Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. K. i T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Po 501/16 w sprawie ze skargi T. K. i T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w opłacie paliwowej oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA") wyrokiem

z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Po 501/16 oddalił skargę T. K., T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...]

w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe

w opłacie paliwowej za miesiąc luty i marzec 2013 roku.

Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 roku,

nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. K. i T. K., od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie z dnia [...] czerwca 2015 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu A. Sp. z o.o. za:

- zaległości podatkowe w opłacie paliwowej za miesiąc luty 2013 roku (3.321.017,76 zł) oraz miesiąc marzec 2013 roku (1.801.890,90 zł),

- odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (1.067.390 zł),

- koszty postępowania egzekucyjnego (328.235,90 zł).

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA nie stwierdził, aby organy podatkowe dokonały i przyjęły za podstawę rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy nieprawidłową wykładnię prawa materialnego.

WSA wskazał, że organy podatkowe, rozstrzygając w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o., prawidłowo przyjmowały,

że spoczywa na nich ciężar procesowy wykazania okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zaległości podatkowej w rozumieniu art. 52 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, dalej: "O.p.") oraz ciężar wykazania bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce.

W ocenie WSA organy prezentowały zgodne z prawem stanowisko, że ciężar wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od tej odpowiedzialności. Takie okoliczności, jak zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, brak winy w niezgłoszeniu takiego wniosku, wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa, są badane tylko wówczas, gdy powoła się na nie osoba, której odpowiedzialności decyzja ma dotyczyć.

Za bezprzedmiotowe uznał WSA zarzuty skargi, które wskazują na istotne naruszenie przepisów postępowania. W ocenie sądu I instancji argumentacja powołana w celu uzasadnienia tych zarzutów ujawniała, że kwestia sporna dotyczyła prawidłowego zastosowania prawa materialnego, a w szczególności oceny czy okoliczności faktyczne, które były bezsporne i zostały ujawnione w toku postępowania podatkowego, uzasadniały uwolnienie członków zarządu P.H.P.U. A. Sp. z o.o. od odpowiedzialności za zaległości podatkowe tej Spółki w rozumieniu art. 116 §1 O.p.

WSA nie podzielił też argumentacji skargi, że kontrolowana sprawa została załatwiona z naruszeniem prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie.

W ocenie sądu I instancji Skarżony organ prawidłowo zastosował prawo materialne gdy przyjął, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w dniu [...] lipca 2013 roku było spóźnione w rozumieniu art. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. Według WSA tej oceny nie mogła zmienić argumentacja skargi, że spółka dokonała spłaty zaległości z tytułu opłaty paliwowej w kwocie 670.000 zł, gdy w tym samym czasie, czyli pomiędzy [...] marca 2013 roku a [...] lipca 2013 roku przesunięcia z majątku P.H.P.U. A. Sp. z o.o. do majątków członków jej zarządu i jednocześnie jej wspólników wyniosły prawie 2.000.000 zł.

W dalszej części uzasadnienia WSA stwierdził, że analiza akt kontrolowanej sprawy nie uzasadniała stanowiska, że brak wszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) miało miejsce bez winy członków zarządu P.H.P.U. A. Sp. z o.o. W ocenie sądu I instancji w kontrolowanej sprawie nie można było zgodnie z prawdą materialną formułować stanowiska o sytuacji braku winy członków zarządu spółki odnośnie niewszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości, zaś sam wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej został złożony dopiero po znacznym uszczupleniu majątku Spółki na rzecz członków zarządu, którzy jednocześnie byli jej udziałowcami.

W skardze kasacyjnej T. K. i T. K., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o: uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Poznaniu w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za wszystkie instancje; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 116 § 1 O.p. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), które miało istotny wpływ na wynik sprawy będące skutkiem wadliwego przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała żadna

z przesłanek wyłączających solidarną odpowiedzialność skarżących jako członków Zarządu Przedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjno-Usługowego A. Sp. z o.o. z siedzibą w S. za zaległości podatkowe spółki, a w konsekwencji utrzymaniu w mocy wadliwych decyzji Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie z dnia [...] czerwca 2015 r. orzekających o takiej odpowiedzialności podczas gdy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzić należy, że w sprawie zrealizowała się przesłanka ujęta w art. 116 § 1 pkt 1 lit a) O.p., co obligowało WSA

do uchylenia ww. decyzji w celu umorzenia przedmiotowego postępowania podatkowego;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 116 § i pkt 1 lit. a) O.p. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, dalej: "Prawo upadłościowe") (aktualnie art 13 ust. 1 Prawa upadłościowego) w zw. z art 134 § 1 w zw. z art 135 oraz art 145 § 1 pkt a) p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy będące skutkiem wadliwego przyjęcia, że oddalenie przez Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych wniosku Przedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjno-Usługowego A. Sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku pozwalającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, bezpośrednio (automatycznie) i zawsze przesądza o zbyt późnym złożeniu wniosku, a w konsekwencji uznanie, że powyższe stanowi dowód na niespełnienie się przesłanki egzoneracyjnej wskazanej w art. 116 § 1 pkt 1 lit a) O.p., co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie o odpowiedzialności solidarnej skarżących za zaległości podatkowe spółki, podczas gdy stwierdzić należy, że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z powodu braku środków na pokrycie, kosztów postępowania upadłościowego nie przesądza o spóźnionym wniesieniu takiego wniosku i wciąż możliwe jest zrealizowanie, się przesłanki wyłączającej odpowiedzialność solidarną członków zarządu spółki za jej zaległości podatkowe ujętej w art 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p.;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe w zw. z art 134 § 1 w zw. z art 135 oraz art 145 § 1 pkt a) p.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że:

a) Skarżący nie złożyli wniosku o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjno-Usługowego A. Sp. z o.o. z siedzibą w S. w tzw. "właściwym czasie", ponieważ już przed datą [...] lipca 2013 r. spółka miała stać się niewypłacalna, a w konsekwencji uznanie, że w sprawie nie zaistniała przesłanka egzoneracyjna wskazana w art 116 § 1 pkt 1 lit a] ustawy Ordynacja podatkowa, podczas gdy stwierdzić należy, że wniosek Skarżących o ogłoszenie upadłości spółki został złożony we właściwym czasie, ponieważ dla uznania dłużnika za niewypłacalnego w rozumieniu art 11 ust 1 Prawa upadłościowego (aktualnie art 11 ust 1 Prawa upadłościowego) niezbędne jest trwałe niewykonywanie swoich zobowiązań, które powinny stanowić przeważającą część jego wszystkich zobowiązań, a zgodnie z ustalonym przez WSA stanem faktycznym spółka w okresie pomiędzy dniem [...] marca 2013 r. a dniem [...] lipca 2013 r. dokonywała spłat zaległości z tytułu opłaty paliwowej w łącznej kwocie 670.000 zł, a także spłat innych wymagalnych zobowiązań pieniężnych m.in. wynagrodzeń dla pracowników czy też pożyczek na rzecz wspólników spółki w łącznej kwocie 2.484.000,25 zł;

b) datą wystąpienia stanu niewypłacalności spółki Przedsiębiorstwo Handlowo-Produkcyjno-Usługowe A. Sp. z o.o. z siedzibą w S. była data wymagalności należności podatkowej z tytułu opłaty paliwowej za miesiąc luty 2013 r., podczas gdy takiemu ustaleniu sprzeciwia się nie tylko brzmienie przepisu z art. 21 ust. 1 i art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego (aktualnie art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego), ale również bezsporna okoliczność faktyczna niniejszej sprawy, tj. dokonywanie istotnych, bo w kwocie 2.484.000,25 zł, spłat zobowiązań spółki po dniu [...] marca 2013 r.;

4) naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art 116 § 1 pkt 1 lit a) O.p. w zw. z art. 11 ust 2 Prawa upadłościowego w zw. z art 134 § 1 w zw. z art 135 oraz art. 145 § 1 pkt a) p.p.s.a, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuzasadnioną aprobatę stanowiska organów w niniejszej sprawie, polegającego na przyjęciu, że już w dniu [...] maja 2013 r. zobowiązania Przedsiębiorstwa Handlowo - Produkcyjno - Usługowego A.

Sp. z , o.o. z siedzibą w S. przekroczyły wartość majątku spółki, co oznaczało jej niewypłacalność, a w konsekwencji uznaniu, że skarżący nie zgłosili wniosku o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa Handlowo - Produkcyjno - Usługowego A. Sp. z o.o.. z siedzibą w S. w tzw. "właściwym czasie", podczas gdy stwierdzić należy, że ze względu na specyfikę i charakter spółki (spółka celowa) oraz prowadzonej przez nią działalności, a także okoliczności niniejszej sprawy (ustanowienie tymczasowego zabezpieczenia na majątku spółki jako przyczyny nieuregulowania w terminie należności z tytułu opłaty paliwowej) nie była ona niewypłacalna w rozumieniu art 11 ust 2 Prawa upadłościowego, w szczególności nie sposób przyjąć, że spółka ta stała się niewypłacalna w dacie [...] maja 2013 r., a tym bardziej w dacie wskazywanej przez Organ w innym miejscu uzasadnienia decyzji – [...] marca 2013 r., w konsekwencji ustalenie organów co do tego, że złożenie przez skarżących wniosku o ogłoszenie upadłości nie nastąpiło we właściwym czasie, jest oczywiście nieprawidłowe;

5) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny p.p.s.a., poprzez braki uzasadnienia zaskarżonego wyroku polegające na:

a) braku rozpoznania wszystkich zarzutów skargi - Sąd I instancji nie rozpoznał zarzutów naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania wskazanych w punkcie II skargi, Sąd I instancji jedynie ogólnikowo wskazał, iż zarzuty są niezasadne,

b) braku poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie, przyjęcie, że stan faktyczny sprawy jest między stronami niesporny, mimo podnoszonych przez skarżących zarzutów wadliwości ustalenia takiego stanu faktycznego,

c) braku wyjaśnienia podstawy prawnej orzeczenia w zakresie podnoszonych zarzutów prawa materialnego (najobszerniejsze rozważania Sądu I instancji odnosiły się do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania naprawczego, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie), w szczególności w zakresie określenia momentu możliwości przyjęcia zaistnienia stanu niewypłacalności uzasadniającego, złożenie wniosku w przedmiocie ogłoszenia upadłości - co jest istotą niniejszego postępowania;

d) braku wyjaśnienia - czy choćby odniesienia się - podstawy braku uwzględnienia wniosku skarżących w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z dokumentu - w postaci sporządzonego przez B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością opracowania pt. Oszacowanie Zdolności Uregulowania przez Przedsiębiorstwo - Handlowo - Produkcyjno - Usługowe "A." sp. z o.o. zobowiązań z tytułu zaległości w opłacie paliwowej ujawnionej w 2013 roku.,

6) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. art. 134 § 1 w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej: "p.u.s.a.") oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 w zw. z art. 120, art. 121 oraz art. 122 w zw. z 187 § 1 w zw. 2 art. 188 w zw. z art. 191 O.p. się w tym, że WSA w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, bezpodstawnie uznał, że ustalenie daty powstania niewypłacalności podmiotu gospodarczego (Przedsiębiorstwo Handlowo - Produkcyjno - Usługowe "A." Sp. z o. o.) nie wymaga wiedzy specjalnej z zakresu finansów i rachunkowości, co uzasadniało powołanie w sprawie biegłego odpowiedniej specjalizacji; w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu błędnie uznał, że Organy podatkowe uprawnione były do samodzielnego ustalenia: 1) daty i powodu powstania stanu niewypłacalności Przedsiębiorstwo Handlowo - Produkcyjno - Usługowe "A." Sp. z o. o., 2) płynności finansowej tej Spółki a tym samym i możliwości oraz czasu niezbędnego dla spłaty zaległości w opłacie paliwowej po uchyleniu tymczasowego zabezpieczenia ustanowionego na majątku Spółki, w konsekwencji

do ustalenia 3) niewystąpienia przesłanki egzoneracyjnej, a to wobec niezłożenia przez skarżących wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie;

7) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ' na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. art. 134 § 1 w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt c) w zw. z art. 106 § 3 w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art 227 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 z późn. zm., dalej: "k.p.c.") w zw. z art 2431 k.p.c., przejawiające się w tym, że WSA bezpodstawnie pominął zgłoszony w skardze dowód z dokumentu w postaci sporządzonego przez B. Spółka z o.o. opracowania ,pt. Oszacowanie Zdolności Uregulowania przez Przedsiębiorstwo – Handlowo – Produkcyjno – Usługowe "A." Sp. z o. o. zobowiązania z Tytułu Zaległości w Opłacie Paliwowej Ujawnionej w roku 2013, mimo że dowód ten był niezbędny dla wyjaśnienia istotnych okoliczności niniejszej sprawy (w szczególności prawidłowości ustaleń organu co do daty powstania stanu niewypłacalności Spółki a tym samym i zasadności pociągnięcia Skarżących do odpowiedzialności solidarnej), zwłaszcza wobec samodzielnego i dowolnego rozstrzygnięcia przez organy momentu wystąpienia po stronie spółki stanu niewypłacalności, mimo że rozstrzygnięcie to wymagało wiedzy specjalnej, której organ postępowania nie posiadał, a nadto dopuszczenie i przeprowadzenie ww. dowodu nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania,

8) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. art 120, art. 121 oraz art. 122 w zw. z 187 § 1 w zw. z art. 188 w zw. z art. 191 O.p. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 135 i art 145 § 1 pkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., przejawiające się w tym, że WSA w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organów podatkowych, bezpodstawnie przyjął za prawnie uzasadnioną, wobec zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dowolną, a nie swobodną, ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez bezzasadne odmówienie wiarygodności zeznaniom świadka - doradcy podatkowego P. S., świadczącego w spornym okresie usługi doradztwa podatkowego na rzecz spółki P.H.P.U. A. sp. z o.o., podczas gdy świadek w sposób jasny i wyczerpujący przedstawił okoliczności udzielenia Skarżącym rekomendacji odnośnie złożenia przez spółkę P.H.P.U. A. sp. z o.o. wniosku o ogłoszenie upadłości jak i treść tej rekomendacji, wyjaśnił również przesłanki jak i motywację, którymi kierował się udzielając tej rekomendacji; organ bezpodstawnie przyjął że skoro rekomendacja miała formę ustną, a nie jak oczekiwał organ, pisemną i skoro świadek nie podaje w trakcie przesłuchania konkretnych dat swoich czynności, to jego zeznania należy uznać za niewiarygodne, a co ważniejsze niepotwierdzające stanowiska skarżących.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Za podstawę wyroku z 25 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Po 501/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu. Spółka A. złożyła informacje w sprawie opłaty paliwowej za luty i marzec 2013 r., w których zadeklarowała kwoty opłaty paliwowej. Deklaracje zostały zarejestrowane w systemie finansowo-księgowym Izby Celnej. Wskazane deklaracje nie zostały skorygowane, a podatnik dokonał częściowej zapłaty zadeklarowanych kwot. Pozostałe do zapłaty kwoty nie zostały zapłacone, egzekucja była bezskuteczna, wobec czego postępowanie egzekucyjne umorzono. W postępowaniu w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członków zarządu spółki nie wskazano mienia spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych. Członkowie zarządu nie wykazali, aby wniosek o upadłość spółki został zgłoszony we właściwym czasie oraz, że zostało wszczęte postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości. Stan niewypłacalności spółki nastąpił [...] marca 2013 r., a wniosek o upadłość zgłoszono [...] lipca 2013 r. Z dokumentacji dołączonej do wniosku wynika, że na dzień [...] maja 2013 r. zobowiązania spółki wynosiły 6.860.000 zł. Wartość rzeczowych aktywów trwałych spółki według bilansu wynosiła 260.000 zł, a wartość środków trwałych w budowie 63.000 zł, spółka nie dysponowała gotówką. W analizowanym okresie 5 miesięcy spółka poniosła stratę 4 milionów złotych. Wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku spółki opatrzony jest datą [...] lipca 2013 roku, a do sądu wpłynął [...] lipca 2013 roku. Postanowieniem z 27 września 2013 r. Sąd Rejonowy Poznań Stare Miasto oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości uzasadniając, że spółka stała się niewypłacalna w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, a majątek jakim dysponuje nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja tej normy prawnej wskazuje, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony skarżącej zostały naruszone przez Sąd I instancji, należy uprawdopodobnić istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji.

W ramach tej podstawy kasacyjnej Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a., art. 1 § 2 p.u.s.a. oraz naruszenie przepisów O.p.

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wymagane jest, aby uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość, a jednocześnie by było ono jedynie syntezą stanowiska sądu. Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i w razie ewentualnej kontroli instancyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Należy również zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z kolei, według art. 98 § 1 p.p.s.a., przewodniczący zamyka rozprawę (posiedzenie). Natomiast uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym (art. 141 § 1 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że skoro wydanie wyroku, który jest wynikiem sprawy poprzedza czasowo sporządzenie jego uzasadnienia, to wadliwie sporządzone uzasadnienie nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w przypadku kiedy uzasadnienie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia oraz zawiera stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera stanowisko co do stanu faktycznego wskazanego przez wnioskodawcę, przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. (Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a). Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze jak również stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Natomiast "powołana podstawa prawna", o jakiej mowa w tym przepisie to określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego ze sformułowaniem zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego oraz określeniem formy tego naruszenia. Powołanie podstawy prawnej skargi nie jest jej elementem koniecznym (za wyjątkiem skargi o jakiej mowa w art. 57a p.p.s.a.). Naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. kasator w istocie dopatruje się w tym, że Sąd I instancji zaakceptował stan faktyczny sprawy ustalony przez organ administracji publicznej. Jest to zarzut nietrafny, ponieważ Sąd I instancji badając w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej oceniał również prawidłowość ustaleń faktycznych w zakresie zarzutów podniesionych w skardze. Według art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten nakłada na sąd obowiązek wyjścia poza granice skargi i podjęcia odpowiednich środków w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy. Regulacja ta ściśle wiąże się z art. 134 § 1 p. p. s. a., a kasator nie wyjaśnił, jakich naruszeń prawa nie wskazanych w skardze nie dostrzegł Sąd I instancji badając legalność decyzji ostatecznej.

Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. określają kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania i co do zasady nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ ich naruszenie przez Sąd I instancji jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. jest konsekwencją nie stwierdzenia istnienia przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkujących uwzględnieniem skargi. Natomiast przepis ustrojowy, jakim jest art. 1 § 1 p.u.s.a. (Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...) może zostać naruszony, kiedy sąd administracyjny zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określony w ustawie, bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej. W tej sprawie Sąd I instancji rozpoznał skargę na decyzję ostateczną oraz ocenił ją pod kątem legalności w zakresie zastosowanych przepisów.

Zgodnie z art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie przeprowadził postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., to podniesiony zarzut jest bezzasadny.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył przepisów postępowania.

Wszelka argumentacja podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. zmierzająca do podważenia stanu faktycznego nie może odnieść zamierzonego skutku. Zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. przez niewłaściwe zastosowanie pozostaje w ścisłym związku z niepodważonymi ustaleniami stanu faktycznego przez co nie mógł być skuteczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie naruszył prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. akceptując zastosowanie tego przepisu przez organy podatkowe do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy z którego wynika, że członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Ustalenie to jest oparte na prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto z 27 września 2013 r. (XI GU 182/13), którym oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości uzasadniając, że spółka stała się niewypłacalna w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, a majątek jakim dysponuje nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Należy wskazać, że Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16 stycznia 1934 r. C I 35/33 (Zbiór Orzecznictwa 1934, poz. 510) zaprezentował pogląd: "W omawianym zakresie decydujące znaczenie mają obiektywne kryteria oceny, czy chodzi o zaprzestanie płacenia długów. Problem winy lub jej braku nie ma tu znaczenia. Decyduje stan obiektywny. Obojętną jest rzeczą, czy zaprzestanie płacenia długów jest wynikiem "niechęci płacenia" czy źródłem tego jest brak środków.".

W rozpatrywanej sprawie spółka już 26 marca 2013 r. znajdowała się w niekorzystnej sytuacji ekonomicznej, ponieważ nie wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań, ponadto jej zobowiązania przekroczyły wartość majątku. Słusznie zatem organy podatkowe obu instancji uznały, że czasem właściwym na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości był okres 14 dni od 26 marca 2013 r.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.