Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Wołomina o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Wołomina a Wójtem Gminy Korytnica w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.F. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i celowego postanawia wskazać Wójta Gminy Korytnica jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 5 maja 2026 r. Burmistrz Wołomina zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy Korytnica w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku E.F. w sprawie ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego i celowego na zakup żywności. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowana jest osobą bezdomną, a ostatni meldunek posiadała w gminie Korytnica pod adresem: [...] Korytnica. Z uwagi na fakt, że aktualne miejsce pobytu zainteresowanej znajduje się w Domu Samotnej Matki "Bezpieczna Przystań" Caritas Diecezji Warszawsko-Praskiej w Zielonce nie można uznać, że miejscem jej zamieszkania jest gmina Wołomin (k. 2-2v. akt sądowych)

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Korytnica wniósł o: wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Wołomin jako organu właściwego do rozpoznania wniosku E.F. o przyznanie zasiłku okresowego i celowego; uznanie, że właściwość miejscową w niniejszej sprawie należy ustalić na postawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Wójt podniósł, że to na terenie Wołomina i Zielonki znajduje się faktyczne miejsce zamieszkania oraz centrum życiowe zainteresowanej i jej małoletniego dziecka (k. 15-16 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.

Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).

Istota niniejszego sporu sprowadza się do kwestii ustalenia, czy zainteresowana jest osobą w kryzysie bezdomności, czy też ma obecnie miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, dalej kc). W myśl art. 25 kc, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Art. 28 kc stanowi, że można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Ponadto, zgodnie z art. 6 pkt 8 a contrario ups, aby brak było podstaw do uznania danej osoby za osobę bezdomną, musi ona zamieszkiwać - a więc przebywać z zamiarem stałego pobytu - w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów uopk. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Zainteresowana jest osobą w kryzysie bezdomności. Aktualnie przebywa w Domu Samotnej Matki "Bezpieczna Przystań" Caritas Diecezji Warszawsko-Praskiej w Zielonce. Placówki tej nie sposób uznać za miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów uopk. Jest ona przeznaczona do krótkotrwałego pobytu, nie zaś do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Brak także podstaw, aby wiązać przebywanie w domu samotnej matki z zamiarem stałego w niej pobytu. Bez znaczenia jest przy tym skoncentrowanie bieżących spraw życiowych przez zainteresowaną na terenie Wołomina i Zielonki, skoro placówka, w której przebywa zainteresowana, nie kwalifikuje się jako lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów uopk. Z bazy PESEL wynika, że adres ostatniego zameldowania zainteresowanej na pobyt stały to: [...] Korytnica. Zainteresowana była zameldowana pod tym adresem do 21.3.2025 r. Obecnie nie ma ona zatem miejsca zamieszkania ani miejsca zameldowania na pobyt stały. Dlatego uznać ją należy za osobę w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o przyznanie zasiłku okresowego i celowego na zakuł żywności jest Wójt Gminy Korytnica.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.