Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie asesor WSA Marian Wolanin (spr.), asesor WSA Marta Laskowska, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. Z. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego o wydanie decyzji stwierdzającej, że parcele budowlane o łącznej powierzchni 86131 m2, pochodzące z majątku ziemskiego [...] położonego w Z., stanowiącego byłą własność L. Z. i K. K., nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej, na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że wnioskowane przez J. Z. - następcę prawnego L. Z. - parcele nrnr: [...] przeszły na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r., jako mienie poniemieckie, co wynika z zaświadczeń Prezydium Powiatowej rady Narodowej w L., wystawionych w latach 1962 - 1974. Według postanowienia Sądu Grodzkiego w Z. z dnia [...] czerwca 1946 r., L. Z., podczas II wojny światowej wpisany był bowiem do trzeciej grupy niemieckiej listy narodowej. Skoro zaś przejęcie nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r. następowało z mocy samego prawa, bez wydawania w tym względzie jakichkolwiek rozstrzygnięć administracyjnych, to wpis Skarbu Państwa w księdze wieczystej na tej podstawie może być obalony jedynie w drodze procesu cywilnego, a nie w drodze decyzji administracyjnej. Do organu administracji należy orzekanie w drodze decyzji, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ale tylko co do nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Ponadto, na podstawie postanowień Sądu Powiatowego w Z., wydanych w latach 1961 - 1963, ustalono, iż wnioskowane parcele nrnr: [...] przeszły na własność Skarbu Państwa w drodze zasiedzenia, jako majątek opuszczony w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 27). Wnioskowana parcela nr [...] nabyta została w drodze zasiedzenia przez osobę fizyczną. Natomiast wobec wnioskowanych parcel nrnr: [...], nie odnaleziono jakichkolwiek dokumentów. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał jednak, że skoro w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] marca 1946 r. wskazano na podpadanie nieruchomości ziemskiej [...] o pow. ok. 195 ha, stanowiącej własność L. Z. i K. K., pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to w ramach wskazanej powierzchni znajdowały się również parcele nrnr: [...], Stanowiąc zaś własność L. Z., przeszły na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r.

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r., złożonej przez J. Z. - następcę prawnego L. Z. - zarzucono pominięcie istotnych okoliczności wskazanych w odwołaniu oraz wadliwe ustalenie stanu faktycznego w części dot. powodów przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż postanowieniem Sądu Grodzkiego w Z. z dnia [...] czerwca 1946 r., powołanym przez organy orzekające, L. Z. został zrehabilitowany, dlatego też nie mógł być następnie traktowany, jako osoba wpisana na niemiecką listę narodową. Ponadto, w dniu 13 stycznia 1955 r., organy administracji zwróciły L. Z. całą nieruchomość, powołując się właśnie na postanowienie Sądu Grodzkiego w Z. z dnia [...] czerwca 1946 r. Skoro zaś przejęcie nieruchomości nastąpiło dopiero po 1955 r., a więc po zrehabilitowaniu L. Z., to przepis art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944 r. nie mógł mieć zastosowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zarówno z akt sprawy, jak i z wydanych decyzji przez organy obu instancji nie wynika, na jakiej podstawie Skarb Państwa wpisany został do ksiąg wieczystych jako właściciel parcel o nrnr: [...], pochodzących z majątku ziemskiego [...]

W aktach sprawy znajduje się bowiem zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] marca 1946 r., według którego nieruchomość ziemska pod nazwą [...] o pow. ok. 195 ha położona w gminie L. powiatu l., była własność L. Z. i K. K., ks. Hip. Nr [...], podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i przeszła na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu. W zaświadczeniu tym nie wskazano precyzyjnie, na podstawie których spośród liter art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. majątek ziemski przeszedł na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto, z zaświadczenia Starostwa Powiatowego w L. z dnia [...] października 1949 r. wynika, iż nieruchomość ziemska [...] jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Akta sprawy zawierają także zaświadczenia z lat późniejszych, wskazane przez organ orzekający, według których, parcele o nrnr: [...], zostały przejęte na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wbrew natomiast wskazaniom organu drugiej instancji, w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] grudnia 1962 r., dotyczące przeznaczenia działki nr [...] z majątku [...] na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez precyzyjnego wskazania jednej spośród liter powołanego przepisu.

Powyższe wskazuje na brak dostatecznego wyjaśnienia, z jakiej podstawy prawnej Skarb Państwa wpisany został do ksiąg wieczystych dla poszczególnych parcel, jako ich właściciel, co narusza art. 7 i art. 77 §1 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Przy ustaleniu bowiem, iż niektóre z wnioskowanych parcel przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie byłoby dopuszczalne umorzenie postępowania administracyjnego w tym względzie, lecz organy orzekające zobowiązane byłyby do przeprowadzenia stosownego postępowania i wydania decyzji w zakresie ustalenia, czy parcele te podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Na dopuszczalność wydawania w tym względzie decyzji administracyjnej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS2/06. Także w rozpatrywanej sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2001 r. sygn. akt IV SA 2253/99, wskazujący na konieczność wyjaśnienia, czy skarżący domagał się uznania, że nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przy takim bowiem ustaleniu, Sąd wskazał na konieczność pouczenia skarżącego o trybie postępowania określonego w §6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51, ze zm.), z uwzględnieniem poglądu Trybunału Konstytucyjnego zawartego w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r. poz. 26), o nie obejmowaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej RP, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich.

Nie są uprawnione twierdzenia organu drugiej instancji, iż parcele o nrnr: [...], również podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro nieodnaleziono jakichkolwiek dokumentów dotyczących tych parcel. Uznanie, że nieruchomość lub jej część została przejęta na rzecz Skarbu Państwa nie może być wynikiem domniemań, lecz ustaleń, czy istnieje w tym względzie jakikolwiek dokument, z którym obowiązujące w chwili jego wydania przepisy prawa wiązały stwierdzenia przejęcia własności na rzecz Skarbu Państwa.

Wnioskowanie organu drugiej instancji o objęciu parcel o nrnr: [...], przepisem art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z racji, iż stanowiły one własność L. Z. w dniu przejęcia, jako na owy czas osoby wpisanej na narodową listę niemiecką nie uwzględnia okoliczności podanej w zaskarżonej decyzji, że majątek [...] stanowił przedmiot własności L. Z. i K. K.. Brak jest natomiast w aktach sprawy jakiejkolwiek informacji, czy również K. K. był wpisany na narodową listę niemiecką. Brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających przysługiwanie własności podanych parcel Skarbowi Państwa uprawniał co najwyżej do uznania, iż parcele te nie stanowią własności Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ drugiej instancji uwzględni okoliczności wskazane w uzasadnieniu wyroku, dotyczące podstaw prawnych uznania Skarbu Państwa za właściciela wnioskowanych przez skarżącego parcel.