Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

W skardze na powyższe postanowienie zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie posiada środków umożliwiających poniesienie opłaty od skargi.

Z oświadczenia zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną A. E. i dwiema córkami: G. ([...] lat) i E. ([...] lata). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, jak również papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł.

Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego składa się dochód żony z tytułu prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.300 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie wnioskodawcy za pracę w kwocie około 150 zł. Skarżący jest zatrudniony na 1/[...] etatu, a jego żona przebywa obecnie na urlopie wychowawczym.

Strona oświadczyła, że koszty utrzymania domu stanowiącego własność rodziców wynoszą około 500 zł miesięcznie, a pozostałe miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się w kwocie około 900 zł.

W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 13 października 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy z uwzględnieniem kondycji finansowej żony skarżącego i potencjalnych innych domowników, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy.

Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona na adres do doręczeń wskazany na druku urzędowego formularza PPF w dniu 21 października 2015 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy.

Do akt sprawy nie wpłynęły żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżący był wzywany.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, ani nie uprawdopodobnił swojego aktualnego stanu majątkowego. Do akt sprawy nie wpłynęły bowiem żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o jakie wnioskodawca został wezwany pismem referendarza sądowego z dnia 13 października 2015 r. Tymczasem, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy oprzeć się jedynie, tylko i wyłącznie na oświadczeniach wnioskodawcy zawartych na druku urzędowego formularza PPF. Przynajmniej część oświadczeń powinna być jednak wykazana (poparta) odpowiednim materiałem źródłowym, którego w aktach sprawy w ogóle nie ma.

Od postanowienia tego wnioskodawca złożył sprzeciw, wnosząc o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdził, że w postanowieniu, od którego wniósł sprzeciw, dokonano błędnych ustaleń w zakresie stanu majątkowego skarżącego i przyjęto, że należne koszty sądowe są nieznaczne. Jednocześnie wnioskodawca polemizował z ustaleniem, że przedłożony przez niego materiał dowodowy uniemożliwiał poczynienie ustaleń dotyczących jego stanu majątkowego.

Co istotne, do sprzeciwu strona nie dołączyła żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych, które były przedmiotem wezwania referendarza sądowego z dnia 13 października 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że M. E. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. E., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na wstępie należy stwierdzić, że wnioskodawca w ogóle nie wykazał całokształtu aktualnej kondycji majątkowej w sposób uzasadniający uwzględnienie jego wniosku w całości. Stan ten odnosi się, zarówno do postępowania prowadzonego przez referendarza sądowego, jak również do rozpoznania wniosku zainicjowanego wniesieniem przez wnioskodawcę sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego.

W tym zakresie należy powtórzyć argumentację zawartą w postanowieniu pierwotnie rozstrzygającym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza bowiem jedynie samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń.

Wnioskodawca złożył wniosek w przewidzianej prawem formie, tj. na druku urzędowego formularza PPF. Jednak, stosownie do regulacji zawartej w art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Z uwagi na to, że jedynie samo oświadczenie wnioskodawcy złożone w sprawie nie jest wystarczające do przyjęcia, że spełnia on ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku, należało wezwać wnioskodawcę o stosowne dokumenty źródłowe. Działalnie to znajdowało swoje umocowanie w art. 255 P.p.s.a. Co istotne, strona nie nadesłała stosownej dokumentacji źródłowej w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego – co było przyczyną nieuwzględnienia jej wniosku, jasno i przejrzyście wskazaną w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego. Skarżący, mając świadomość przyczyny odmówienia przyznania mu prawa pomocy przez referendarza sądowego, wnosząc sprzeciw od tego postanowienia, również nie nadesłał żadnych, ani materiałów źródłowych. Podjęta z kolei przez niego w uzasadnieniu sprzeciwu polemika z obowiązującymi unormowaniami prawnymi, określającymi tryb rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może przynieść jakiegokolwiek skutku.

W efekcie, również na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy po wniesieniu sprzeciwu, wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał swojego rzeczywistego i aktualnego stanu majątkowego, nie nadsyłając stosownych dokumentów, które miały uzupełnić i uprawdopodobnić dane i oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF.

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.