Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 17/22, w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 17/22, w sprawie ze skargi H. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2021 r., nr 0401-IEW.4121.8.2021, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 17/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę kasacyjną H. J. od wyroku tego Sądu z 31 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 17/22, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 6 grudnia 2021 r., nr 0401-IEW.4121.8.2021, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy, sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w skardze kasacyjnej od wskazanego powyżej wyroku skarżący nie zawarł wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, o których mowa w art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), toteż w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 26 lipca 2022 r., pismem z 27 lipca 2022 r. został wezwany do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi, w tym do złożenie oświadczenia co do wyboru trybu rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji podniósł, że przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie do dokonania czynności procesowej została skutecznie doręczona skarżącemu 1 sierpnia 2022 r., co oznaczało, że przewidziany prawem termin na usunięcie dostrzeżonego braku skargi upłynął stronie 8 sierpnia 2022 r. W ocenie sądu, skoro strona była zobowiązana do uzupełnienia m. in. braku formalnego skargi kasacyjnej i nie dokonała czynności w terminie, należało zastosować sankcję odrzucenia środka zaskarżenia.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem, pismem z 21 listopada 2022 r. skarżący zaskarżył postanowienie z 14 listopada 2022 r. W ocenie strony niewskazanie preferowanego trybu rozpoznania skargi kasacyjnej nie jest brakiem istotnym i w konsekwencji stanowi próbę pozbawienia jej prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego, prawa do kontroli przez sąd działalności administracji publicznej i zamknięcia drogi dochodzenia swoich praw wbrew art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie podkreślić należy, że w odniesieniu do skarżącego w analogicznych sprawach zapadły już prawomocne postanowienia tutejszego Sądu z 28 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 674/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt III FZ 679/22 oraz z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt III FZ 668/22, w których uznano, że brak formalny skargi kasacyjnej polegający na niezłożeniu wniosku/oświadczenia, o którym mowa w art. 176 § 2 in fine p.p.s.a., stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie sprawie dalszego biegu, a w konsekwencji wymagający wezwania strony do jego uzupełnienia pod rygorem odrzucenia środka zaskarżenia. Pogląd zawarty w przywołanych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela, przedstawiając następujące racje.

Skarga kasacyjna, jako sformalizowany środek kontroli instancyjnej sporządzany przez profesjonalnego pełnomocnika, winna czynić zadość wymaganiom ogólnym przewidzianym dla pisma procesowego, jak również zawierać elementy treściowe wyszczególnione w art. 176 § 1 i 2 p.p.s.a., w tym wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Odnosząc się do poprawności rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący we wniesionym środku zaskarżenia nie uczynił zadość wymaganiu formalnemu, o którym mowa w art. 176 § 2 in fine p.p.s.a. Okolicznością bezsporną pozostaje nadto, że korespondencja sądowa zawierająca wezwanie do złożenia oświadczenia w przedmiocie formy posiedzenia, na którym winna być rozpoznana skarga kasacyjna, została skarżącemu doręczona 1 sierpnia 2022 r. Strona miała czas na dokonanie rzeczonej czynności do 8 sierpnia 2022 r., niemniej jej nie dokonała, co stosownie do art. 178 p.p.s.a. uzasadniało zastosowanie przez sąd pierwszej instancji sankcji odrzucenia środka zaskarżenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafna pozostaje ocena sądu pierwszej instancji, że wskazane uchybienie stanowiło brak formalny podlegający uzupełnieniu w postępowaniu naprawczym uregulowanym w art. 177a p.p.s.a., którego niesanowanie stanowi z kolei przyczynek do odrzucenia skargi kasacyjnej przez sąd pierwszej instancji na mocy art. 178 p.p.s.a. na etapie postępowania międzyinstancyjnego. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie tutejszego Sądu, że do braków formalnych rodzących obowiązek wezwania strony (tudzież uczestnika) do ich usunięcia w trybie naprawczym zalicza się wyłącznie braki uniemożliwiające nadanie pismu właściwego biegu, uznając jednocześnie, że niezłożenie w skardze kasacyjnej wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy stanowi brak o wysokiej doniosłości procesowej, wymagający sanowania w trybie wskazanym powyżej, a jednocześnie oddziałujący na prawa i obowiązki procesowe innych uczestników postępowania wobec uprawnienia tychże do ustosunkowania się do takiego wniosku/oświadczenia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13).

Odnosząc się do zawartych w zażaleniu zarzutów natury konstytucyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego procesu sądowego. Dzięki zachowaniu wymagań formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania, realizują postulat transparentności proceduralnej. Trybunał Konstytucyjny, wypowiadając się na kanwie dyrektyw interpretacyjnych wykładni prawa do sądu, wielokrotnie podkreślał, że jakkolwiek pojęcie sprawiedliwości proceduralnej nie jest ściśle sprecyzowane, "posiada określony rdzeń znaczeniowy sprowadzający się do możności bycia wysłuchanym, ujawnienia w czytelny sposób motywów rozstrzygnięcia (a więc unikania dowolności czy wręcz arbitralności w działaniu sądu) i zapewnienia uczestnikom postępowania przewidywalności właśnie poprzez odpowiednią spójność i wewnętrzną logikę mechanizmów, którym są oni poddani" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 lipca 2013 r., sygn. SK 17/12, OTK-A 2013/6/86). Prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje zatem stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego (nie zaś przedmiotowego) traktowania uczestników postępowania, z drugiej zaś - zakaz arbitralnego działania sądu. Zasada sprawiedliwości proceduralnej ma charakter uniwersalny, dotyczy wszystkich etapów i rodzajów postępowania, przy czym rzetelność każdej procedury powinna być powiązana z jej funkcją i charakterem prawnym. Sądy administracyjne orzekają na podstawie procedury, w obrębie której toczy się postępowanie, z wykorzystaniem instrumentów będących w ich dyspozycji oraz przysługujących im kompetencji. Okoliczność, że w ramach tych kompetencji ustawodawca przewidział m.in. rozwiązania określone w art. 178 p.p.s.a., skutkujące w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej jej odrzuceniem, nie stanowi o niekonstytucyjności wskazanych przepisów. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania, pełniąc funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania i zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu bądź pozbawienie strony możliwości poddania kontroli instancyjnej sprawy co do meritum.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.