Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Anna Lech Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. D., R. D., I. P., K. W. i A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 1150/06 w sprawie ze skargi K. D., R. D., I.P., K.W., A.J., H.S., Z.P., L.S., W.S., A.B., W.S., S.K., J.K. i S.M.R.O.D. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Wojewody P. na rzecz K. D., R. D., I. P., K. W. i A.J. solidarnie kwotę 297 (dwieście dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 1150/06 w sprawie ze skargi K. D., I. P., K. W., R. D., A. J., H. S., Z. P., L. S., W. S., A. B., W. S., S. K., J. K., Samorządu Mieszkańców Rady Osiedla D. na decyzję Wojewody P. z dnia ... października 2006 r. nr ... w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości:

w punkcie I odrzucił skargę Samorządu Mieszkańców Rady Osiedla D.;

w punkcie II oddalił skargi L. S., W. S., W. S., S. K., J. K., A.B.;

w punkcie III stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w pkt III podpunkt 2;

w punkcie IV uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt III podpunkt 1 oraz 3-9 i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia ... lutego 2006 r. nr ... w pkt II dotyczącym umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego;

w punkcie V w pozostałym zakresie oddalił skargi K. D., I. P., K. W., R. D., A. J., H. S., Z. P.;

w punkcie VI stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku w części dotyczącej pkt III i IV wyroku;

w punkcie VII zasądził od Wojewody P. na rzecz skarżących K. D., I. P., K. W., R. D., A. J., H. S., Z. P., solidarnie kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujące okoliczności faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 2 marca 1995 r. ... Zakład Górnictwa Nafty i Gazu "..." w S. (obecnie ...), reprezentowany przez ... Sp. z o.o. zwrócił się do Kierownika Urzędu Rejonowego w R. o wydanie zezwolenia na wejście na wymienione we wniosku nieruchomości położone na terenie miasta Rzeszowa w celu budowy gazociągów łączących odwierty z ośrodkiem zbioru gazu oraz gazociągu ekspedycyjnego do rejonu odwiertu Z-11 położonego w Z..

Decyzją z dnia ... maja 1995 r. nr ... Kierownik Urzędu Rejonowego w R. umorzył postępowanie o wydanie zezwolenia na wejście na nieruchomości, ponieważ uznał, że realizacja inwestycji związana jest z wydobywaniem i przetwarzaniem kopaliny, a nie z przesyłaniem gazu, o jakim stanowi art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127, ze zm.). Organ uznał, że w tej sytuacji znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze, a udostępnienie inwestorowi cudzej nieruchomości niezbędnej do wykonania działalności objętej tą ustawą następuje w postępowaniu cywilnoprawnym. Powyższą decyzję Wojewoda R. uchylił decyzją z dnia ... czerwca 1995 r. nr ... i zezwolił ... Zakładowi Górnictwa Nafty i Gazu "..." na wejście na wymienione we wniosku nieruchomości celem budowy gazociągów łączących odwierty z ośrodkiem zbioru gazu oraz gazociągu ekspedycyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt SA/Rz 1156/00 uchylił decyzję Wojewody R. z dnia z dnia ... czerwca 1995 r. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd jednak przesądził o dopuszczalności drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i podzielił stanowisko organu odwoławczego, że w tej sprawie chodzi o wydanie zezwolenia na założenie i przeprowadzenie przez nieruchomości należące do innych osób podziemnych przewodów i urządzeń służących do przesyłania gazu, a tego rodzaju czynności mieszczą się w hipotezie art. 70 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; nie stanowią natomiast wykonywania prac geologicznych, wydobywania kopalin ze złóż i ochrony złóż, będących przedmiotem ustawy - Prawo geologiczne i górnicze.

W następstwie tego wyroku Wojewoda P. decyzją z dnia ... stycznia 2001 r. nr ... uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia ... maja 1995 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na wytknięte przez NSA w wyroku z dnia 4 grudnia 2000 r. nieprawidłowości w postępowaniu wyjaśniającym, tj. błędnie podane numery działek, brak dokumentów własnościowych, wątpliwości dotyczące finalizacji negocjacji. Wojewoda zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania dowodowo - wyjaśniającego w oparciu o zmieniony stan prawny nieruchomości, ze zwróceniem szczególnej uwagi na dokumenty własnościowe oraz prawidłowość przeprowadzonych negocjacji z właścicielami działek.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 września 2001 r. sygn. akt SA/Rz 453/01 oddalił skargi wniesione na tę decyzję. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości, bowiem organ I instancji w ogóle nie przeprowadzał takiego postępowania, gdyż umorzył postępowanie uznając drogę administracyjną za niedopuszczalną. Jednocześnie Sąd, powołując się na art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), podkreślił swoje związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2000 r. co do przyjęcia drogi administracyjnej w niniejszej sprawie.

Pismem z dnia 24 maja 2001 r. wnioskodawca – P. G. N. i G. S.A. Oddział S. Z. G. N. i G. (dalej w skrócie - ...) zaktualizował wniosek dotyczący zezwolenia na wejście na nieruchomości w celu budowy gazociągów ograniczając go do 11 działek ewidencyjnych.

Na tym etapie postępowanie zostało zawieszone postanowieniem z dnia 10 maja 2002 r. Prezydenta Miasta R. z uwagi na toczące się w trybie nadzwyczajnym postępowanie dotyczące decyzji Wojewody P. z 1993 r. o lokalizacji inwestycji. Następnie postanowieniem Prezydenta Miasta R. z dnia ... lipca 2003 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewody P. z dnia ... sierpnia 2003 r., postępowanie to zostało podjęte. Wyrokiem z dnia 28 maja 2004 r. sygn. akt SA/Rz 1400/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi K. D., K. W. i A. J. na wyżej powołane postanowienie Wojewody P., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 maja 2005 r. sygn. akt OSK 1409/04 oddalił skargę kasacyjną K. W. od wyroku WSA.

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia ... lutego 2006 r. nr ... , sprostowaną postanowieniem z dnia ... marca 2006 r., w oparciu o art. 124 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) orzekł o:

I. ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości położonych w R. w dzielnicy D. – Z. poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych na niżej wymienionych nieruchomościach, oznaczonych jako działki nr ewidencyjne:

1) nr ... i nr ... obr. ... (odpowiadają obecnym działkom ewid. nr ... i ... obr. ... R.-B.), stanowiące własność R. D. i będące w użytkowaniu K. D.,

2) nr ... , ... , ... obr. ... (odpowiadają obecnym działkom ewid. nr ..., .... i ... obr. ... R. – B.), stanowiące własność K. D.,

3) nr ... obr. ... (odpowiadająca obecnej działce ewid. nr ... obr. ... R. – B.), stanowiąca własność I. P.,

4) nr ... obr. ... (odpowiadająca obecnej działce ewid. nr ... obr. ... R. – B.), stanowiąca własność K. W.,

5) nr ... obr. ... (odpowiadająca obecnej działce ewid. nr ... obr. ... R. – B.,), stanowiąca własność A. J.,

6) nr ... i nr ... obr. ... (odpowiadające obecnym działkom ewid. nr ... i ... obr. ... R. – B.), stanowiące własność H. S.,

7) nr ... obr. ... (odpowiadająca działce nr ... obr. ... R. – B.), stanowiąca własność Z. S.

II. o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działka nr ... obr. ... R. – Z. (odpowiadająca działce nr ... obr. ... R. – Z.), stanowiącej własność A. B..

W uzasadnieniu organ wskazał, że kwestia dopuszczalności drogi postępowania administracyjnego w sprawie o ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości związana z wydaniem zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie sieci przesyłowych została przesądzona w wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt SA/Rz 1156/00. Organ powołał art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wskazując, że w przedmiotowej sprawie decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, o jakiej mowa w powołanym przepisie, jest decyzja lokalizacyjna z dnia ... marca 1993 r. Cel zaś tej inwestycji mieści się w katalogu celów publicznych określonych w art. 6 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Lokalizacja przedmiotowej inwestycji pn. "Zagospodarowanie istniejących odwiertów eksploatacyjnych oraz budowa gazociągów kopalnianych i metanolociągów łączących odwierty z ośrodkiem odbioru gazu dla K. G. Z. Z. w R." ustalona została decyzją Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. nr ..., która stała się ostateczna z dniem 4 maja 1993 r. Decyzją z dnia ... września 1995 r. znak ... Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w K. udzielił ... pozwolenia na budowę odnośnie opisywanej inwestycji. Obie te decyzje funkcjonują w obrocie prawnym do chwili obecnej, bowiem prowadzone przed właściwymi organami i sądami administracyjnymi postępowania w trybach nadzwyczajnych nie doprowadziły do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Organ ustalił, że w czasie trwającego postępowania administracyjnego wnioskodawca nabył część nieruchomości w drodze umów kupna - sprzedaży, natomiast w odniesieniu do pozostałych nieruchomości prowadził negocjacje w sprawie ugodowego określenia warunków, na jakich mógłby je zająć, celem sfinalizowania budowy inwestycji na pozostałym odcinku. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja potwierdza fakt wielokrotnego prowadzenia negocjacji z właścicielami nieruchomości, które nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Właściciele nieruchomości wnieśli szereg zarzutów dotyczących zarówno lokalizacji inwestycji, jak też ważności decyzji ją ustalających, a także właściwości drogi postępowania administracyjnego w sprawie o ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc się do tych zarzutów Prezydent Miasta R. stwierdził, że inwestor w okresie ważności zakreślonym w decyzji ustalającej lokalizację inwestycji i decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny wystąpił o wydanie pozwolenia na budowę i takie pozwolenie uzyskał, co więcej inwestycję w zdecydowanej większości zrealizował z wyjątkiem jednak spornych odcinków.

Organ stwierdził, że trasy projektowanych gazociągów zostały tak wyznaczone, by ich odległości podstawowe jak najmniej ograniczały teren pod względem możliwości zabudowy. Tam zaś gdzie odległości te zmniejszono, zastosowano dodatkowe zabezpieczenia. Wskazał też, że złoże zlokalizowane jest na terenie osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego i wobec nieobniżania jego ciśnienia poprzez sukcesywne i zrównoważone czerpanie z niego, zwiększa się potencjalne ryzyko zagrożenia bezpieczeństwa oraz zagrożenie dla środowiska związane z postępującym procesem korozji uzbrojenia podziemnego.

Ze względu na fakt, iż na nieruchomości oznaczonej jako działka nr ... obr. ... R. – Z., odpowiadająca działce nr ... obr. ... R.-Z. stanowiącej własność A. B. inwestycja nie będzie realizowana; postępowanie jako bezprzedmiotowe w tej części podlegało umorzeniu.

Odwołania od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia ... lutego 2006 r. nr ... złożyli: K. D., działający również w charakterze kuratora R. D., K. W., A. J., H.S. oraz I. P.. Zarzuty sformułowane w odwołaniach i pismach je uzupełniających koncentrowały się wokół naruszenia prawa materialnego poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie można zastosować art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który pozwala ograniczyć prawo własności nieruchomości poprzez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie przewodów i urządzeń do przesyłania gazów. Wskazano, iż kwestia ta została szczegółowo uregulowana w obowiązującym rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz. U. Nr 97, poz. 1055), które w § 1 i 2 nie dopuszcza zakładania sieci gazowych na terenach zakładów górniczych, sieci takie mogą należeć tylko do przedsiębiorstw gazowniczych. Zdaniem odwołujących się, organy pominęły rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi (Dz. U. Nr 109, poz. 961) zakazujące budowy obiektów górniczych - urządzeń kopalnianych co najmniej 50 m od pojedynczych domów i dróg publicznych, a w przypadku siedlisk o zwartej zabudowie w granicach od 100 do 1500 m, oczywiście poza terenem miast i osiedli. Podkreślono, że błędne zastosowanie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami zamiast art. 88 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze doprowadziło też do naruszenia art. 19 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy należącej do właściwości rzeczowej sądu powszechnego. Ponadto naruszono także inne przepisy k.p.a., głównie art. 6 - 11, poprzez nieudzielenie odwołującym się dostatecznych i istotnych informacji o istocie sprawy. Wskazano na brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy, nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem stron oraz biegłego w zakresie bezpieczeństwa powszechnego.

Odwołujący się wskazali, że zarówno decyzja Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. w sprawie lokalizacji inwestycji jak i decyzja z dnia ... września 1995 r. Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. o pozwoleniu na budowę obiektu górniczego, w tym rurociągów kopalnianych, wygasły zgodnie z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego obowiązującego w dacie ich wydania - pierwsza po 3 latach, a druga po 2 latach od ich prawomocności, wobec nierozpoczęcia budowy na terenie działek odwołujących się właścicieli.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia ... lutego 2006r. złożyły również osoby, które nie były stronami w przedmiotowym postępowaniu tj. G. P., K. P. oraz grupa mieszkańców i Samorząd Mieszkańców Miasta Rzeszowa Rady Osiedla D..

Po rozpatrzeniu wszystkich odwołań Wojewoda P. decyzją z dnia ... października 2006 r. nr ... :

I. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w pkt I podpunkty 1, 2, 3, 4 i 7;

II. uchylił decyzję organu I instancji w pkt 5 i 6 oraz odmówił udzielenia wnioskodawcy zezwolenia na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych, na które została wydana decyzja Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji, na nieruchomościach oznaczonych jako działki:

- nr ewid. ... obr. ... (odpowiadająca obecnej działce nr ... obr. ... R. – B.), stanowiąca własność A. J.,

- nr ewid. ... i ... obr. ... (odpowiadające obecnym działkom nr ... i nr ... obr... R.-B.), stanowiące własność H. S.;

III. uchylił decyzję organu I instancji w pkt II i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w odniesieniu do nieruchomości oznaczonych we wniosku z dnia ... marca 1995 r. jako działki:

1) nr ... obr.... stanowiąca własność A. B.,

2) nr ... obr... stanowiąca własność J. N.,

3) nr ... obr... stanowiąca własność A. M.,

4) nr ... i ... obr. ... stanowiące własność S. S. w 1/2 cz. i B. S. w 1/2 cz.,

5) nr .. i ... obr. ... stanowiące własność B. S.,

6) nr ... obr. ... pozostające w użytkowaniu A. K. (21 współwłaścicieli),

7) nr ... obr. ... stanowiąca własność M. P.,

8) nr ... obr. ... stanowiąca własność S. i S. P.,

9) nr ... obr. ... stanowiąca własność Z. P.;

IV. umorzył postępowanie odwoławcze z odwołania G. P., K. P., S. S., Z. D., R. M., U. M., G. T., J. D., Z. P., D. Z., K. B., J. C., S. T., J. M., J. F., A. K., J. P., M. P. oraz Samorządu Mieszkańców Miasta Rzeszowa Rady Osiedla D..

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie istoty sprawy znajduje oparcie w art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości fakt, iż "budowa gazociągów kopalnianych i metanolociągów łączących odwierty z ośrodkiem zbioru gazu dla K. G. Z. Z. w R." jaką zamierza podjąć ..., jest inwestycją związaną z realizacją celu publicznego w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wymienia zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przesłanka niezbędności nieruchomości ustalana jest na podstawie ważnej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, przy czym w przypadku realizacji celu publicznego określana jest jako decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.).

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że decyzja lokalizacyjna wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1989 r., Nr 17, poz. 99, ze zm.) wywołuje te same skutki prawne co decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego. Wydana w przedmiotowej sprawie decyzja Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. ustalająca dla S. Z. G. i G. w S. lokalizację inwestycji spełnia warunek określony w art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawca przedłożył dokumentację, z której jednoznacznie wynika, iż właściciele działek objętych wnioskiem nie zgadzają się na udostępnienie swych nieruchomości celem realizacji projektowanej inwestycji, wobec czego nie ma możliwości ograniczenia prawa własności na drodze cywilnoprawnej.

Ponieważ zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy zawierał braki, organ odwoławczy przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe, polegające na przeprowadzeniu ponownych rokowań (poprzednie były z roku 2000 i 2001) z właścicielami nieruchomości o uzyskanie zgody na wejście na nieruchomości, dołączony też został załącznik graficzny do decyzji Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. ustalającej lokalizację inwestycji.

W odniesieniu do zarzutów odwołań organ stwierdził, że administracyjna droga postępowania w sprawie o ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenie na założenie i przeprowadzenie na nieruchomościach sieci gazociągów przesyłowych a ściśle na podstawie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, została zaaprobowana w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 4.12.2000r. sygn. akt SA/Rz 1156/00.

Za niezasadny organ uznał też zarzut dotyczący nieudzielania dostatecznych i istotnych informacji o istocie sprawy, o czym świadczy zawarta w aktach sprawy korespondencja. Poza tym odwołujący mieli możność zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, zaś na spotkanie zorganizowane przez Prezydenta Miasta R. (pismo z dnia ... stycznia 2006r.) w celu omówienia i wyjaśnienia wątpliwości związanych z prowadzonym postępowaniem administracyjnym przybyli tylko Z. S. i A. B.

Nietrafny w ocenie organu jest także argument dotyczący utraty ważności decyzji lokalizacyjnej; inwestor uzyskał bowiem pozwolenie na budowę wymienionych w tej decyzji prac (decyzja z dnia ... września 1995 r. wydana przez D. O. U. G. w K.). Następnie decyzją z dnia ... grudnia 1995 r. nr ... D. Okręgowego Urzędu Górniczego w K. wstrzymał prowadzenie prac budowlano-montażowych na działkach: nr nr ..., ..., ..., ... w obr. ..., nr ... w obr..., nr nr ...., ..., ... w obr...., nr nr ..., ..., ..., ..., ...., ... w obr. ... położonych w R. dzielnica D.-Z. Z kolei decyzją z dnia 31 stycznia 1996 r. zobowiązał inwestora do przedłożenia w terminie do dnia 31 lipca 1996 r. dokumentów uprawniających go do dysponowania przedmiotowymi nieruchomościami na cele budowlane, od czego uzależnił wyrażenie zgody na wznowienie prac na tych nieruchomościach. Termin ten był parokrotnie zmieniany. Na mocy ostatecznej decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia ... maja 2006 r. nr ... termin ten przesunięty został do dnia 31 grudnia 2008 r. Decyzja Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. nie utraciła zatem swej ważności. Organ odwoławczy zwrócił jednak uwagę, że nie obejmuje ona działki nr ... obr. ... (obecnie dz. nr ... obr. ...) będącej własnością A. J. i działek nr ... i .... obr. ... (obecnie dz. nr ... i ... obr....) będących własnością H. S.. W związku z powyższym, ponieważ w stosunku do tych działek inwestor w wyznaczonym terminie nie uzyskał prawa do gruntu, decyzja lokalizacyjna z dnia 23 marca 1993 r. w części dotyczącej tych działek utraciła swą ważność, a tym samym brak jest podstaw do udzielenia wnioskodawcy zezwolenia na założenie i przeprowadzenie sieci gazociągów przesyłowych na działkach nr ..., ... i ... obr.... (obecnie oznaczonych nr ...., ... i ... obr...).

Organ odwoławczy nie stwierdził też naruszeń przepisów postępowania, w odniesieniu natomiast do pozostałych zarzutów dotyczących m.in. braku badań materiałów i procesów technologicznych, oceny wpływu inwestycji na zdrowie ludzi i środowisko uznał, że nie mogą być przedmiotem rozpoznania w postępowaniu o wejście w teren i w związku z tym nie ustosunkował się do nich.

Z uwagi na fakt, iż ... we wniosku z 24 maja 2001 r. zwrócił się o umorzenie postępowania w stosunku do części nieruchomości, a organ I instancji nie orzekł w tym zakresie, Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji i umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w stosunku do nieruchomości wymienionych w pkt III podpunkty 1-9 swojej decyzji.

Wobec odwołujących się: G. P., K. P., S. S., Z. D., R. M., U. M., G. T., J. D., Z. P., D. Z., K. B., J. C., S. T., J. M., J. F., A. K., J. P., M. P. oraz Samorządu Mieszkańców Miasta Rzeszowa Rady Osiedla D. Wojewoda orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego, ponieważ wymienieni nie są właścicielami żadnej z działek, której dotyczy decyzja organu I instancji. Zatem nie posiadają oni przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa.

Skargę na decyzję Wojewody P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. B., W. S., S. K., J. K. oraz Samorząd Mieszkańców - Rada Osiedla D., wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, względnie ich uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego - art. 53 w zw. z art. 78 pkt 1 i art. 88 ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz cyt. rozporządzeń Ministra Gospodarki - z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe oraz z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi.

Powtórzono twierdzenie podnoszone w odwołaniu, że art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami pozwala ograniczyć prawo własności nieruchomości poprzez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie przewodów i urządzeń do przesyłania gazów, przy czym chodzi tu o przedsiębiorstwa gazownicze, które posiadają koncesję na przesył i dystrybucję paliw gazowych. Sieci gazowe mogą zaś należeć wyłącznie do przedsiębiorstw gazowniczych, a nie do kopalni i nie mogą być na terenach górniczych. Natomiast gazociągi przesyłowe kopalni, zgodnie z § 25 ust. 4 pkt 3 wymienionego rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r. są "obiektami i stałymi instalacjami transportu kopaliny i płynów technologicznych" i jako takie stanowią obiekty budowlane zakładu górniczego, których lokalizacja na terenie miast jest całkowicie zakazana, a poza miastem mogą być lokalizowane w odległości co najmniej 100 m od pojedynczych domów mieszkalnych.

Skarżący wskazali, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zgodnie z art. 53 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze powinien zawierać integrację wszelkich działań podejmowanych w granicach terenu górniczego w celu zabezpieczenia warunków wymienionych w pkt 2 powołanego przepisu. Tymczasem dla Kopalni Gazu w Z. nie ma planu miejscowego, a decyzja lokalizacyjna z ... marca 1993 r. utraciła moc prawną w 3 lata po jej wydaniu, ponieważ inwestor nie uzyskał prawa do gruntu. Ta okoliczność, jak również zmiana stanu prawnego, zmiana granic, powierzchni i oznaczenia działek przemawiają za utratą aktualności wydanego w dniu 4 grudnia 2000 r. wyroku NSA OZ w Rzeszowie o sygn. SA/Rz 1156/00.

Skarżący, podobnie jak w odwołaniu, podnieśli zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 6-11 k.p.a. poprzez nieudzielenie skarżącym dostatecznych i istotnych informacji o istocie sprawy, art. 19 k.p.a. - poprzez rozpoznanie sprawy należącej do właściwości rzeczowej sądu powszechnego, w sytuacji, gdy z uwagi na treść art. 88 prawa geologicznego i górniczego udostępnienie nieruchomości dla budowy obiektów kopalni należy do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego.

Powołując się na zagrożenie utraty życia i zdrowia związane z erupcjami i awarią obiektów kopalni skarżący zarzucili dodatkowo niedopuszczenie do udziału w postępowaniu właścicieli działek sąsiadujących z ich działkami.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 1150/06:

I. odrzucił skargę samorządu Mieszkańców Rady Osiedla D.;

II. oddalił skargi L. S., W. S., W.S., S. K., J. K. i A. B.;

III. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w pkt III podpunkt 2;

IV. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt III podpunkty 1 oraz 3-9 i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia ... lutego 2006r. nr ... w pkt II dotyczącym umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego;

V. w pozostałym zakresie oddalił skargi K. D., I. P., K. W., R. D., A. J., H. S., Z. P.;

VI. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku w części dotyczącej pkt III i pkt. IV wyroku;

VII. zasądził od Wojewody P. na rzecz skarżących K. D., I. P., K. W., R. D., A. J., H. S., Z. P., solidarnie kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił swoje związanie wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2000r. sygn. akt SA/Rz 1156/00 oraz z dnia 26 września 2001 r. sygn. akt SA/Rz 453/01.

W pierwszej kolejności, dokonując badania skargi pod względem formalnym, Sąd wskazał, że skargę w niniejszej sprawie złożyło 13 osób fizycznych oraz Samorząd Mieszkańców Miasta R. - Rada Osiedla D.. Wskazano, że osiedle D., zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591, ze zm.) oraz uchwałą Nr ... Rady Miasta Rzeszowa z dnia 28 czerwca 2005 r. (Dz. Urz. Woj. Podkarpackiego z 24.08.2005 r., Nr 108, poz. 1792) jest jednostką pomocniczą gminy - Miasta R., a jej organem stanowiącym jest Rada Osiedla. Jednostka pomocnicza nie jest jednak kolejną jednostką samorządu terytorialnego, stanowi bowiem część struktury, jaką jest gmina. Podmioty takie mają pomocniczy charakter, wykonują zadania gminy im powierzone i działają w ramach podmiotowości prawnej gminy. Same zaś jednostki pomocnicze nie posiadają osobowości prawnej oraz umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym, nie mogą być zatem samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze materialnego prawa administracyjnego. Zaznaczono, że brak regulacji prawnej w ustawie o samorządzie gminnym przyznającej sołectwom, dzielnicom i osiedlom prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych w k.p.a. dla organizacji społecznych wyłącza także możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy pozycji strony w postępowaniu administracyjnym. Samodzielnie - we własnym imieniu i we własnym interesie, jednostki pomocnicze nie mogą skutecznie inicjować wszczęcia postępowania administracyjnego i nie mogą uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony tego postępowania. Skoro więc Rada Osiedla D. nie ma zdolności sądowej, tym samym nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także nie może wnieść skargi do Sądu. Osiedle jako jednostka pomocnicza gminy nie należy do żadnej z grup wymienionych w art. 25 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.". Brak zdolności sądowej skarżącego skutkuje odrzuceniem skargi w na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a.

Sąd stwierdził, że osoby wymienione w pkt II sentencji wyroku nie są właścicielami żadnej z działek objętych zaskarżoną decyzją, i to zarówno działek, co do których udzielono zezwolenia na ich zajęcie, jak i tych, które były objęte pierwotnym wnioskiem i postępowanie w stosunku do nich umorzono. Osoby te nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie zezwolenia na wejście na nieruchomości w celu budowy gazociągów. W tej sytuacji, wobec braku wykazania przez te osoby interesu prawnego w zakończonym postępowaniu administracyjnym i toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie mają one legitymacji do wniesienia skargi na decyzję kończącą postępowanie w sprawie zezwolenia na ograniczenia w korzystaniu przez właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości ze ich praw. Sąd nie podzielił podnoszonych w skardze argumentów, że stroną w takim postępowaniu są również właściciele nieruchomości sąsiadujących z nieruchomościami objętymi zezwoleniem. Z tych powodów wniesione skargi podlegały oddaleniu.

Sąd wskazał, że zarzuty podnoszone przez pozostałych skarżących sprowadzają się do braku podstaw do wydania zaskarżonej decyzji, ponieważ - zdaniem skarżących - niemożliwe było zastosowanie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami w rozpatrywanej sprawie. W ocenie Sądu, pogląd ten nie może być zaakceptowany, gdyż w tej kwestii wiążąco wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. akt SA/Rz 1156/00, przesądzając dopuszczalność drogi administracyjnej. Tym samym Sąd odrzucił odmienny pogląd uznając, że przepis art. 88 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze nie ma zastosowania w sprawie, bowiem odnosi się do wykonywania działalności regulowanej tą ustawą, a jego zapis koresponduje z treścią art. 1 tej ustawy, który określa jej zakres przedmiotowy, obejmujący wykonywanie prac geologicznych, wydobywanie kopalin ze złóż i ochronę złóż. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził również kwestię zaistnienia jednej z przesłanek wydania przedmiotowego zezwolenia, tj. zgodności zamierzenia wnioskodawcy z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu – decyzji Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. Nr ... o ustaleniu lokalizacji inwestycji, którą z mocy art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 ze zm.), którą traktuje się jak decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Poglądy te zostały przyjęte i zaaprobowane w kolejnym wydanym w tej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2001 r. sygn. akt SA/Rz 453/01, w którym Sąd poddał kontroli decyzję Wojewody P. z dnia ... stycznia 2001 r. o charakterze kasacyjnym i skargę oddalił podkreślając swoje związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2000 r. Będąc również związanym powyższą oceną prawną Sąd I instancji wskazał, że wbrew twierdzeniom skargi, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z sytuacji powodujących utratę mocy wiążącej oceny prawnej, do których należą wyłącznie: zmiana stanu prawnego, istotna zmiana stanu faktycznego oraz wzruszenie - w przewidzianym do tego trybie - orzeczenia zawierającego wiążącą ocenę prawną. Zmiany związane z podziałem i zmianą numeracji działek czy przejściem ich własności na inne osoby, nie mają wpływu na ocenę prawną dotyczącą kwestii pryncypialnej - czy w rozpatrywanej sprawie przysługuje droga administracyjna, czy też nie. Wbrew ocenie skarżących, nie doszło też do zmiany stanu prawnego. Zarówno w dacie orzekania przez NSA w pierwszym wyroku z 4 grudnia 2000 r. jak i w kolejnym z 26 września 2001 r. obowiązywały te same przepisy regulujące kwestię zezwolenia na założenie i przeprowadzenie przez nieruchomości należące do innych osób podziemnych przewodów i urządzeń służących do przesyłania gazu, tj. art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Powoływany przez Sąd w wyroku z 4 grudnia 2000 r. przepis art. 70 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości obowiązywał natomiast w dacie wydania zaskarżonej wówczas do NSA decyzji Wojewody R. z dnia ... czerwca 1995 r., stąd też jego zastosowanie w sprawie było przedmiotem oceny Sądu. Przepis ten zawierał analogiczną treść, co art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w takiej sytuacji pogląd NSA nie zdezaktualizował się. Nie zaistniały zatem okoliczności wyłączające związanie Sądu przedstawioną oceną prawną, jakiej dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2000 r. Oznacza to, że Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie może dokonać innej oceny, gdyż stanowiłoby to naruszenie art. 153 P.p.s.a. W tej sytuacji stwierdzono, że wszystkie zarzuty skargi skierowane na zmianę stanowiska w zakresie dopuszczalności drogi administracyjnej i możliwości stosowania art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogły być uwzględnione przez Sąd.

Oceniając spełnienie przesłanek wydania zezwolenia, o których mowa w art. 124 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że na gruncie rozpatrywanej sprawy w dalszym ciągu decyzja lokalizacyjna z 1993 r. określa zamierzenie inwestycyjne wnioskodawcy i warunkuje wydanie zezwolenia na zajęcie nieruchomości w celu budowy gazociągów. Zważyć przy tym należy, że art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji posługuje się pojęciem zgodności z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Nie ulega wątpliwości, że tego rodzaju decyzja jest odpowiednikiem prawnym decyzji lokalizacyjnej wydanej na podstawie ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym, a to na mocy art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (co wskazywał NSA w wyroku z 4 grudnia 2000 r.), a także z mocy art. 84 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Wbrew twierdzeniom skarżących, nie doszło do utraty mocy czy wygaśnięcia decyzji lokalizacyjnej Wojewody R. z dnia ... marca 1993 r. Ta ostateczna decyzja pozostaje nadal w obrocie, nie została wzruszona w żadnym z trybów nadzwyczajnych, a uzyskane na jej podstawie pozwolenie na budowę gazociągów z dnia ... września 1995 r. nie zostało co prawda w całości wykonane, ale z przyczyn niezależnych od inwestora.

W ocenie Sądu, spełniony też został warunek przeprowadzenia negocjacji z właścicielami nieruchomości umożliwiający wydanie zezwolenia z art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie wyrażali zgody na przeprowadzenie na ich nieruchomościach gazociągów, a w toczącym się postępowaniu wielokrotnie podejmowane były próby polubownego załatwienia sprawy i uzyskania stosownej zgody, co obrazują akta sprawy. Biorąc pod uwagę, że postępowanie to toczy się od ponad 10 lat właściwym było nakazanie wnioskodawcy przez organ II instancji przeprowadzenia ponownych rokowań z właścicielami nieruchomości o uzyskanie zgody na wykonanie prac związanych z budową gazociągów. Do akt sprawy dołączono stosowną dokumentację potwierdzającą przeprowadzenie ponownych negocjacji przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zawierają szczególnych unormowań dotyczących rokowań z właścicielami nieruchomości, a art. 124 ust. 3 tej ustawy ustanawia tylko ogólny wymóg ich przeprowadzenia i udokumentowania, Sąd uznał, że także i ta przesłanka wydania decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości w celu budowy gazociągów została spełniona.

W ocenie Sądu, prawidłowo też Wojewoda P. zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i zreformował decyzję organu I instancji, uchylając ją w części i odmawiając udzielenia zezwolenia w odniesieniu do 3 działek ewidencyjnych, których decyzja lokalizacyjna z 1993 r. aktualnie nie dotyczy.

Sąd podniósł, że zgodne z prawem pozostaje też rozstrzygnięcie zawarte w pkt IV zaskarżonej decyzji, orzekające o umorzeniu postępowania odwoławczego z odwołań osób tam wskazanych. Zgodnie bowiem z uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. OPS 16/98 stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.

Sąd stwierdził natomiast naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w pkt III zaskarżonej decyzji, w której uchylono decyzję organu I instancji w części i w tym zakresie umorzono postępowanie. Co do zasady Sąd przyznał rację organowi odwoławczemu, że postępowanie wszczęte pierwotnie w szerszym zakresie podlega umorzeniu, jeśli wnioskodawca ograniczy następnie swój wniosek, tym bardziej że umorzenia domagał się sam wnioskodawca w piśmie z ... maja 2001 r. modyfikującym wniosek. Nie ulega jednak wątpliwości, że postępowanie wszczęte w 1995 r. na skutek wniosku ... z ... marca 1995 r. toczyło się z udziałem właścicieli działek objętych pierwotnym wnioskiem - doręczone zostały im decyzje Wojewody z ... czerwca 1995 r. i z ... stycznia 2001 r. Osoby te brały udział w postępowaniu i choć obecnie nie mają już interesu prawnego wynikającego z art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem inwestor zrezygnował z ubiegania się o zezwolenie na zajęcie ich nieruchomości, to posiadają jednak interes formalny w zakończeniu prowadzonego postępowania w administracyjnym toku instancji. W tej sytuacji umarzając postępowanie administracyjne w odniesieniu do wszystkich działek nieobjętych rozstrzygnięciem o udzieleniu bądź odmowie zezwolenia na zajęcie nieruchomości w celu założenia i przeprowadzenia gazociągów wskazanych we wniosku z ... marca 1995 r., niejako w zastępstwie organu I instancji, organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 k.p.a. Uchybił też przepisom postępowania - art. 7 i 77 § 1 k.p.a. niedostatecznie wyjaśniając kwestię stron postępowania. Brak jest bowiem pewności, że działki objęte pierwszym wnioskiem ... z ... marca 1995 r. pozostają nadal własnością osób w nim wskazanych. Z akt sprawy wynika bowiem, że jeszcze w 2001 r. organ powziął wiadomość dotyczącą zbycia przez W. Z. jednej z działek objętych wnioskiem z ... marca 1995 r. Podobne informacje dotyczące sukcesji prawa własności nieruchomości otrzymywał Sąd (np. informacja o zbyciu działki przez E. Z.).

Taką informację Sąd uzyskał również co do właścicielki działki nr ... obr. ... - J. N.. Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że zmarła ona 12 sierpnia 1997 r., tymczasem Wojewoda skierował do niej zaskarżoną decyzję, a więc do osoby nieżyjącej. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby, która zmarła po wszczęciu postępowania, uznać należy za rażące naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego na podstawie przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W ocenie Sądu, powyższe wady kwalifikowały rozstrzygnięcie Wojewody w pkt III do stwierdzenia nieważności oraz uchylenia.

Wskazano, że w ponownym postępowaniu w tym zakresie rzeczą organu będzie ustalenie obecnych właścicieli działek objętych wnioskiem .... z ... marca 1995 r. i przyznanie im przymiotu strony w postępowaniu, a następnie wydanie rozstrzygnięcia z prawidłowym wskazaniem przedmiotu postępowania (w pkt III zaskarżonej decyzji Sąd zauważył omyłki w zakresie numeracji działek - ppkt 1 i 3). W przypadku zmiany numeracji działek należy wskazać dawne numery i odpowiadające im obecnie.

Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo w pkt III ppkt 2 i w tym zakresie stwierdził jej nieważność w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W pozostałej części pkt III Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, a poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w pkt II, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, uznając, iż naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

K. D., R. D., I. P., K. W. i A. J., reprezentowani przez adwokata, wnieśli skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w następującym zakresie:

- w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej pkt IV podpunkt 1 oraz 3-9 i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia ... lutego 2006 r. nr .... w pkt II dotyczącym umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego;

- w przedmiocie oddalenia skargi K. D., I. P., K. W., R. D., A. J., Z. P. (jak w pkt V);

- w przedmiocie zasądzenia na rzecz skarżących K. D., I. P., K. W., R. D., A. J., H. S., Z. P. solidarnie kwoty 200 zł tytułem kosztów postępowania sądowego.

Pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części oddalającej skargę dotyczącą nieruchomości w obr. ... R.-B.

a. nr nr ... i ... R. D.

b. nr nr ..., ... i ... K. D.

c. nr ... I. P.

d. nr ... K. W.

e. nr ... A. J. o umorzeniu postępowania, a nadto orzeczenia o kosztach postępowania.

Wniesiono także o zasądzenie na rzecz skarżących od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zarzuty skargi kasacyjnej przedstawiono następująco:

Sąd I instancji przyjmując jako podstawę prawną do rozstrzygnięcia ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości i zezwolenie w postępowaniu administracyjnym na zasadzie art. 112 i 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, rażąco naruszył art. 1, 53, 78 i 88 Prawa geologicznego i górniczego (Dz. U. Nr 27, poz. 98 ze zm.) w związku z § 25, 33, 42, 71, 82, 155, 167, 245 i 254 rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi (Dz. U. Nr 109, poz. 961) jako pkt 1 strona 2 skargi w związku z art. 134, 141, 145, 174 i 183 § 2 pkt 1, 2 i 5 P.p.s.a., przez błędne zastosowanie prawa materialnego art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Uzasadniając podniesione zarzuty pełnomocnik podniósł, iż już z decyzji lokalizacyjnej Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia ....03.1993 r. nr ... ustalającej lokalizację górniczego obiektu budowlanego wynika, że podmiotem tej inwestycji jest wymieniony tam zakład górniczy, a przedmiotem jest zagospodarowanie istniejących odwiertów eksploatacyjnych oraz budowa gazociągów kopalnianych i metanolociągów łączących odwierty z O. Z. G. dla K. G. Z. "..." w R. zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego miasta R. uchwalonym uchwałą nr ... Rady Miasta R. z dnia ... czerwca 1992 r.

Właściwym do stosowania w zakładach górniczych było wówczas rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 31.12.1984 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz bezpieczeństwa pożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi (...) (Dz. U. z 1985 r. Nr 7, poz. 23) wydane na podstawie Prawa górniczego.

W ocenie strony skarżącej jest to dowodem odrębnego traktowania inwestycji górniczych, dającym podstawę do dochodzenia praw do nieruchomości w zakresie inwestycji zgodnie z prawem górniczym (art. 88), czyli przed sądami powszechnymi. Zresztą decyzja lokalizacyjna również podaje, że podstawę prawną stanowi prawo górnicze. Decyzja ta zakreśliła inwestorowi trzyletni termin do uzyskania prawa do gruntu, o które jeszcze obecnie toczy się postępowanie.

Pełnomocnik podtrzymał stanowisko, iż decyzja lokalizacyjna utraciła moc wobec braku prawa inwestora do terenu budowy dodając, iż decyzja była zgodna z art. 33 Prawa budowlanego - obejmowała pozwolenie na budowę całej inwestycji, a nie wybranych działek. Zatem ograniczenie obecnie przez inwestora dochodzenia praw tylko do kilku działek i wycofanie wniosków w pozostałej części narusza powołany przepis, zwłaszcza że nie przedstawiono projektu zagospodarowania dla całego zamierzenia i dla terenu górniczego zgodnie z art. 53 prawa geologicznego i górniczego. Narusza to tym samym art. 105 kpa przez umorzenie postępowania do części działek projektowanej inwestycji, a zwłaszcza nieruchomości A. J. i innych. Pełnomocnik powołał się na wyrok WSA w Rzeszowie II SA/Rz 605/04 "potwierdzony w tym zakresie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27.03.2007 r. sygn. akt II OSK 1649/06" przesądzający o konieczności sporządzenia planu zagospodarowania terenu górniczego.

Pełnomocnik wskazał ponadto, że wymienione w wyroku Sądu I instancji i decyzjach organów administracji rurociągi przesyłowe transportują kopalinę i płyny technologiczne; zatem w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie Prawo górnicze. Potwierdza to również protokół negocjacji z K. D. z dnia 12 grudnia 2000 r., w którym przedmiotem rozmowy było wybudowanie przez przedsiębiorcę górniczego rurociągów technologicznych kopalni. Zgodnie zaś z § 25 ust. 4 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi (Dz. U. Nr 109, poz. 7052) obiektami budowlanymi zakładu górniczego są w szczególności stałe instalacje transportu kopaliny i płynów technologicznych, a nadto budynki i zbiorniki magazynowe płynów złożowych i inne. Nadto z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 lipca 2001 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe wynika, że sieci do dystrybucji paliw gazowych nie mogą należeć do zakładów górniczych.

W tym stanie rzeczy, zdaniem pełnomocnika, nie ma zastosowania art. 124 ugn. Podobne stanowisko zawarte jest w rozporządzeniu WE nr 1775/2005 Parlamentu Europejskiego z dnia 28 września 2005 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego.

Ograniczenie zatem prawa własności skarżących na rzecz wnioskodawcy jest od początku wybitnym bezprawiem, jedyną bowiem drogą do dochodzenia prawa do nieruchomości górniczych będących własnością skarżących na rzecz kopalni jest droga postępowania przed sądem powszechnym. Taka też droga została przez wnioskodawcę wykorzystana przed Sądem Rejonowym w Rzeszowie, który postanowieniem z dnia 14 lutego 2001 r. sygn. akt I Ns 665/98 oddalił wniosek ze względu na nieprzedłożenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego obejmującego w szczególności przyszłe nieruchomości obciążone - art. 53 ust. 1 Prawa geologicznego i górniczego, projektu zagospodarowania złóż gazu zatwierdzonego przez organ koncesyjny – art. 55, planu ruchu zakładu górniczego zatwierdzonego przez właściwy organ nadzoru – art. 64 ust. 4 i 5, dokumentacji mierniczo – geodezyjnej dla zamierzonej inwestycji – art. 69. Z tych samych powodów nie mogły być prowadzone rokowania i uzyskanie zgody na wykonanie prac zgodnie z wymogami art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami ze względu na brak pełnej informacji o zamierzonym przedsięwzięciu inwestycyjnym. Postanowienie to jest prawomocne i zgodnie z art. 365 kpa i art. 170 P.p.s.a. wiąże wszystkie sądy co do właściwości rzeczowej sądu powszechnego w tej sprawie.

Niezależnie od podnoszonej kwestii dopuszczalności drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie, zdaniem pełnomocnika skarżących, istotnym jest zmiana stanu faktycznego i prawnego, która modyfikuje w istotny sposób wytyczne, jakich udzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt SA/Rz 1156/00. Ustalony w zaskarżonym wyroku stan faktyczny różni się bowiem od stanu faktycznego przyjętego przez NSA w wyżej wymienionym wyroku. Wprawdzie wyrokiem tym uchylono decyzje Wojewody R. z dnia ....06.2005 r. (powinno być: "...06.1995 r.") nr ... w przedmiocie zezwolenia na wejście na tereny działek skarżących, ale wymienioną w pkt 1 decyzję Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia ....03.1993 r. (decyzja o lokalizacji inwestycji) uznano za wiążącą dla rozstrzygnięcia wniosku przedsiębiorcy górniczego o instalację części kopalni rurociągów jako sieci gazowych w rozumieniu art. 70 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a obecnie art. 124 ugn. Stwierdzono, że będzie to zezwolenie na założenie przewodów odprowadzających i doprowadzających gaz, a nie budowa innego rodzaju urządzeń służących do bezpośredniego wydobywania i transportu kopaliny. Sąd uchylił wówczas zaskarżoną decyzję celem przeprowadzenia dowodów i dokonania ustaleń faktycznych. Sąd nawet stwierdził, że zaskarżona decyzja wykazywała w ogóle brak faktycznego uzasadnienia decyzji i Sąd nie mógł dokonać kontroli sądowej. W tym stanie stanowiący podstawę rozstrzygnięcia pogląd prawny, bez jakichkolwiek ustaleń faktycznych w zaskarżonej decyzji jest poglądem abstrakcyjnym. Dał temu wyraz ten Sąd przyjmując: " jeżeli jest w sprawie droga administracyjna".

Zdaniem pełnomocnika, stan faktyczny sprawy jest zmieniony w stosunku do przyjętego przy wytycznych w wyroku z dnia 4.12.2000 r. SA/Rz 1156/00, również dlatego, że wnioskodawca cofnął wniosek odnośnie niektórych właścicieli gruntów stanowiących jedną wspólną działkę budowlaną dla tej inwestycji, a składającej się z kilkunastu działek geodezyjnych. Stan faktyczny w sprawie jest zmieniony także ze względu na zmiany urbanistyczne i geodezyjne, a nadto wskutek zgłoszenia się do sprawy jako wnioskodawcy spółki, zakładu górniczego i umorzeniu postępowania co do części inwestycji objętej decyzją lokalizacyjną stanowiącą "niby plan zagospodarowania". Poza opisaną wyżej zmianą stanu faktycznego, nastąpiła zmiana stanu prawnego, a to za sprawą zmiany uregulowań wykazujących różnice pomiędzy częściami składowymi kopalni i sieciami gazowymi (rozporządzenia o o sieciach gazowych i bezpieczeństwie w zakładach górniczych).

W ocenie pełnomocnika skarżących kasacyjnie, wymienione okoliczności wpływają na utratę mocy poglądu prawnego przyjętego w sprawie. Zatem Sąd przyjmuje pogląd prawny, który jest nieaktualny.

Zdaniem pełnomocnika skarżących nastąpiło ponadto naruszenie art. 141, 145, 174 i art. 183 § 2 pkt 1, 2 i 5 P.p.s.a. Sąd I instancji nie zajął bowiem stanowiska, co do braku badań materiałów i procesów technologicznych i zgodności z aktualnym prawem, to zaś stanowi pozbawienie prawa mieszkańców terenu górniczego do obrony, gdyż ochrona tych wartości i ich zagrożenia są decydujące przy uzyskaniu pozwolenia. Nie zwrócono w ogóle uwagi na istniejące zabudowania mieszkalne, które znajdują się na nieruchomościach skarżących i w strefach zagrożenia pożarowego i wybuchowego kopalni, nawet w odległości kilku metrów od rurociągów i innych części kopalni. Zbadanie tych okoliczności przyczyniłoby się do należytego rozważenia również podstaw prawnych już wygasłej lokalizacji. Wskazano również, że w uzyskanych decyzjach organów administracyjnych przy udzielaniu zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie rzekomych gazociągów nie znalazły się w ogóle zakresy i sposoby tych ograniczeń przez określenie lokalizacji urządzeń topograficznych, części powierzchni działek skarżących do inwestycji, przy zachowaniu stref bezpieczeństwa ochrony środowiska i sposoby wykonywania na nieruchomościach czynności przedsiębiorcy w toku działalności kopalni (czynności sprawdzające i zabezpieczające, remonty). Przy decyzjach administracyjnych w zakresie wydawania zezwoleń do działalności na cudzym gruncie konieczne jest umieszczenie takich ograniczeń. Dał temu wyraz NSA w wyrokach z dnia 5.10.1999 r. I SA 265/99 z dnia 9.02.2000 r. I SA 363/99 i WSA w Warszawie z dnia 22.03.2005 r. I SA/Wa 223/04.

Ponadto nie utrzymał się w mocy żaden plan realizacyjny dla kopalni, bowiem wyrokiem NSA z dnia 15 maja 1996 r. sygn. akt SA/Rz 77/95 uchylono decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia ... sierpnia 1994 r. i decyzję Wojewody Rzeszowskiego w przedmiocie zatwierdzenia planu realizacyjnego budowy kopalni.

Zdaniem pełnomocnika, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a., mimo oparcia się - przy zarzutach co do istniejącego stanu prawnego i faktycznego - na poglądzie prawnym zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2000 r., nie zajęto w ogóle stanowiska w tym zakresie. W zaskarżonym wyroku Sąd powołał stanowisko skarżących co do stanu prawnego, wymienił powołane przez nich dowody, jednakże całkowicie je pominął przy wyrokowaniu.

Autor skargi kasacyjnej podniósł również, że wykazywane rokowania między przedsiębiorcą górniczym a stronami w istocie nie miały miejsca, gdyż właściciele gruntów nie uzyskali nigdy pełnej informacji do zakresu realizowanej inwestycji na nieruchomościach i w sąsiedztwie, a w szczególności w zakresie ochrony środowiska, zagrożenia zdrowia ludzi i mienia. Dołączone do akt sprawy dokumenty to jedynie efekt sporadycznych rozmów sondażowych niezakończonych porozumieniem ze względu na brak rzetelnej i pełnej informacji inwestora. W świetle art. 5 K.c. nie mogą być one uznane za wykonanie obowiązku negocjacji.

Pełnomocnik skarżących podniósł, że Sąd zasądził na rzecz stron skarżących od strony przeciwnej koszty solidarnie w kwocie 200 zł, podczas gdy każda ze stron poniosła opłaty w kwocie 200 zł, takie też należne do zwrotu koszty powinny być zasądzone.

Pismem z dnia 20 czerwca 2008 r. zatytułowanym "Odpowiedź na skargę kasacyjną" Stowarzyszenie Mieszkańców R. "(...)", Samorząd Mieszkańców Miasta R. Rada Osiedla "(...)", J. P., A. K., Z. D., J. C., K. B. i W. S. poparli skargę kasacyjną złożoną przez K. D., R. D., I. P., K. W. i A. J.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w ust. 2 tego artykułu. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania sądowego zachodzi:

1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;

2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;

3) jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;

4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;

5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;

6) jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

Stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny którejkolwiek z ww. okoliczności skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku, mimo braku w tym zakresie wniosku strony wnoszącej skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przyczyna nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określona w pkt 5, istnieją bowiem uzasadnione podstawy do uznania, że postępowanie to toczyło się bez udziału następców prawnych zmarłego T. P. będącego stroną postępowania w sprawie. Wobec ustalenia, że pisma kierowane do T. P. nie są mu doręczane, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA o wskazanie jego aktualnego adresu zamieszkania, uzyskując w odpowiedzi informację, że T. P. zmarł w dniu 3 maja 2003 r. Okoliczność tę potwierdza nadesłany przez Urząd Stanu Cywilnego w B. skrócony odpis aktu zgonu.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że sytuacja pozbawienia strony możliwości obrony swych praw, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. wystąpi, gdy na skutek uchybień procesowych dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym, strona nie będzie miała możliwości obrony swych praw. W tym przypadku wskutek niedostrzeżonej przez Sąd I instancji nieprawidłowości doręczeń, w postępowaniu sądowym pierwszej instancji nie brali udziału nieustaleni następcy prawni T. P., a tym samym nie mieli możności obrony swych praw. Powyższe skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 186 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 na zasadzie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.