Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 584/17 odrzucające skargę i umarzające postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: 1. uchylić pkt III zaskarżonego postanowienia; 2. oddalić zażalenie w pozostałym zakresie.

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 584/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu: w pkt I odrzucił skargę M. Z. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, w pkt II zwrócił skarżącej cały uiszczony wpis sądowy od skargi, w pkt III umorzył postępowanie w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że pismem z dnia 13 września 2017 r., w wykonaniu zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 584/17, wezwano skarżącą M.Z. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono skarżącej w dniu 18 września 2017 r. Skarżąca uiściła wpis od skargi w dniu 29 września 2017 r. Następnie pismem nadanym 30 września 2017 r. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając odrzucenie skargi M. Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, że termin 7-dniowy do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi biegł skarżącej od dnia 18 września 2017 r. do dnia 25 września 2017 r. W tak zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła jednak przedmiotowego wpisu od skargi. Wpis został uiszczony dopiero w dniu 29 września 2017 r., a więc z uchybieniem terminu. Uiszczenie wpisu po terminie jest równoznaczne z jego nieuiszczeniem i skutkuje odrzuceniem skargi. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 220 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odrzucił skargę, a w oparciu o art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 ww. ustawy orzekł o zwrocie całego uiszczonego wpisu sądowego od skargi. Odnośnie natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd wskazał, że jedynie złożenie przez stronę wniosku w terminie zakreślonym do uiszczenia opłaty sądowej czyni wezwanie do uiszczenia wpisu niebyłym. W związku z okolicznością, że skarżąca wniosek taki złożyła w piśmie nadanym w dniu 30 września 2017 r., a więc po terminie do uiszczenia wpisu sądowego, skarga podlegała odrzuceniu, a rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy na obecną chwilę stało się zbędne. Z chwilą odrzucenia skargi postępowanie sądowe kończy się, a więc nie ma konieczności zwalniania skarżącej z kosztów sądowych. Sąd podkreślił przy tym, że umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy w aktualnym stanie faktycznym nie pozbawia strony możliwości wystąpienia z ponownym wnioskiem, jeśli ten stan się zmieni na przykład z racji wniesienia przez skarżącą zażalenia na niniejsze postanowienie.

Zażaleniem M. Z. zaskarżyła powyższe postanowienie wskazując na swój podeszły wiek i problemy zdrowotne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w odniesieniu do kwestii umorzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej M.Z. prawa pomocy.

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika ma na celu umożliwienie stronie dochodzenia swoich praw w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jak też realizację zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu, gdy jej sytuacja finansowa nie pozwala w pełni skorzystać z przysługujących uprawnień. Inaczej mówiąc, chodzi o zapewnienie stronie konstytucyjnego prawa do sądu bez względu na jej sytuację majątkową. Z powołanego art. 243 § 1 p.p.s.a. wynika, że ustawodawca w sposób wyraźny określił ramy czasowe do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przez określenie "tok postępowania" zawarte w art. 243 § 1 p.p.s.a. należy rozumieć tok postępowania sądowoadministracyjnego od chwili jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia. Zatem dopiero stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie jest już sprawą rozpoznawaną przez sąd. Wyjątek stanowi sytuacja, w której strona składa wniosek o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia, występując jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od tego orzeczenia (zob. postanowienie NSA: z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II OZ 1560/17; z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II OZ 1335/17). Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że umarzając w pkt III zaskarżonego postanowienia postępowanie w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W chwili wydania kwestionowanego postanowienia odrzucenie skargi M. Z. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2017 r. nie było rozstrzygnięciem prawomocnym, a zatem wbrew twierdzeniom Sądu I instancji nie doszło do ostatecznego zakończenia postępowania sądowego skutkującego zbędnością - w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. - rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów umorzenie zaskarżonym postanowieniem przez Sąd I instancji postępowania w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie mogło się ostać. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. W tej sytuacji pozostaje do rozpoznania przez Sąd I instancji wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy.

Przechodząc do kolejnej objętej zażaleniem kwestii podnieść należy, że zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W przypadku braku opłaty przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Stosownie natomiast do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Z powyższych przepisów wynika, że zasadą jest obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma. Wyjątki od takiego obowiązku wymieniają przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i są to podmiotowe zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów (art. 239) czy też instytucja prawa pomocy (art. 243 i następne).

W niniejszej sprawie, w związku z nieuiszczeniem przez skarżącą wpisu od skargi, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 sierpnia 2017 r. wezwano skarżącą do uiszczenia tego wpisu w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe zarządzenie skutecznie doręczono skarżącej w dniu 18 września 2017 r. (k. 38), w związku z czym termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął w dniu 25 września 2017 r. Skarżąca nie uiściła jednak przedmiotowego wpisu w wyznaczonym terminie. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zasadnie zaskarżonym postanowieniem odrzucono przedmiotową skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.

Zaznaczyć należy, iż oddalenie zażalenia w zakresie odrzucenia skargi nie niweczy możliwości złożenia przez skarżącą wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Oddalenie zażalenia w tym zakresie potwierdza jedynie, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca uiściła wpis od skargi po terminie. Zgodnie jednak z art. 87 p.p.s.a. strona może złożyć wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. W okolicznościach tej sprawy 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi będzie biegł od dnia doręczenia skarżącej odpisu niniejszego postanowienia.