Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 690/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W.D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 12 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 690/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił W. D. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 12 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że W. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 12 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia.

Następnie skarżący w dniu 6 listopada 2012 r. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

Na mocy zarządzenia z dnia 7 listopada 2012 r. skarżący został poinformowany, że w sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie merytorycznie rozpoznany jedynie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, uznał bowiem, że sytuacja finansowa skarżącego umożliwia mu poczynienie oszczędności niezbędnych na opłacenie należności profesjonalnego pełnomocnika bez narażania skarżącego na uszczerbek w podstawowych potrzebach życiowych.

Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. W. D. złożył sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia.

Wydanym w wyniku sprzeciwu postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 27 lutego 2013 r. Wojciech Drobiecki wniósł od wskazanego wyżej postanowienia zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2013 r. oddalił zażalenie W. .

Dnia 12 czerwca 2013 r. skarżący po raz kolejny złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

We wniosku wskazał, że utrzymuje się z renty w wysokości 1 255,70 zł. Podał również, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodatkowo podał, że miesięcznie obciążają go wydatki w kwocie 1 363 zł na które składają się następujące opłaty: za czynsz – 407 zł, za wodę – 50 zł, za energię elektryczną – 35 zł, za telefon – 50 zł, za Internet – 50 zł, za telewizję- 66 zł. Wskazał dodatkowo, że ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości 100 zł, oraz dojazdów w wysokości 100 zł.

Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a.

Następnie Sąd I instancji uznał, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Zważywszy bowiem na relacje pomiędzy dochodem przypadającym na jednoosobowe gospodarstwo domowe, a rozmiarem wydatków, które obciążają skarżącego Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym miejscu Sąd podał, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego, po odliczeniu obciążeń podatkowych wynosi 1.255,70 zł. Jednocześnie na podstawie dokumentów źródłowych przedłożonych przez skarżącego ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające rodzinę wynoszą około 658 zł. W kwocie tej Sąd uwzględnił opłatę z tytułu czynszu w kwocie 407 zł, opłatę za wodę w kwocie 50 zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie 35 zł oraz koszt telefonu w kwocie 100 zł. Z powyższego wyliczenia wynika, że pozostała skarżącemu kwota, nawet po zakupie leków oraz żywności powinna umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie kosztów postępowania, w tym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Tym bardziej, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do rodzin i osób żyjących w zasadzie na granicy minimum socjalnego, osób, które w ramach posiadanych środków własnych nie są w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb bytowych. To właśnie do takich osób skierowane jest prawo pomocy nie można bowiem w każdym przypadku obciążać państwa kosztem prowadzonych we własnym interesie postępowań sądowych.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. D. wnosząc o jego uchylenie i przyznanie pomocy prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo.

Z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Z przedstawionych przez skarżącego informacji o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach jednoznacznie wynika, iż dysponuje on środkami na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wydatki, które wskazał, nie przewyższały uzyskiwanych dochodów.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Wspomniana sytuacja materialna skarżącego wynikająca z danych podanych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w trakcie postępowania przed Sądem I instancji, wskazuje bowiem, że skarżącego nie można uznać za osobę rzeczywiście ubogą, pozbawioną środków do życia, bądź której środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Wskazują na to choćby wykazane przez skarżącego ponoszone wydatki, których nie można uznać za niezbędne do jego utrzymania.

Z powyższego względu Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.