Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... września 2010 r. nr ... w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę

Zaskarżoną decyzją z dnia ... września 2010 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia ... lipca 2010 r. ustalającą A. M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości ... zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia ... czerwca 2004 r. A. M. wystąpił o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 (tzw. ONW) do powierzchni ... ha. Składając wniosek o płatność ONW producent rolny zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wskazanych działkach przez okres 5 lat od dnia otrzymania płatności z tytułu ONW.

Decyzją kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia ... grudnia 2004 r. nr .... została przyznana mu powyższa płatność w wysokości ... zł. Płatność została przelana na jego rachunek bankowy w dniu ... lutego 2005 r. Zatem pięcioletni okres zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na wskazanych działkach ubiegał... lutego 2010 r.

Kolejnymi wnioskami na kolejne lata kalendarzowe A. M. występował o płatność ONW. W wyniku rozpoznania tych wniosków decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. zostały przyznane mu płatności, tj.:

- decyzją z dnia ... stycznia 2006 r. nr ... została przyznana płatność na 2005 r. w wysokości ... zł ;

- decyzją z dnia ... listopada 2006 r. nr ... została przyznana płatność na 2006 r. w wysokości ... zł;

- decyzją z dnia ... lutego 2008 r. nr ... została przyznana płatność na 2007 r. w wysokości ... zł;

- decyzją z dnia ... listopada 2008 r. nr ... została przyznana płatność na 2008 r. w wysokości ... zł;

Łącznie została przyznana i wypłacona kwota .... zł.

W dniu ... kwietnia 2009 r. producent rolny złożył wniosek o płatności ONW na 2009 r. W toku jego rozpoznawania A. M. poinformował organ pismem z dnia ... sierpnia 2009 r., że w dniu ... lipca 2009 r. wygasła mu umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły nieruchomości objęte płatnościami ONW, oraz że mimo wygaśnięcia umowy grunty te będą utrzymywane zgodnie z normami i wymogami przez cały rok kalendarzowy w którym złożył wniosek o przyznanie płatności.

Wezwany pismem Kierownika Biura z dnia ... października 2009 r. do wypowiedzenia się czy nadal użytkuje grunty wyjaśnił w piśmie z dnia ... października 2009 r., że zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na wskazanych działkach wobec rozwiązania (nieprzedłużenia) przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów. Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej nastąpiło w dniu wygaśnięcia umowy dzierżawy, tj. ... lipca 2009 r. Uznał, że jest to okoliczność niezależna od niego wypełniającą przesłankę siły wyższej z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. WE L 368 z 23.12.2006 r.).

Decyzją z dnia ... stycznia 2010 r. nr ... Kierownik Biura odmówił producentowi rolnemu przyznania płatności ONW na 2009 r.

Natomiast zawiadomieniem z dnia ... czerwca 2010 r. organ działający w niniejszej sprawie wszczął postępowanie administracyjne i po przyjęciu kolejnych pisemnych wyjaśnień A. M. z dnia ... czerwca 2010 r. wydał decyzję z dnia ... lipca 2010 r. ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości ... zł.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z ... lipca 2010 r. uznając, że wygaśnięcie umowy dzierżawy z upływem czasu na jaki została zawarta nie jest okolicznością stanu siły wyższej. Nie jest nią również fakt, iż wydzierżawiający zmarł, a spadkobiercy nie przedłużyli umowy z dzierżawcą. Jako podstawę prawną ustalenia nienależnie pobranych płatności za rok 2008 organ wskazał, przepisy wykonawcze tj. § 9 ust. 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40 poz. 329 ze zm.).

Za rok 2007 natomiast jest to rozporządzenie ONW Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. tj. jego § 9 ust. 1 pkt 1a – Dz. U. 68 poz. 448 ze zm.

Za lata 2004 – 2006 podstawę prawną stanowi § 9 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia ONW Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 73 poz. 657 ze zm.).

Organ wskazał też na konieczność powiększenia zwracanej kwoty o należne odsetki liczone od daty powiadomienia rolnika o obowiązku zwrotu (data doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej) do daty zwrotu kwoty. Wynika to w odniesieniu do dokonanej nienależnej płatności z wniosków o jej przyznanie na rok 2004 – z art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzenia i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327. 11 z 12.12.2001 r.). W odniesieniu zaś do nienależnej dokonanej płatności z wniosków o jej przyznanie na lata 2005 – 2008 –z art. 73 ust. 1, 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrożenia zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. WE L 141. 18 z 30.04.2004 r. ze zm.).

Powyższe rozstrzygnięcie zostało zaskarżone przez A. M. skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie jego interesu prawnego poprzez niezgodne z prawem ustalenie kwot nienależnie pobranych z tytułu płatności ONW; naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie wyjaśnień w sprawie i naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 86 k.p.a. poprzez nieprzesłuchanie go na okoliczność istotnych faktów w sprawie.

W motywach skargi wskazał, że organ w sposób nieuprawniony nie przyjął i nie wziął pod uwagę jego pisemnych wyjaśnień z dnia ... czerwca 2010 r. oraz z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyjaśnieniach tych wskazywał, że ... letnia umowa dzierżawy gruntów rolnych zawarta ... lipca 1999 r. miała być przedłużona zgodnie z deklaracjami drugiej strony. Zatem dopełnił wszystkich starań wymaganych od beneficjenta pomocy gdyż miał ustną umowę z wydzierżawiającym na te okoliczność. Nie sporządził jej na piśmie i nie wymagał tego od drugiej strony umowy gdyż istniała już pisemna umowa dzierżawy.

Nie mógł zatem wymagać sporządzenia kolejnej umowy. Przedłużenie tej umowy było też w interesie wydzierżawiającego, gdyż ten był rencistą i z uwagi na wiek i stan zdrowia nie mógł powrócić do działalności rolniczej. Niestety w dniu ... lutego 2009 r. wydzierżawiający zmarł nagle. Mimo starań skarżącego spadkobiercy nie przedłużyli umowy dzierżawy. Poinformował o tym ARiMR w terminie 7 dni.

Uważa, że gdyby nie śmierć wydzierżawiającego umowa o przedłużeniu dzierżawy zostałaby podpisana. Świadczy o tym umowa ustna między nimi. Umowa ustna jako prawnie ważna powinna być uwzględniona przez organ. Organ powinien uznać rozwiązanie tej umowy bez jego winy i zastosować przepisy uwalniające go od odpowiedzialności zwrotu pobranej kwoty, tj. § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW z 11 marca 2009 r. oraz art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Organ wbrew zarzutom skargi przyjął i rozważył pisemne wyjaśnienia skarżącego na okoliczność warunków wygaśnięcia umowy dzierżawy. Rozważania te doprowadziły organ do innych wniosków niż oczekuje tego skarżący.

Skarżący przyznaje w piśmie z dnia ... sierpnia 2009 r. o wygaśnięciu umowy dzierżawy zawartej w dniu 31 lipca 1997 r. na 10 lat – z upływem terminu jej obowiązywania, tj. ... lipca 2009 r.

Potwierdza tę okoliczność w piśmie z dnia ... października 2009 r. i z dnia ... czerwca 2010 r. W ostatnim wymienionym piśmie wskazuje, iż miał deklaracje wydzierżawiającego, że umowa zostanie przedłużona o ... lat w 2009 r. Niestety wydzierżawiający zmarł ... lutego 2009 r. W jego prawa wstąpili spadkobiercy, którzy po wyekspirowaniu terminu dzierżawy nie przedłużyli z nim umowy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy potwierdza te informacje. Wskazuje, że umowa dzierżawy nie została przedłużona z wydzierżawiającym, który ją podpisywał, z uwagi na jego śmierć. Rozmowy ze spadkobiercami nie doprowadziły do przedłużenia umowy.

Zatem prawidłowo organ uznał, iż w sprawie skarżącego doszło do wygaśnięcia umowy dzierżawy z upływem czasu w niej przewidzianym, że upływ czasu z umowy nie jest elementem wypowiedzenia, rozwiązania umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego z powodu okoliczności, za które nie odpowiada dzierżawca.

Dzierżawca miał świadomość treści umowy, umowa była zawarta na piśmie, co sam przyznaje w skardze, była podpisana w Urzędzie Gminy.

Przez cały czas trwania postępowania administracyjnego i wcześniej w postępowaniu o przyznanie płatności ONW na 2009 r. skarżący wskazywał na wygaśnięcie umowy z dniem ... lipca 2009 r.

W piśmie z dnia ... czerwca 2010 r. składanym po pouczeniu go przez organ o możliwości zgłaszania żądań, składania wyjaśnień w sprawie (zawiadomienie o wszczęciu postępowania doręczone ...06.2010 r. k. ... akt adm.) skarżący potwierdził tą okoliczność podnosząc jedynie, że pierwotny wydzierżawiający deklarował przedłużenie umowy.

Deklaracja nie jest zmianą umowy, zwłaszcza umowy pisemnej, którą to umowę można sporządzając aneks do niej, zmienić w każdym czasie, w każdym punkcie.

Skarżący takiej zmiany, aneksu umowy nie przedstawił.

Zawarcie umowy cywilnoprawnej dzierżawy gruntu na czas powyżej 1 roku powinno być dokonane na piśmie w myśl art. 694 k.c. w zw. z art. 660 k.c. Taką formę strony przyjęły. Zatem zmiana lub uzupełnienie tej umowy powinna mieć taką samą formę w myśl art. 77 § 1 k.c.

Wszelkiego rodzaju deklaracje i zamiary na przyszłość nie były formą zmiany umowy. Prawidłowo to organ zinterpretował.

Skarżący składając skargę mówił o deklaracji i zapewnieniu pierwotnego wydzierżawiającego o zamiarze przedłużenia umowy. Po czym ten zamiar interpretuje jako zawarcie umowy. Jest to twierdzenie wyłącznie podnoszone na użytek skargi. Pozostaje w sferze życzeń skarżącego aby deklaracje traktować jako zmianę umowy. Zwłaszcza, że życzenie to wyrażane jest w ramach polemiki z argumentacją organu użytą w zaskarżonym orzeczeniu, oraz że życzenie to podnoszone jest dopiero na tym etapie postępowania przy wcześniejszym jednoznacznym wskazywaniu jedynie zamiaru wydzierżawiającego a nie okoliczności zawarcia z nim nowej lub zmienionej umowy i jednoznacznym wskazywaniu wygaśnięcia umowy z upływem terminu jej obowiązywania.

Powyższe stanowi o bezzasadności zarzutów. Uzasadnienie, zaskarżonej decyzji wyraźnie analizuje pisemne wyjaśnienia skarżącego zatem zarzuty braku wysłuchania go oraz pominięcia jego pisemnych wyjaśnień są zarzutami nieuprawnionymi. Organ przyjął te wyjaśnienie pisemne w poczet dowodów przy czym ocenił je inaczej niż chciałby skarżący. Ocena organu jest prawidłowa i logiczna, podzielana przez Sąd.

Wygaśnięcie umowy z upływem czasu na jaki została zawarta nie jest rozwiązaniem umowy przez wydzierżawiającego z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności w myśl § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ARiMR dotyczącego ONW z 11 marca 2009 r. Zatem prawidłowo organ odmówił zastosowania w sprawie powyższej podstawy prawnej.

Upływ terminu umowy dzierżawy dobrowolnie ustalony przez dzierżawcę w tej umowie nie jest wyjątkową okolicznością, elementem siły wyższej, który mógłby być uznany przez państwo członkowskie jako okoliczność do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranej płatności w myśl art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, do którego odwołuje się w/w § 9 ust. 5 rozporządzenia ONW z 11 marca 2009 r.

Powyższe przepisy prawne, poprzez odmowę ich zastosowania w sprawie, zostały prawidłowo zinterpretowane przez organ.

Żądanie skarżącego ich zastosowania nie znajduje uzasadnienia faktycznego w sprawie. Ustalony stan faktyczny w sprawie nie daje podstaw do uznania zaistnienia przesłanek z w/w przepisów.

Reasumując Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Nie został naruszony interes skarżącego. Organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego wskazane w zaskarżonej decyzji, dające podstawę do ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności wobec zaprzestania prowadzeniu działalności rolniczej na działkach objętych płatnościami gruntu przed upływem 5 letniego terminu zobowiązania.

Z tych względów Sąd, w oparciu o art. 151 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – z dnia 30 sierpnia 2002 (Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w wyroku.