II SA/Łd 575/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2023-09-19	
Data wpływu	2023-06-13	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi	
Sędziowie	Beata Czyżewska
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 3065/23	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 1634; art. 135, art. 145 par 1 pkt 1 lit. a; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 16, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2021 nr 0 poz 2095; art. 15h ust. 1pkt 2; Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)	
Sentencja
Dnia 19 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2023 roku sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 2 maja 2023 roku znak: SKO.4114.214.223 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z 29 marca 2023 roku, znak: MOPS.532.32398.2023. ał	
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 2 maja 2023 r., nr SKO.4114.214.2023, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2023 r. poz. 775), dalej jako: "k.p.a." w związku z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 8 w zw. z art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U z 2023 r., poz. 390), dalej jako: "u.ś.r.", po rozpatrzeniu odwołania D. Z. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 29 marca 2023 r. nr MOPS.532.32398.2023 orzekającą, iż zasiłek pielęgnacyjny wypłacony D. Z. w okresie od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w kwocie 3 453,44 zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi organowi wypłacającemu świadczenie rodzinne oraz żądającej zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 3 453,44 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Zgierza decyzją z dnia 7 października 2019 r., nr MOPS.532.32398.2019 przyznał D. Z. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lipca do dnia 31 października 2019 r. w kwocie 184,42 zł miesięcznie oraz na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 30 września 2021 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie.

Następnie Prezydent Miasta Zgierza decyzją z dnia 1 października 2021r., nr MOPS.532.32398.2021 zmienił ww. decyzję z dnia 7 października 2019 r. w ten sposób, że przyznał D. Z. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego miesięcznie w wysokości 215,84 zł od dnia 1 października 2021 r. do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W dalszej kolejności Prezydent Miasta Zgierza decyzją z dnia 29 marca 2023 r. orzekł, iż zasiłek pielęgnacyjny wypłacony D. Z. w okresie od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w kwocie 3 453,44 zł. stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi organowi wypłacającemu świadczenie rodzinne oraz zażądał zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia ich spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in. na treść art. 30 ust. 1, ust. 2b oraz 8 u.ś.r. Zgodnie z treścią powyższych przepisów osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne zobowiązana jest do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Za nienależnie pobrane świadczenia rozumie się przy tym m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2b u.ś.r.). Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 u.ś.r.). Jak wskazał organ I instancji, decyzją z dnia 7 października 2019 r., zmienioną decyzją z dnia 1 października 2021 r., przyznano stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 października 2021 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powyższe wynikało wprost z przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zgodnie z którym z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), dalej jako: "ustawa COVID", orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dniu 24 marca 2023 r. organ I instancji pozyskał dane z rejestru EKSMOON, z których wynika, iż w dniu 2 września 2021 r. D. Z. wystąpił do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z wnioskiem o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi w dniu 20 października 2021 r. wydał orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] i postanowił zaliczyć D. Z. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia 31 października 2023 r. Stosownie zatem do treści art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID, decyzja z dnia 7 października 2019 r., zmieniona decyzją z dnia 1 października 2021 r., wygasła z dniem wydania nowego orzeczenia, tj. z dniem 20 października 2021 r. Jak podkreślił organ, strona została prawidłowo pouczona o konieczności informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, stosowne informacje zawarte zostały zarówno we wniosku o przyznanie prawa do świadczeń, jak i w decyzji orzekającej o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. Z. wskazał, że posiada aktualne orzeczenie o niepełnosprawności, wydane w dniu 21 października 2021 r. i ważne do dnia 31 października 2023 r., jednak nie złożył nowego wniosku ponieważ był przekonany, iż skoro uzyskał nowe orzeczenie to nadal miał prawo do pobierania zasiłku. W związku z tym odwołujący wniósł o zwolnienie go z obowiązku zwrotu pobranego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazując na treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. wyjaśnił, że w sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., bowiem świadczenie zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Jak wskazało Kolegium, odwołujący na mocy decyzji Prezydent Miasta Zgierza z dnia 7 października 2019 r. uzyskał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lipca do dnia 31 października 2019 r. w kwocie 184,42 zł miesięcznie oraz na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 30 września 2021 r. w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Decyzję wydano na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie Łódzkim Wschodnim z dnia 26 września 2019 r. nr [...], zgodnie z którym odwołujący uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Orzeczenie to wydano na czas określony do dnia 30 września 2021 r.

Następnie Kolegium wskazując na treść art. 15h ust. 1 ustawy COVID wskazał, że Prezydent Miasta decyzją z dnia 1 października 2021 r. zmienił swoją poprzednią decyzję z dnia 7 października 2019 r. w ten sposób, że orzekł o przyznaniu na rzecz odwołującego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2021 r. do upływu 60 dnia od odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W dniu 24 marca 2023 r. Prezydent Miasta uzyskał informację, że odwołujący w dniu 2 września 2021 r. złożył wniosek o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, a orzeczenie to wydano w dniu 20 października 2021 r., z terminem ważności do dnia 31 października 2023 r.

Wobec powyższego organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności utraciło moc z dniem 20 października 2021 r., tj. z dniem wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Z tym samym dniem wygasła też decyzja przyznająca odwołującemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z treścią decyzji z dnia 1 października 2021 r. zasiłek pielęgnacyjny przyznano bowiem na okres od dnia 1 października 2021 r. do upływu 60 dnia od odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co w sprawie nastąpiło w dniu 20 października 2021 r.

Wskazując na treść art. 24 ust. 3 u.ś.r. Kolegium napisało, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznane decyzją Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 1 października 2021 r. wygasło z dniem 20 października 2021 r. Konsekwentnie zatem świadczenie wypłacone od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 28 lutego 2023 r. w łącznej kwocie 3 453,44 zł było świadczeniem nienależnym i jako takie podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi (art. 30 ust. 2b u.ś.r.).

Końcowo Kolegium wyjaśniło, że kwestionowana w odwołaniu decyzja w sposób prawidłowy określa zarówno podstawy, jak i wysokość należności podlegających zwrotowi z tytułu świadczeń nienależnie pobranych. Zarówno przesłanki warunkujące przyznanie i wypłatę świadczeń rodzinnych, jak i okoliczności, w których wypłacone świadczenia uznaje się za nienależne określone zostały przez ustawodawcę w sposób jednoznaczny i precyzyjny. Ponadto - jak wskazał organ - odwołujący został prawidłowo pouczony o warunkach przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, zaś w samej decyzji z dnia 1 października 2021 r. znajdował się zapis o tym, że decyzja o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego ważna jest do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu argumentacji Kolegium wyjaśniło, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z wnioskiem o umorzenie należności zwrócić należy zwrócić się do organu, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, tj. do Prezydenta Miasta Zgierza. Do wniosku załączyć należy dokumenty dotyczące aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy.

Reasumując - w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego - organ I instancji rzetelnie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest prawidłowa, stosowna do zgromadzonych dowodów i obowiązujących regulacji.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze D. Z. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W ocenie skarżącego kwestionowana decyzja narusza jego prawa, ponieważ zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności wymaga on stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie takie skarżący ma od wielu lat, a przy wydawaniu ostatniego orzeczenia niepełnosprawności (z dnia 21 października 2021 r.) nie został on poinformowany o konieczności jego złożenia w organie pomocy społecznej. Świadczenie skarżący otrzymywał za pośrednictwem poczty, a nigdy nie otrzymał wezwania do złożenia orzeczenia o niepełnosprawności. W marcu 2023 r. skarżący otrzymał telefoniczną prośbę o złożenie orzeczenia o niepełnosprawności, które dostarczył niezwłocznie. Pod koniec marca 2023 r. skarżący otrzymał decyzję o przyznaniu zasiłku na okres od 1 marca do 31 października 2023 r., tj. do czasu ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Po krótkim czasie skarżący otrzymał decyzję I instancji o uznaniu za nienależnie pobrane i zwrocie zasiłku, co uważa on za niewłaściwe w stosunku do osoby wymagającej opieki i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych. Zasiłek przyznany na podstawie decyzji Prezydent Miasta z 2019 r. był wypłacany na podstawie orzeczenia, z którego jednoznacznie wynikało kiedy skarżący ma prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Jednak skarżący uzyskał zasiłek na okres dłuższy niż orzeczenie o niepełnosprawności, co dla skarżącego jednoznacznie oznaczało, że organ jest świadomy przedłużenia prawa do zasiłku. W ocenie skarżącego, decyzje obu instancji są krzywdzące i pozbawiają go środków do życia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak natomiast wynika z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Podstawą faktyczną uznania w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji o uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 października 2021 r. Organy obu instancji uznały bowiem, że w świetle art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) wydanie ww. nowego orzeczenia spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego, a to z kolei - w związku z treścią decyzji Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 1 października 2021 r. miało, zdaniem organów obu instancji, doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w tak ustalonych okolicznościach wypłacony za okres od listopada do lutego 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny może być uznany za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Treść tego przepisu nie budzi wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia.

W orzecznictwie utrwalił się pogląd - który Sąd w niniejszym składzie podziela - w myśl którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. np. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. I OSK 1392/21; por. też wyroki WSA: z dnia 28 października 2021 r., sygn. II SA/Gl 764/21 i z dnia 15 lipca 2022 r., sygn. II SA/Gl 281/22; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że obowiązek informacyjny organu nie został zrealizowany. Skarżący nie został pouczony o konieczności niezwłocznego zawiadomienia organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, brak jest także pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku. Nie można bowiem utożsamiać realizacji pouczenia z samym brzmieniem rozstrzygnięcia w zakresie daty końcowej, do której nastąpiło przyznanie świadczenia.

Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażane w judykaturze, że art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyroki WSA: z dnia 10 października 2019 r., sygn. IV SA/Wr 245/19 i z dnia 15 lipca 2022 r., sygn. II SA/Gl 281/22).

W ocenie składu orzekającego, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego pozostaje w istocie bez wpływu na przysługujące prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, iż skarżący nadal pozostaje niepełnosprawny w stopniu znacznym.

Na marginesie, warto również wskazać, że w orzecznictwie zwraca się uwagę, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy COVID nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. Jak wskazał m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 11 marca 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 461/21 - "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stan pandemii". Na gruncie takiej interpretacji można by dopuścić i taki pogląd, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w 2019 r. było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.

Reasumując należy stwierdzić, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 listopada 2021 r. do 28 lutego 2023 r., wbrew stanowisku organów obu instancji, nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. To z kolei powodować musiało uchylenie obu kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe rozważania, przytoczone poglądy orzecznictwa oraz dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa.

ds