Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2020 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.

Wojewoda M. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania J. W. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] i odmówił przyznania odszkodowania za zabudowaną nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...] o pow. [...] m2.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Prezydent [...], po rozpatrzeniu wniosków J.M., S.W. i J.W., odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...] o pow. [...] m2.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J.W..

W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda M., decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] i umorzył postępowanie I instancji w całości.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez J.W..

Po rozpatrzeniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 lutego 2019r. sygn. akt I SA/Wa 1678/18, uchylił decyzję Wojewody M. z dnia [...] czerwca 2018 r. W ocenie Sądu, organ II instancji nie rozpoznał sprawy co do meritum, błędnie przyjmując, że wnioskodawcy nie mają, w rozumieniu art. 28 k.p.a., interesu prawnego do bycia stronami postępowania odszkodowawczego.

Wojewoda M. po ponownym rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] i odmówił przyznania odszkodowania za zabudowaną nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu wskazano, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50 poz. 279).

Zgodnie z treścią świadectwa Sądu Okręgowego w [...], Wydział [...] nr [...] z dnia [...] października 1945 r., stosownie do działów [...] i [...] wykazu hipotecznego nieruchomości [...] "[...] ", nieruchomość ta położona przy ul. [...], o pow. [...] m2, według stanu na dzień [...] października 1945 r., uregulowana była jawnym wpisem na imię M. i C. małżonków K., niepodzielnie, na mocy aktu z dnia [...] czerwca 1936 r.

Wskazano, że przepisy w/pow. dekretu przewidują, że własność gruntu objętego działaniem dekretu przechodziła ex lege na rzecz gminy [...] z dniem jego wejścia w życie, tj. [...] listopada 1945 r. (art. 1 dekretu). Natomiast w myśl art. 5 dekretu posadowione na nim budynki pozostawały nadal własnością dotychczasowych ich właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowiły inaczej.

Podkreślono ponadto, że przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez gminę [...] w dniu [...] sierpnia 1948 r., co oznacza, że sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej upływał w dniu [...] lutego 1949 r. M. i C. małż. K. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do w/wym. nieruchomości złożyli w dniu [...] października 1949 r., a więc po terminie.

Wskazano następnie, że aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1950 r. Rep. Nr [...] C. i M. małż. K. "nieruchomość ozn. hip. [...] w W. z domem i tym wszystkim co się na miejscu znajdowało i część składową nieruchomości stanowiło wraz z uprawnieniami przysługującymi na zasadach ww. dekretu z dnia 26 października 1945 r." sprzedali S. i J. małż. W..

Prezydium Rady Narodowej [...], orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] czerwca 1950 r., nr [...] odmówiło C. i M. małż. K., przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] lipca 1950 r. [...] Prezydium Rady Narodowej [...] odmówiło C. i M. małż. K. przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołania J. i S. małż. W., decyzją z dnia [...] października 1950 r. numer [...] Ministerstwo Budownictwa utrzymało w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1950 r. oraz orzekło, że odwołanie C. i M. małż. K. od orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] czerwca 1950 r. pozostawia bez biegu.

Podkreślono, że stosownie do postanowień art. 8 w/pow. dekretu w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy, wszystkie budynki położone na gruncie przechodzą na własność gminy, która obowiązana jest wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy.

Wskazano, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w wyroku z dnia 17 września 2003 r. sygn. akt I SA 130/02, wydanym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Budownictwa z dnia [...] października 1950 r. numer [...] w przedmiocie odmowy przyznania, w trybie art. 7 dekretu, prawa własności czasowej do nieruchomości [...] przy ul. [...], nr hip. [...], złożenie wniosku dekretowego po terminie spowodowało wygaśnięcie uprawnienia do jego złożenia i przejście na Skarb Państwa budynków znajdujących się na gruncie (art. 8 dekretu).

W związku z powyższym C. i M. małż. K. nie mogli, na mocy umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1950 r. Rep. [...], przenieść na rzecz J. i S. małż. W. prawa własności, ani do gruntu nieruchomości hipotecznej nr [...], ani do budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości, co zostało potwierdzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1678/18, wydanym w niniejszej sprawie.

Wojewoda podkreślił, że z uwagi na to, że C. i M. małż. K. nie złożyli wniosku dekretowego w terminie 6 miesięcy, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, to z upływem 6 miesięcy od objęcia w/wym. gruntu w posiadanie przez gminę [...] nabyli oni prawo do żądania odszkodowania, zgodnie z art. 9 w/pow. dekretu, które to prawo skutecznie przenieśli, na podstawie w/wym. umowy, na rzecz J. i S. małż. W..

Pismem z dnia [...] maja 2015 r. J.W. wystąpił do Prezydenta [...] z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za w/w nieruchomość położoną w W. przy ul. [...].

Następnie z wnioskami z dnia [...] marca 2018 r., o przyznanie odszkodowania za w/wym. nieruchomość, wystąpili J.M. i S.W..

Swoje prawa wywodzą z faktu, że są następcami prawnymi, S. i J. małż. W..

Wojewoda wskazał, że przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie ustalenia odszkodowania za zabudowaną nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...], w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. u.g.n. Z regulacji tej wynika, że możliwości skorzystania z uprawnienia do odszkodowania, o którym mowa w art. 215 ust. 2, w odniesieniu do domu jednorodzinnego istnieje wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie następujące warunki: grunt i dom podlegały przepisom dekretu [...], dom przeszedł na własność Skarbu Państwa po [...] kwietnia 1958 r. oraz był to dom jednorodzinny. Odszkodowanie przysługuje tylko za dom, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast ustalenie odszkodowania za działkę, w trybie powołanego art. 215 ust. 2 u.g.n., dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], tj. [...] listopada 1945 r., natomiast przedmiotowa nieruchomość na tę datę była zabudowana, tak więc regulacja powołanego przepisu, w części jakiej dotyczy odszkodowania za działkę, zdaniem Wojewody nie ma zastosowania do przedmiotowej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze organ wskazał, że z uwagi na niezłożenie w terminie, który upływał w dniu [...] lutego 1949 r., wniosku o ustanowienie własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. [...], budynek posadowiony na przedmiotowej nieruchomości przeszedł, z mocy prawa, na własność Skarbu Państwa po upływie w/wym. terminu. Oznacza to, że w/wym. budynek, przeszedł na własność Państwa przed dniem [...] kwietnia 1958 r., w związku z czym nie została spełniona jedna z przesłanek konieczna do ustalenia, w myśl art. 215 ust. 2 u.g.n., odszkodowania za w/wym. budynek.

Podkreślono, że jak wynika z protokołu sporządzonego w dniu [...] grudnia 1950 r. komisja delegowana przez Prezydium Rady Narodowej w [...] objęła w posiadanie na rzecz Skarbu Państwa budynki znajdujące się na terenie nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] Nr [...], nr hip. [...], a nieruchomość została przekazana w zarząd i administrację Zarządowi Nieruchomości Miejskich w [...].

Wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości dokonano w dniu [...] marca 1956 r. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] w W. z dnia [...] marca 1956 r. Dz. Kw. Nr [...] łącznie [...].

Wojewoda podkreślił również, że mimo, iż Prezydent [...] prawidłowo odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, to decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r. uchylono z powodu jej błędnego uzasadnienia. Organ I instancji stwierdził, że odszkodowanie nie może być przyznane, ponieważ byli właściciele utracili faktyczne władztwo nad nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r. Jak wynika z w/pow. przepisu art. 215 ust. 2 u.g.n. przesłanka ta odnosi się do działki niezabudowanej i nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody M. z dnia [...] grudnia 2019r. wniósł J.W., zarzucając jej:

1. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy;

2. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób skrajnie nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;

3. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że budynek posadowiony na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. [...] (dalej jako nieruchomość) przeszedł na własność Skarbu Państwa przed dniem [...] kwietnia 1958 r.;

4. naruszenie art. 80 k.p.a. tj. zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez uznanie, że w sprawie zostały przeprowadzone wszystkie dowody pozwalające na uchylenie decyzji i odmowę przyznania odszkodowania za Nieruchomość;

5. naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji zawierającej niepełne uzasadnienie, tj. brak wskazania dowodów, na których organ oparł rozstrzygnięcie, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

6. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie że przesłanka ww. przepisu odnosi się do działki niezabudowanej i nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, podczas gdy dla jej zastosowania nie ma znaczenia czy nieruchomość ma charakter zabudowany;

7. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że budynek posadowiony na nieruchomości przeszedł z mocy prawa na własność Skarbu Państwa przed dniem [...] kwietnia 1958 r., a w konsekwencji nie została spełniona przesłanka uprawniająca do przyznania odszkodowania za nieruchomość.

W związku z podniesionymi wyżej zarzutami, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za nieuzasadnioną.

Podstawę prawną w sprawie stanowił art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm., dalej jako u.g.n.). Zgodnie z ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu [...] kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. Zgodnie z ww. przepisem, w ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Podkreślić zatem trzeba, że przepis art. 215 ust. 2 u.g.n., operuje konkretną datą [...] kwietnia 1958 r., a zatem należało w tym przypadku zbadać, czy organy prawidłowo uznały, że byli właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nią po ww. dniu, to znaczy, czy z treści dokumentów, na jakich oparł się organ, można było taki wniosek wyciągnąć.

Przesłanki określone w art. 215 ust. 2 u.g.n. muszą być spełnione łącznie. Faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. odnosi się do stanu faktycznego, tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948).

Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że w ocenie organu nie została spełniona żadna z przesłanek wynikających z art. 215 ust.2 u.g.n.. Organy ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość była zabudowana, ale z uwagi na złożenie wniosku dekretowego po terminie - czyli po [...] lutego 1949 r., budynek posadowiony w W. przy ulicy [...], hip. [...] przeszedł na własność Skarbu Państwa z mocy prawa po ww. dacie. Niespełnienie ustawowej przesłanki wskazanej w art.215 ust.2 u.g.n. polega zatem na tym, że Skarb Państwa stał się właścicielem budynku przed ściśle określoną w ustawie datą czyli przed [...] kwietnia 1958r.. Przedmiotowa nieruchomość pozostawała w zarządzie i administracji Zarządu Nieruchomości Miejskich w [...] po sporządzeniu protokołu z [...] grudnia 1950 r. przez komisję Prezydium Rady Narodowej w [...]. Skarb Państwa został ujawniony jako właściciel w księdze wieczystej [...] marca 1956 r. (postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] w W. z [...] marca 1956 r.).

Sąd podziela przy tym stanowiska wyrażone w sprawie dotyczącej przedmiotowej nieruchomości przez NSA w wyroku z 17 września 2003 r. sygn. akt I SA 130/02 oraz WSA w Warszawie w wyroku z 15 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1678/18. Nadto wyrażone przez skład orzekający stanowisko jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyroki NSA z 14 stycznia1997 r. sygn. akt IV SA 843/95, z 19 listopada 1997 r. sygn. akt IV SA 188/96, z 25 maja 1999 r. sygn. akt IV SA 1671/97).

Zatem prawidłowo organy ustaliły, że nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z przywołanego przepisu. Z ustaleń organów wynika bowiem, że byli właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed [...] kwietnia 1958 r. i stanowisko organów Sąd podziela. W przedmiotowej sprawie sporna nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], a jednocześnie jej właściciele zostali pozbawieni możliwości władania przed [...] kwietnia 1958 r. W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że organy dysponowały wystarczającym do jej rozstrzygnięcia materiałem dowodowym. Głównym materiałem dowodowym, którym dysponował organ, była potwierdzona przez prawomocny, przywoływany wyrok NSA sygn. akt I SA 130/02 na okoliczność złożenia wniosku dekretowego po terminie. W materiale dowodowy znajduje się również ww. protokół objęcia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa. Wskazać zatem należy, że dokonana przez organy ocena materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy nie nosi cech dowolności. Należy przypomnieć, że określona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zezwala organom na dokonanie własnej oceny wyników postępowania dowodowego.

W analizie materiału dowodowego chodzi bowiem o ustalenie stanu faktycznego pod kątem subsumcji tego stanu faktycznego pod odpowiedni przepis prawa materialnego, w zgodzie z zasadami logiki. Przeciwne twierdzenie, w tym sama okoliczność wyzucia z posiadania ówczesnego właściciela ww. nieruchomości, przed określoną w art. 215 ust. 2 u.g.n. datą, winna podlegać dowodowej weryfikacji przez organy na podstawie art. 7 k.p.a., co miało miejsce w tej sprawie.

Organy w zaskarżonej i poprzedzającej decyzji nie naruszyły w ocenie Sądu przepisów postępowania wskazanych w skardze w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.