kwota objęta decyzją organu przewyższa wysokość ustanowionego zastawu, o ile taki miał miejsce. Jak wyżej wskazano, z akt administracyjnych wynika, że wobec skarżącego organ wydawał już decyzje dotyczące zaległych składek. Decyzją z 12 września 2013 r. , nr [...] organ umorzył postępowanie m.in. odnośnie składek na FUZ za okres do 11. 2003, a zaskarżona decyzja wykazuje zaległość na FUZ od VI. 2003, co pozostaje w sprzeczności.

Zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zawierają ustalenia organu co do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. Te jednak nie są wystarczające, ale przedwczesne dla przyjęcia, że organ może nadal dochodzić kwoty 4 647,97 zł. Ustalenia organu w zakresie dopuszczalności dochodzenia tej kwoty całkowicie wymykają się spod kontroli i oceny Sądu.

Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Jak stwierdził NSA w wyroku z 8 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 3945/16): skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak również w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ, nie wyjaśniając kwestii przedawnienia i nie dołączając do akt dokumentów uzasadniających dopuszczalność dochodzenia przedawnionych należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazane uchybienie może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ nie można wykluczyć, że rzetelna analiza tego zagadnienia przez ZUS doprowadzi do wniosku, że choćby część z należności składkowych, co do których stwierdził aktualność swojego roszczenia, uległa już przedawnieniu i nie może być dochodzona w trybie art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

W tym bowiem przypadku orzekanie o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności, która się przedawniła, jest bezprzedmiotowe.

Organ w zaskarżonej decyzji poprzestał na gołosłownym stwierdzeniu, że wobec skarżącego można dochodzić zapłaty zaległości z ustanowionego zastawu.

W postępowaniu w sprawie umorzenia należności, organ, stosownie do odesłania zawartego w art. 31 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a.. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dotyczy to również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych skarżącego istnieją na dzień wydania decyzji, a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia.

Konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia, oraz ustanowionego zastawu nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany.

Z uwagi na brak wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności, objętych przedmiotowym postępowaniem oraz wykazania dopuszczalności ich dochodzenia, Sąd stwierdził naruszenie wskazanych przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 31 u.s.u.s. Powyższe stwierdzenie prowadzi do wniosku, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, przedwczesna jest ocena ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności, z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych ich wysokości i zastawu, decydujących o zakresie prowadzonego postępowania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyjaśnienia wskazanych okoliczności.

Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie ustanowionego w sprawie z urzędu adwokata pozostawiono referendarzowi sądowemu.