II SA/Gl 369/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-07-09	
Data wpływu	2025-03-13	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Artur Żurawik
Krzysztof Nowak /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 1283; art. 61, art. 64, art. 103 ust. 2; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 572; art. 7, art. 70, art. 80; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 stycznia 2025 r. nr SKO.4106.837.2024 w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia 25 listopada 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 stycznia 2025 r., nr SKO.4106.837.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej "Burmistrz" lub "Organ I instancji") z 25 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.

Organ I instancji orzekł o ustaleniu dla M. M. (dalej "Skarżący") miesięcznej odpłatności za pobyt A. M. (matki Skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej dla [...] w Z. (dalej "DPS") w kwocie 2 339,72 zł miesięcznie, począwszy od miesiąca sierpnia 2024 r. Jednocześnie odmówił Skarżącemu zwolnienia w całości z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt matki w DPS.

Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 61, art. 64 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.; dalej "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a."). Decyzja Organu I instancji z 25 listopada 2024 r. jest drugą decyzją wydaną w rozpoznawanej sprawie, gdyż poprzednia decyzja z 28 sierpnia 2024 r. została uchylona przez Kolegium decyzją z 16 października 2024 r., a sprawa została przekazana Burmistrzowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że zastosował się do wytycznych zawartych w decyzji Kolegium z 16 października 2024 r. Skarżący został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania mającego na celu wydanie decyzji ustalającej odpłatność za pobyt matki w DPS, zapewniono mu czynny udział w postępowaniu, a także rozpatrzono wniosek o zwolnienie z odpłatności. Burmistrz wyjaśnił, że miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosi 5 965,00 zł. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt osoby w DPS spoczywa na mieszkańce DPS (matce Skarżącego) oraz na jej zstępnych, tj. na M. G. oraz na Skarżącym. Matka Skarżącego pobiera zasiłek pielęgnacyjny oraz rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w łącznej kwocie 1 836,51 zł miesięcznie. Odpłatność mieszkanki za pobyt w DPS wynosi 70% pobranych świadczeń, na dzień wydania decyzji stanowi to kwotę 1 285,56 zł miesięcznie. Pozostałą odpłatność, tj. 4 679,44 zł zgodnie z przepisami i zgromadzonym materiałem dowodowym powinny ponosić dzieci mieszkanki DPS, po 2 339,72 zł każde z nich.

Z przeprowadzonego ze Skarżącym 30 września 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, mieszkają w domu jednorodzinnym. Dom jest własnością małżonków, obciążony kredytem hipotecznym. Skarżący wraz z żoną są właścicielami dwóch samochodów osobowych o łącznej wartości około 55 000,00 zł, posiadają również oszczędności w kwocie 20 000,00 zł. Skarżący wraz z żoną są aktywni zawodowo, posiadają dochody z tytułu umów o pracę. Żona Skarżącego aktualnie przebywa na zasiłku chorobowym w związku z ciążą mnogą (planowany termin porodu - styczeń 2025 r.). Łączny dochód gospodarstwa domowego Skarżącego wynosi 14 873,96 zł, natomiast miesięczne wydatki łącznie wynoszą 4 901,56 zł. Po opłaceniu stałych wydatków rodzinie pozostaje kwota 9 972,40 zł. Osiągany przez rodzinę Skarżącego dochód na osobą w rodzinie, tj. 7 436,98 zł przekracza 300% kryterium dochodowego (1 800 zł), jak również kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie jest niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (5 097,26 zł).

Odnosząc się do wniosku o zwolnienie z odpłatności z przyczyny określonej w art. 64 pkt 7 u.p.s. Organ I instancji wskazał, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Mieszkanka DPS nie miała zasądzonych alimentów na dzieci, dzieci miały dobre warunki mieszkaniowe i dostęp do nauki, dzięki czemu zdobyły wykształcenie, które pozwoliło im podjąć pracę i żyć na wysokim poziomie. W przypadku matki Skarżącego mamy do czynienia z osobą chorą, której działania nie były wynikiem celowego, a przynajmniej świadomego działania. Skarżący pozostaje w konflikcie z matką od 9 lat z uwagi na jej chorobę alkoholową. Jednakże argument ten nie świadczy o spełnieniu przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s., podobnie jak i okoliczność, że Skarżący musiał łączyć studia z pracą. Przedłożone zaś przez pełnomocnika Skarżącego dokumenty dotyczą głównie rozpadu małżeństwa matki i ojca Skarżącego. Przekazane materiały odnoszą się do dorosłego okresu życia dzieci mieszkanki DPS, nie ma w nich informacji jak przebiegały relacje we wczesnym dzieciństwie oraz w okresie nauki w szkole podstawowej i średniej, nie wykazano zaniedbań matki względem dzieci, w tym niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. W ocenie Organu I instancji w sprawie nie zachodzi zatem nadzwyczajny, niecodzienny przypadek, dotkliwy w skutkach i ingerujący w plany życiowe Skarżącego, który jednoznacznie przesądzałby o zwolnieniu z odpłatności za pobyt matki w DPS.

W odwołaniu od decyzji Skarżący zarzucił, że Organ I instancji nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i nie przeanalizował dostarczonego przez Skarżącego materiału dowodowego. Zdaniem strony, stosunki rodzinne między mieszkańcem domu pomocy społecznej a zobowiązanym do ponoszenia opłaty mają doniosłe znaczenie dla procesu obejmującego zwolnienie z odpłatności. Możliwość zwolnienia z opłaty nie jest uzależniona od sytuacji materialnej osoby zobowiązanej.

Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie Organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy szczegółowo opisał okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a następnie przywołał treść mających zastosowanie w sprawie przepisów u.p.s. Kolegium podkreśliło, że dostrzega problemy w funkcjonowaniu rodziny, które spowodowane były chorobą alkoholową matki. Wnikliwie zapoznało się też z argumentacją Skarżącego. Jednakże decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter decyzji uznaniowej co oznacza, że złożenie wniosku o zastosowanie zwolnienia z opłaty i wystąpienie nawet jednej z przesłanek nie obliguje organu do wydania decyzji korzystnej dla strony. Organ I instancji przeprowadził stosowne postępowanie wyjaśniające, przeanalizowana została sytuacja rodzinna i majątkowa strony. Decyzja Organu I instancji jest zatem prawidłowa.

W skardze na decyzję Kolegium, Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji wskazującej sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, tj. zobowiązanie organu do zwolnienia Skarżącego w całości z obowiązku odpłatności za pobyt matki w DPS.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 112 k.p.a. poprzez błędne pouczenie strony w zaskarżonej decyzji co do prawa odwołania, co mogło zaszkodzić stronie w razie zastosowania się do tego pouczenia i wniesienia wyłącznie sprzeciwu od decyzji zamiast skargi do sądu administracyjnego;

2) art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji jego niezastosowanie mimo ustalenia faktu rażącego naruszenia obowiązków alimentacyjnych i innych obowiązków rodzinnych przez matkę Skarżącego znajdującą się w DPS;

3) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, zarówno na wniosek strony jak i z urzędu;

4) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść Skarżącego, zaś przedmiotem postępowania administracyjnego było nałożenie na stronę obowiązku odpłatności za pobyt matki w DPS;

5) art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania jego uczestników do władzy publicznej oraz poprzez odstąpienie przez organ administracji publicznej od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym bez uzasadnionej przyczyny;

6) art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie przez organ zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy;

7) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady otwartego katalogu środków dowodowych i nieuwzględnienie wszystkich zaoferowanych przez stronę środków dowodowych celem wykazania rażącego naruszenia obowiązków alimentacyjnych bądź rodzinnych, w tym. m. in. pisemnych zeznań świadków czy dokumentacji dotyczącej rozwodu z wyłącznej winy matki Skarżącego;

8) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach postępowania;

9) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, i w konsekwencji mimo stwierdzenia faktu rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych nieuwzględnienie wniosku o zwolnienie w całości z odpłatności za pobyt matki w DPS;

10) art. 86 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w związku z brakiem przesłuchania stron oraz niewyczerpania środków dowodowych;

11) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez dokonanie dowolności ustaleń faktycznych oraz braku wskazania przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn z powodu których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom zaoferowanym przez stronę;

12) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Organu I instancji.

Jednocześnie Skarżący wniósł o przeprowadzenie nowych dowodów z dokumentów w związku z istotną zmianą sytuacji rodzinnej i materialnej po stronie Skarżącego, a mianowicie urodzeniem się pod koniec grudnia 2024 r. bliźniąt, których stan zdrowia wymaga znacznych nakładów finansowych na specjalistyczne leczenie i rehabilitację, tj.: faktur za zakup leków i preparatów aptecznych; faktur za prywatne wizyty lekarskie; paragonów za zakup monitorów oddechu, konsultacje i lekarstwa; zaleceń lekarskich dla bliźniąt; wyniku badania diagnostycznego z 28 stycznia 2025 r.; potwierdzeń płatności za wizyty [...] ; kart informacyjnych leczenia szpitalnego z okresu [...] ; historii zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumenty na poparcie wniesionych zarzutów.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 9 lipca 2025 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał wnioski dowodowe zawarte w skardze i dodatkowo wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci: orzeczenia o niepełnosprawności PZON w B. z [...] r. dziecka Skarżącego; zaświadczenia lekarskiego dot. stanu zdrowia dziecka Skarżącego z [...] r.; karty wypisowej dziecka Skarżącego z [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych względów niż w niej podniesiono.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.").

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji Organu I instancji wykazała, że akty te dotknięte są uchybieniami w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie.

W sprawie bezsporne jest, że matka Skarżącego 31 lipca 2024 r. została umieszczona w DPS, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. Wydział [...] z [...] r., sygn. akt [...] (aczkolwiek dokument ten nie znajduje się w aktach sprawy administracyjnej).

Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny zasadniczo do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (art. 60 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Skarżący jako zstępny mieszkanki DPS jest osobą wymienioną w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a zatem należy do kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłaty za jej pobyt w DPS.

W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej.

Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Zatem zawierając umowę, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej bierze pod uwagę nie tylko dochody, ale i możliwości osoby zobowiązanej. W piśmiennictwie wskazuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Jednakże przez "możliwości" należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). Chodzi zatem o różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty.

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Jak wynika z zacytowanych wyżej regulacji organ w pierwszym etapie ustalania wysokości opłaty prowadzi postępowanie zmierzające do zawarcia z osobami zobowiązanymi umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., jak i do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, który między innymi stanowi podstawę do określenia wysokości opłaty osobie zobowiązanej. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, to organ ustala w drodze decyzji administracyjnej wysokość opłaty, której wysokość jest uzależniona od tego, czy osoba zobowiązana wyraziła, czy też nie wyraziła, zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W sytuacji, w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) organ ustalając wysokość opłaty winien uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej. Gdy zaś osoba zobowiązana odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.) to przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/23, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

Wobec tego umowny tryb konkretyzacji zobowiązań małżonka, wstępnych i zstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej ma pierwszeństwo zastosowania przed trybem administracyjnym. Dopiero gdy osoby zobowiązane odmówią zawarcia umowy, organ powinien skonkretyzować ich obowiązki w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. bądź art. 61 ust. 2e u.p.s.

Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności faktycznych sprawy należy wskazać, że 21 sierpnia 2024 r. ze Skarżącym przeprowadzono wywiad środowiskowy. Jednakże organy całkowicie pominęły etap prowadzący do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, Skarżący nie otrzymał od Organu I instancji propozycji zawarcia umowy w sprawie odpłatności za pobyt matki w DPS. Nie został także poinformowany o możliwości zawarcia tego rodzaju umowy ani o skutkach prawnych odmowy jej zawarcia. Okoliczność, że Skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczył, że nie zobowiązuje się do dobrowolnej dopłaty do pobytu matki w DPS nie zwalniała Organu I instancji od złożenia propozycji zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Domniemywanie braku woli Skarżącego do zawarcia umowy należy uznać za bezpodstawne. Natomiast dopiero odmowa zawarcia umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s. uprawnia do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej.

Wobec powyższego należy uznać, że ustalenie Skarżącemu w drodze decyzji opłaty za pobyt matki w DPS nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d i art. 103 ust. 2 u.p.s., które miało wpływ na wynik sprawy. Wskutek dokonania błędnej wykładni ww. przepisów w rozpoznawanej sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie wyjaśniły kwestii zaniechania zawarcia ze Skarżącym umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz nie wykazały, że Skarżący odmówił zawarcia takiej umowy. Organy zaniechały poinformowania Skarżącego o możliwości zawarcia umowy o ponoszenie odpłatności za pobyt matki w DPS oraz skutkach odmowy zawarcia takiej umowy.

Z uwagi na charakter stwierdzonych uchybień, tj. brak podstaw do określenia Skarżącemu opłaty za pobyt matki w DPS w drodze decyzji administracyjnej, przedwczesne jest odnoszenie się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia w prowadzonym postępowaniu administracyjnym art. 64 pkt 7 u.p.s. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 112 k.p.a. to Sąd zauważa, że mimo błędnego pouczenia przez Organ odwoławczy co do prawa wniesienia od decyzji sprzeciwu, Skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego, a tym samym uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do wniosku Skarżącego opartego o art. 145a § 1 k.p.a. należy wskazać, że przepis ten pozwala sądowi administracyjnemu na zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji i wskazanie sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności decyzji. Tym samym przepis ten wyklucza taką możliwość przy stwierdzeniu naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając oddalenie wniosków dowodowych należy wyjaśnić, że podstawą orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organami administracji. W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów tylko, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości związanych z tym czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Wnioskowane przez Skarżącego dowody nie pozostawały w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Zwrócić uwagę także należy, że sąd administracyjny kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego aktu, nie ma w świetle obowiązujących przepisów ani obowiązku, ani nawet uprawnienia, aby odnosić się do zdarzeń późniejszych i uwzględniać dokumenty powstałe po wydaniu zaskarżonego aktu.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Obowiązkiem organu będzie ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej Skarżącego oraz jego aktualnych możliwości w zakresie ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Po ustaleniu stanu dochodowego i możliwości Skarżącego organ zobowiązany będzie do przedstawienia Skarżącemu propozycji zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wraz z informacją o skutkach odmowy jej zawarcia. W razie odmowy zawarcia umowy przez Skarżącego zaistnieje podstawa do ustalenia wysokości opłaty w drodze decyzji administracyjnej. W zależności od wyników przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i od postawy Skarżącego, rzeczą organu będzie wydanie stosownego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 61 ust. 2d u.p.s. bądź art. 61 ust. 2e u.p.s.. Ponadto organ wyda równocześnie rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego przez Skarżącego wniosku o zwolnienie od ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.). Do kosztów zaliczono koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł).