Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. S., D. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2024 r. nr SKO.PS/41.5/217/2024/5371 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 19 lutego 2024 r. nr [...].

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 19 lutego 2024 r. o odmowie przyznania skarżącym A. S. i D. S. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dzieci; I. S., A. S., O. S., M. S. w rodzinie zastępczej niezawodowej, w okresie od 3 marca 2023 r. do 18 grudnia 2023r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podstawą do pobierania świadczeń oraz dodatków na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w pieczy zastępczej jest ustanowienie przez odpowiedni sąd pieczy zastępczej. Podkreślił, że postanowieniem Sądu Rejonowego K. – Zachód w K. z dnia 3 marca 2023 r. ustanowiono jedynie pieczę bieżącą nad wyżej wymienionymi dziećmi, a nie pieczę zastępczą. Postanowienie to zostało zmienione postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 19 grudnia 2023 r., na mocy którego, powierzono skarżącym pieczę zastępczą nad wymienionymi dziećmi. Organ podniósł, że w związku z tym, przyznanie pomocy na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej w okresie od 3 marca 2023 r. do 18 grudnia 2023 r. nie było możliwe, bowiem dzieci w tym okresie pozostawały jedynie w pieczy bieżącej.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podnieśli zarzut naruszenia przez organ - art. 7, art. 77 § 4 i art. 80 K.p.a. przez brak wyjaśnienia, jakie koszty ponieśli w związku z umieszczeniem w pieczy bieżącej wymienionych dzieci, a także zarzucili błędne przyjęcie przez organ, że wydanie postanowienia o umieszczeniu małoletnich jedynie w pieczy bieżącej u skarżących nie daje podstaw do przyznania świadczeń takich samych, jakby zostało wydane formalne postanowienie o umieszczeniu ich w pieczy zastępczej. Ponadto zarzucili naruszenie przez organ art. 15 w związku z art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. i art. 80 ust. 1, art. 87 ust. 1 pkt 1 oraz art. 88 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń z powołaniem się jedynie na ustanowienie pieczy bieżącej. Podnieśli również zarzut naruszenia przez organ art. 3 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka. W związku z powyższymi zarzutami wnieśli o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącym w okresie od 3 marca 2023 r. do 18 grudnia 2023 r., świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej niezawodowej z uwagi na to, że w tym okresie powierzono im pieczę bieżącą nad wyżej wymienionymi dziećmi.

Podkreślenia wymagało, że na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej jako u.w.r.) - rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, w określonej w tym przepisie wysokości.

Zgodnie z art. 35 ust. 1 u.w.r., umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 35a, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 103 ust. 2 pkt 2 i 3. Według utrwalonej linii orzecznictwa - każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż osobie/rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej (także m. in. w rozumieniu art. 90 ustawy), co stanowiłoby podstawę przyznania świadczeń, o których mowa w art. 80 ust. 1. Z kolei w świetle art. 80 ust. 1 ustawy, rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, w wysokości prawem określonej (por. wyroki WSA w Gliwicach; z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 133/20, z dnia 25 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1155/22 – orzeczenia dostępne w CBOSA).

Przytoczoną ocenę prawną, w pełni podzielił Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę. W przedmiotowej sprawie organ nieprawidłowo zatem przyjął, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej nie przysługuje za okres powierzenia stronie skarżącej sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnimi dziećmi na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 3 marca 2023 r.

Podkreślenia bowiem wymagało, że wymienione orzeczenie Sądu Rejonowego zostało wydane na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 w zw. z § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (zwanej dalej również k.r.i o.), zgodnie z którym – jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia, w szczególności może zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Dokonując analizy treści przepisu art. 35 ust. 1 u.w.r., w zakresie dotyczącym warunku umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej na podstawie orzeczenia sądu, należy przyjąć - w kontekście cytowanego wyżej art. 109 § 2 pkt 5 w zw. z § 1 k.r.i o., że orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji całokształtu zadań opiekuńczych i wychowawczych wobec małoletniego, odpowiadające zakresowi zadań przy powierzeniu pieczy zastępczej, uprawnia do uznania, iż osobie/rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej – w rozumieniu art. 90 u.w.r.

Postanowienie sądu opiekuńczego o powierzeniu pieczy bieżącej nad małoletnim dzieckiem jest właśnie orzeczeniem, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji całokształtu zadań opiekuńczych i wychowawczych wobec małoletniego, odpowiadające zakresowi zadań istniejącemu przy powierzeniu pełnienia pieczy zastępczej nad małoletnim dzieckiem.

Ponadto w kontekście zasady zawartej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, niedopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów legitymujących się posiadaniem takiej samej cechy istotnej, którą – w omawianym zakresie - jest sprawowanie pieczy nad małoletnim na mocy powierzenia jej orzeczeniem sądowym.

Jak podkreśla się w orzecznictwie - nie można bowiem akceptować sytuacji, gdy podmiot sprawujący faktycznie pieczę bieżącą na dzieckiem zostałby pozbawiony uprawnienia do świadczenia wyłącznie z tego względu, że nie uzyskał orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej a jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o powierzeniu pieczy bieżącej i faktycznie ją sprawuje. Tym samym konieczne było dokonanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 384/24, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1155/22).

W wyniku przeprowadzonej w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzić zatem należało, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni wskazaną wyżej wykładnię przepisów, mających w niej zastosowanie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.