Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 czerwca 2012r. sygnatura akt I SA/Kr 1720/11 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 sierpnia 2011r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012r, sygnatura akt ISA/Kr 1720/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił Skarżącej A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnił, że z uzasadnienia wniosku, wynika, że Strona wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Sąd wyjaśnił, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów.

Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.

Następnie Sąd, mając na uwadze powołane regulacje prawne, wysokość wpisu sądowego od skargi wynoszącą 500zł. jak i stan faktyczny sprawy, stwierdził, że

w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazał, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).

Sąd stwierdził, że w świetle poczynionych wyżej uwag istotnym jest, że przesłanką pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej było wykazanie przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem z informacji zgromadzonych w toku postępowania wynika, że rodzina skarżącej posiada stały miesięczny dochód, na który składają się jej wynagrodzenie oraz renta rodzinna dzieci, co w sumie daje kwotę ponad dwóch tysięcy złotych. Dodatkowo, nie bez znaczenia dla oceny sprawy pozostaje fakt dysponowania przez skarżącą oszczędnościami w kwocie 3000zł. oraz władania nieruchomościami o znacznej wartości. Należy podkreślić, że sam fakt ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem rodziny - nawet jeśli

w odczuciu skarżącej są one wysokie w stosunku do uzyskiwanych dochodów - nie może stanowić podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych.

Jak już bowiem wskazano koszty sądowe należy traktować na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, nie wspominając już nawet o tym, że skarżąca posiada oszczędności, z których mogłaby uiścić choćby należny w sprawie wpis.

Sąd, wyjaśnienie Strony złożone w odpowiedzi na wezwanie referendarza

o potwierdzenie wydatków na utrzymanie - uznał za mało wiarygodne, albowiem

z zasady roztropnym jest przechowywanie dowodów potwierdzających opłacanie choćby podstawowych mediów. Stwierdził też, że nie sposób zrozumieć, dlaczego skarżąca - świadoma wszczętego przez siebie postępowania – nie zadbała o to by

w jakikolwiek sposób uprawdopodobnić przedstawione okoliczności. Ocena taka dotyczy również nakreślonego w sprzeciwie zestawienia wydatków i dochodów,

z którego trudno przy tym wnioskować, które ze wskazanych tamże pozycji stanowią stałe koszty utrzymania, które zaś poniesione zostały przez skarżąca w ostatnim okresie jako nadzwyczajne. Według sądu, można jedynie domniemywać, że wcale nie należą do powtarzalnych w krótkim okresie wydatki na "prąd dopłata", węgiel czy też "usunięcie tętniaka z głowy córki". Trudno zatem oprzeć się wrażeniu, że zestawienie takie nie może stanowić podstawy dla realnej oceny jej możliwości finansowych.

Na zakończenie Sąd stwierdził, że na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem, który skarżąca musi bezwzględnie ponieść. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, bowiem skarżąca nie wykazała, iż że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W zażaleniu skarżąca podniosła, że świadoma jest, że odziedziczyła środki pieniężne i papiery wartościowe po swoim zmarłym ojcu i powinna zapłacić podatek (o czym dowiedziała się później). Wskazywała, że po śmierci małżonka chciała wynagrodzić stratę i wybudować dom, że nie wiedziała, że środki pieniężne należy zgłosić w stosownym czasie w urzędzie skarbowym, że można poprosić o przywrócenie terminu składania takich oświadczeń. Wyjaśniła, że z oszczędności pokryła zabieg córki, niedopłatę za prąd oraz wydatki na węgiel (posiada piec, którym grzeje wodę przez cały rok). Wskazała też, ze w miesiącu kwietniu i maju przebywała na zwolnieniu lekarskim więc jej wypłata wynosiła 80% zarobków, a chorobowe z ZUS-u do dnia dzisiejszego nie zostało wypłacone.

Przepraszając za treść złowonnych wyjaśnień co do braku rachunków, wskazała jednocześnie że spowodowane to było nerwicą i depresją na które leczy się do dzisiejszego. Przedstawiła również opinię lekarską. Na zakończenie podtrzymała wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu oraz rozłożenie podatku na raty.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje:

Postanowienie podlega uchyleniu.

Stosownie do art.245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 §3 p.p.s.a.). Zgodnie z art.246 §1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata.

Sąd I instancji w swych rozważaniach, oprócz ogólnych uwag dotyczących instytucji prawa pomocy, oraz opisu sytuacji materialnej strony skarżącej nie odniósł

się wprost do wniosku skarżącej dotyczącego kwestii ustanowienia adwokata.

Nie podał w sposób skonkretyzowany motywów - w czym upatruje brak konieczności ustanawiania dla skarżącej zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Mimo treści wniosku Sąd sytuację materialną strony skarżącej przeanalizował wyłącznie pod kątem jedynego kosztu, jaki się dopatrzył na tym etapie postępowania – tj. wpisu od skargi – w wysokości 500,00zł.

Rozpoznając ponownie niniejsza sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Krakowie powinien dokonać analizy sytuacji materialnej skarżącej pod katem przesłanki określonej w art.246 §1 pkt1 p.p.s.a.a., przy czym w motywach ponownie podjętego rozstrzygnięcia winien się wypowiedzieć zarówno w aspekcie zwolnienia od kosztów jak i ustanowienia adwokata.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art.185 §1 w zw. z art.197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.