IV SA/Po 248/08 - Wyrok

Data orzeczenia	2008-12-04	
Data wpływu	2008-06-13	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu	
Sędziowie	Bożena Popowska
Izabela Kucznerowicz
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2004 nr 64 poz 593; art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej	
Tezy
Pozorność realizacji przez ubiegającego się o pomoc społeczną, skierowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie do potencjalnego pracodawcy, trafnie przez organy obu instancji została w konkretnej sytuacji uznana za brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, stanowiąc podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm. - obecnie j.t. Dz. U. 115/08/728 ze zm.))	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 04 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/B.Popowska	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] lutego 2008 r.) Prezydent Miasta P. (dalej Prezydent Miasta) na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 38, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.- dalej ups) w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 35/ 06/950) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. 98/00/1071 ze zm.- dalej kpa) po rozpatrzeniu wniosku P. P. z dnia 31 stycznia 2008 r., odmówił P. P. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup: żywności, środków czystości, bielizny- w tym osobistej; opłacenie różnicy: czynszu, energii elektrycznej i gazu; kosztów kserokopii.

W uzasadnieniu decyzji wskazano w szczególności, że Pan P. P. nie podjął współpracy z pracownikiem socjalnym i bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia kolejnych prac w firmach: "Galerii Handlowej P." i "I. F. S." oraz nawiązania ponownego kontaktu z zakładami pracy: "T.", "P. i P.", a także odmówił podjęcia pracy w firmie " S.". Brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, skutkował odmową przyznania świadczeń.

W odwołaniu od tej decyzji P. P. w szczególności podniósł, że nadal jest zainteresowany podjęciem pracy, której wskazania oczekuje od PUP. Jednocześnie wyjaśnił, że odmowa podjęcia pracy w firmie "S." nastąpiła z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, który zrezygnował z Jego oferty, ponieważ nie spełniała ona wymaganych oczekiwań. Odwołujący się wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie ma żadnej pomocy ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., Filia J. (dalej MOPR), a przedkładane oferty nie zawierają precyzyjnych danych. Skierowanie do pracy bez pełni świadczeń (umowa zlecenie) jest przekroczeniem uprawnień pracownika socjalnego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO), na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO w precyzyjnym uzasadnieniu wskazało w szczególności, że P. P. zamieszkuje z matką K. P., lecz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jest bezrobotnym, zarejestrowanym w PUP bez prawa do zasiłku. W lutym 2008 r. na dochód P. P. składały się: 238,50 zł miesięcznie zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, 300 zł zasiłku celowego na zakup żywności (k. 13, 19 akt MOPR). K. P. od 1 października 2007 r. do 31 marca 2008 r. otrzymywała miesięcznie po 128,24 zł dodatku mieszkaniowego, pokrywającego w połowie koszty czynszu, energii i gazu. Łączne wydatki mieszkaniowe, przypadające na Zainteresowanego, wynoszą po 118,03 zł miesięcznie. We wrześniu 2007 r. P. P. złożył oferty pracy w firmach: "P. i P." i T.", i czeka na telefon z tych firm. Na propozycje pracownika socjalnego, by ponownie nawiązać kontakt z tymi firmami, Wnioskodawca ocenił, że "nie ma to większego sensu". Zadaniem pomocy społecznej jest m.in. wspieranie oraz pomoc ze strony pracownika socjalnego, która polega również na wskazywaniu ofert pracy, ponieważ podjecie pracy przez osobę znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, rozwiąże jej długotrwałe bezrobocie, a tym samym przyczyni się do poprawy sytuacji materialnej. Odwołujący z nieuzasadnionej przyczyny odmówił podjęcia pracy w firmie "S." wskazując "iż nie jest to praca docelowa". Nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez Odwołującego się, bezzasadnie została uznana za podstawę odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ups).

Wnosząc skargę na powyższą decyzję P. P. stwierdził, że oferta pracy w firmie "S.", była pracą na ½ etatu na umowę zlecenie, a więc bez świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i choroby; praca dozorcy nie może być pracą docelową dla osoby posiadającej wyższe wykształcenie, o czym poinformował pracodawcę- wskazując, iż praca ta nie jest zgodna z "(...) wykształceniem i umiejętnościami i będę poszukiwał pracy dalej o pożądanym profilu, a tymczasem zgadzam się na nią". Skarżący zarzucił także, iż oferty pracy w firmach: "Galerii Handlowej P." i "I. F. S." były ofertami niepełnymi, dlatego też zostały przezeń odrzucone. SKO błędnie oparło się jedynie na faxach (które są "nieważne z mocy prawa"), nie zaś na oryginałach dokumentów, stąd zaskarżona decyzja jest nieważna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie dnia 4 grudnia 2008 r. P. P. podtrzymał argumentację prezentowaną w skardze. Skarżący okazał trzy "Dzienniczki aktywnego poszukiwania pracy", i twierdził, że wynika z nich, iż w istocie poszukiwał aktywnie pracy, w szczególności wskazał, że znajdują się w nich wpisy z firmy "P. i P." z datą 26.09.2007 r., z firmy "T." z dnia 23.10.2007 r., z firm : "P. i P." i "T."- oba z 12 marca 2008 r. Skarżący wyjaśnił, że zasadą jest, iż firmy same odpowiadają na złożone dokumenty o pracę, nie ma zwyczaju, że poszukujący pracy chodzi i dopytuje, dlaczego jeszcze nie jest zatrudniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga okazała się niezasadną .

1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędnie dla końcowego jej załatwienia ( art. 135 ppsa).

2. Sąd podziela ustalenia organu I i II instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że:

P. P. urodził się dnia [...] listopada 1969 r. i w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał 39 lat (k. 19 akt MOPR). Wnioskodawca ma wyższe wykształcenie w zakresie technologii żywności, ze specjalnością napoje; włada językiem angielskim i niemieckim. Pracował sześć i pół roku jako mistrz technolog i handlowiec (k. 22 akt IV SA/Po 248/08). P. P. nie leczy się i nie zgłasza chorób uniemożliwiających podjęcie pracy. Od dnia 17 grudnia 2007 r. jest ponownie zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. (dalej PUP) jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wcześniej długotrwale bezrobotny od dnia 22 września 2004 r.- z przerwą od dnia 3 listopada 2007 r. do dnia 17 grudnia 2007 r., w którym to okresie P. P. pracował w firmie "M."; stosunek pracy ustał za porozumieniem stron, gdyż praca nie spełniała oczekiwań P. P. (k. 58 akt MOPR; k. 7 akt administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 387/08). Pracownik socjalny MOPR dnia 20 lutego 2008 r. przedstawił Skarżącemu ofertę pracy na stanowisku dozorcy w firmie "S." w P. przy ul. R. 12 z możliwością zatrudnienia na ½ etatu (z wynagrodzeniem 400 zł), bądź na cały etat (z wynagrodzeniem 800-850 zł), z możliwością uzyskania wynagrodzenia za dodatkową pracę. Termin spotkania w zakładzie pracy został ustalony na dzień 25 lutego 2008 roku (k. 25 akt MOPR). Mimo tego P. P. odmówił podjęcia pracy, bowiem była to praca, która nie odpowiadała Jego kwalifikacjom i wykształceniu wyższemu (k. 29 akt MOPR). Nadto Skarżący podniósł, iż proponowana praca była pracą na umowę zlecenie, która nie gwarantowała mu ubezpieczenia z powodu wypadku przy pracy jak i choroby. Dnia 13 marca 2008 r. MOPR poinformował Wnioskodawcę o miejscach w P., gdzie można uzyskać darmowe posiłki (k. 36, 37 akt MOPR). Dnia 21 marca 2008 r. P. P. zgłosił się w Restauracji M. w P. przy ul. K. 1, skierowany przez MOPR; w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej nie wykazywał chęci podjęcia pracy, nie był zainteresowany stawką godzinową ani zakresem obowiązków. PUP dnia 28 marca 2008 r. poinformował MOPR, że zamierza skierować P. P. do doradcy zawodowego (k. 60, 61 akt administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 387/08). Kolejnymi decyzjami z dnia [...] czerwca 2008 r. i z dnia [...] czerwca 2008 r. Prezydent Miasta przyznał P. P.: 97 zł na inne cele- zakup biletów MPK, 200 zł na zakup żywności, 20 zł na zakup środków czystości, 248 zł zasiłku okresowego na czerwiec 2008 r.; 40 zł na zakup krótkich spodenek; 45 zł na zakup obuwia.

Powyższych ustaleń Sąd dokonał na podstawie: informacji PUP w P. z dnia 21 marca 2008 r. (prezentata MOPR) i z dnia 28 marca 2008 r. (k. 50, 61 akt administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 387/08); odpisów decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr: [...], [...], [...], [...] i z dnia [...] czerwca 2008 r. nr: [...], [...].

3. Sąd dał wiarę owym odpisom dokumentów i dokumentom, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z - odpowiednio - art. 244 i 245, 252, 253 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego /Dz. U. 43/64/296 ze zm. - dalej: kpc/; T. Ereciński [w:] Komentarz do kpc, Warszawa 2006 r., t. 1, s. 562 uw. 32 i 33; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CK 369/05, OSNC 11/06/187).

Sąd dał wiarę informacji A. M. z dnia 26 marca 2008 r., choć- jak twierdzi Skarżący- nie rozmawiał osobiście z A. M., lecz z A. S. (k. 27 akt IV SA/Po 248/08). Pismo z dnia 26 marca 2008 r. podpisała A. M.- jako kierownik Restauracji, upoważniona do reprezentowania pracodawcy mimo, że informacje uzyskała od podległego sobie pracownika, odpowiedzialnego za rekrutację kandydatów do zatrudnienia. Informacja o faktach, czerpanych przez pracodawcę, od pracownika bezpośrednio zajmującego się rekrutacją, podlega takiej samej ocenie, jak inne środki dowodowe (podobnie jak np. zeznania świadka pośredniego). Zestawienie tej informacji z informacją pochodzącą od reprezentującego firmę "S." S. A. z dnia 25 lutego 2008 r. i 10 marca 2008 r. (k. 29, 30, 42 MOPR) i fakt rozwiązania umowy o pracę z firmą "M." za porozumieniem stron, bo praca nie spełniała oczekiwań P. P., wskazują na brak po stronie P. P. woli utrzymania stosunku pracy i nawiązania nowego stosunku zatrudnienia.

Także kwestionowane przez Skarżącego odpisy dokumentów (w postaci faxu czy kserokopii) zasługiwały na wiarę. Przez dziesięciolecia ścierały się dwa odrębne podejścia do odpisów dokumentów- surowsze i liberalniejsze (prezentowane już przez Sąd Najwyższy przed II wojną światową- przykładowo- orzeczenie SN z: 25.3. 1936 r.- C I 1969/35- PPC 16-17/1936; 21.1.1937 r.- C II 2164/36- N. Pal. 6/37/283; K. Knoppek "Dokument w procesie cywilnym" Poznań 1993 s. 116 i n.). Wraz z rozwojem technik komputerowych i kserograficznych, jak i skomplikowaniem obrotu prawnego i jego masowością, zwyciężył pogląd, że odpisem w rozumieniu kpc jest dokument wiernie odzwierciedlający tekst oryginału; dokument ten nie musi być uwierzytelniony ani poświadczony za zgodność (postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187 i przytoczone w uzasadnieniu bogate orzecznictwo i piśmiennictwo). Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie pogląd ów podziela. Przemawia za tym w istocie wzgląd na ekonomię procesową i interes samego Skarżącego (jak i innych osób korzystających z pomocy społecznej). W aktach spraw administracyjnych, załączonych do akt: IV SA/Po 248/08, IV SA/Po 387/08 i IV SA/Po 538/08, znajduje się kilkanaście pism, kierowanych do MOPR i przez MOPR, które miały na celu szybkie i sprawne wyjaśnienie każdej ze spraw z udziałem Wnioskodawcy. Żaden z załączonych odpisów dokumentów nie nasunął wątpliwości co do tego, że nie odzwierciedla należycie oryginałów pism. Swobodna ocena tychże odpisów dokumentów, według kryteriów adekwatnych do kryteriów oceny oryginałów- w zależności od tego, przez kogo zostały sporządzone (odpowiednio- T. Ereciński- op. cit s. 562 uw. 32 i 33), przemawiała za daniem im wiary. Organy obu instancji trafnie dały wiarę tym odpisom dokumentów; w żaden sposób ocena tych dokumentów nie wpłynęła na ważność decyzji SKO.

4. Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego zawiera w sobie szereg instytucji prawa socjalnego- w szczególności: prawo pracy ( w tym sferę pracy socjalnej), pomoc społeczną, zatrudnienie ( organizację administracji i rynku pracy wraz ze świadczeniami na wypadek pozostawania bez pracy), opiekę zdrowotną, ochronę prawa do mieszkania ( L. Garlicki w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 2 uw. 2, s. 4- 8 uw. 7-9 i akceptowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo; W. Muszalski "Prawo socjalne" PWN 1999 s. 12 i n.; I. Sierpowska "Prawo pomocy społecznej" Zakamycze 2006 s. 25-34).

Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.- obecnie j.t. Dz.U. 115/ 08/728 ze zm.), ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. 122/03/1143 ze zm.- dalej uzs), ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001- obecnie j.t. Dz.U. 69/08/ 415 ze zm.- dalej upz), ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. 71/01/734 ze zm.– dalej udm), ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 210/04/2135 ze zm.- obecnie j.t. Dz.U. 164/08/1027 ze zm.- dalej uośz) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej - klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art.1 ust. 3 uzs, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.).

5. Rozwiązania zawarte w ustawie z dnia z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001 ze zm.) i ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.) korelują ze sobą i wzajem się uzupełniają. W szczególności- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- wskazują na stosowanie ustawy do tych samych grup społecznych (np. osób dotkniętych ubóstwem, bezrobociem I. Sierpowska- op. cit. s. 255 i n.). Przy braku ustawowej definicji pojęć, odrębnie definiowanych w ustawie o pomocy społecznej, należy sięgać do pojęć, zdefiniowanych w innych ustawach- w szczególności należących do systemu zabezpieczenia społecznego i których znaczenie wypracowane zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie, na tle tych ustaw.

6. Przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zawierają unormowania dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego osób bezrobotnych. Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają w szczególności bezrobotni niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 24 uośz). Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, których mowa w art. art. 66 ust. 1 pkt 24 uośz, powstaje z dniem uzyskania statusu bezrobotnego, a wygasa z dniem utraty tego statusu (art. 73 pkt 7 uośz). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 24 uośz, jest kwota odpowiadająca wysokości pobieranego zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium, a w przypadku niepobierania przez bezrobotnego zasiłku lub stypendium- kwota odpowiadająca 80% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, z zastrzeżeniem art. 243 (art. 81 ust. 8 pkt 5 uośz w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji obu instancji). Za bezrobotnego pobierającego zasiłek lub stypendium jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza właściwy PUP (art. 85 ust. 6 uośz). Składki na ubezpieczenie zdrowotne bezrobotnych niepobierających zasiłku lub stypendium oraz osób niepobierających zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, z przyczyn określonych w art. 27 ust. 1 pkt 3-6; ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o promocji zatrudnienia i przeciwdziałaniu bezrobociu, opłaca właściwy urząd pracy (art. 86 ust.1 pkt 7 uośz). Wysokość opłacanej składki na ubezpieczenie zdrowotne, jako składnik wynagrodzenia za pracę, stanowi dochód pracownika. Podobnie składka ta, jako składnik zasiłku dla bezrobotnych, stanowi dochód bezrobotnego, otrzymującego zasiłek dla bezrobotnych. Ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe, tak jak opłacanie składek (art. 66 i 67 uośz). Poza sytuacjami, gdy osoba obowiązana samodzielnie opłaca składki, w przeważających przypadkach składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacają płatnicy. Osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia po zgłoszeniu do Funduszu uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 67 ust. 2 uośz). Nie ulega wątpliwości, że Skarżący, jako osoba bezrobotna podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu, może w szczególności skorzystać z porady psychologa by ustalić, czy są względy natury psychologicznej, które utrudniają Mu nawiązanie stosunku pracy i jakie działania winien podjąć, by móc swą postawą przekonać potencjalnego pracodawcę, że jest rzeczywiście zainteresowany uzyskaniem zatrudnienia (red. A. Bańka "Bezrobocie. Podręcznik pomocy psychologicznej" Poznań 1992 s. 121 i n.).

7. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób bezrobotnych- nawet ubogich.

8. Postępowanie organów administracji obu instancji było prowadzone starannie i ustaliły one należycie całokształt faktów niezbędnych do prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Organy obu instancji trafnie i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa orzekły o odmowie przyznania zasiłku celowego. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ups). Pomoc społeczna jako instytucja polityki społecznej państwa skierowania jest do osób i rodzin, które nie są w stanie same przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ups). Z definicji pomocy społecznej nie sposób wyprowadzić wniosku, że każdy, kto występuje z wnioskiem o udzielenie pomocy, winien ją otrzymać.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 ups, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. P. P. podpisał z pracownikiem socjalnym dnia 14 lutego 2008 r., Zasady współdziałania, na podstawie których, jako osoba korzystająca z pomocy społecznej, został zobowiązany do współdziałania w rozwiązywaniu Swej trudnej sytuacji życiowej (k. 24 akt MOPR). W Zasadach współdziałania Zainteresowany został poinformowany o skutkach wynikających z art. 11 ust. ups.

9. Sąd w pełni podziela organów administracji, że praca proponowana P. P. była pracą odpowiednią dla Niego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 16 upz, tj.: podlegała ubezpieczeniom społecznym i do wykonywania której Skarżący miał wystarczające kwalifikacje lub doświadczenie zawodowe, a stan zdrowia pozwalał mu na jej wykonywanie oraz łączny czas dojazdu do miejsca pracy i z powrotem środkami transportu zbiorowego nie przekracza 3 godzin. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. 11/07/74 ze zm.- dalej usus) obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi objęte są osoby, które wykonują pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami" oraz osobami z nimi współpracującymi. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony (art. 14 ust. 1 z usus). Zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, jeżeli praca jest wykonywana w siedzibie lub w miejscu prowadzenia działalności przez zleceniodawcę (art. 12 ust. 1 i 3 usus).

10. Przyczyna odmowy podjęcia zatrudnienia winna być uzasadniona. Oznacza to, iż bezrobotny winien podać okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają wykonywanie konkretnej pracy w proponowanych warunkach. Zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 3 upz na bezrobotnym ciąży między innymi obowiązek powiadomienia o uzasadnionej, a nie jakiejkolwiek przyczynie odmowy przyjęcia propozycji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z przepisu tego wynika zatem, że nie każdy podany przez bezrobotnego powód odmowy przyjęcia propozycji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może być uznany za uzasadnioną przyczynę. Należy mieć na uwadze, iż w orzecznictwie od dawna przyjmuje się, że uzasadnione przyczyny, to okoliczności na które bezrobotny nie miał wpływu, a więc przeszkody powstałe niezależnie od jego woli, np. nagła choroba czy brak możliwości dojazdu z powodu przerw w komunikacji publicznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2008 roku, I OSK 1271/27, www.nsa.gov.pl.).

Jednym z postulatów wynikających z obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 kpa) jest obowiązek oparcia rozstrzygnięcia sprawy o wyjaśniony stan faktyczny, co oznacza, że wszelkie okoliczności faktyczne sprawy mające znaczenie dla jej rozstrzygnięcia muszą być udowodnione. Organy administracji mają obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Nie oznacza to jednak, by obowiązek poszukiwania dowodów ciążył tylko na organie, bowiem strona w swoim dobrze rozumianym interesie winna wykazywać dbałość o przedstawienie stosownych środków dowodowych. Strona postępowania dążąc do wykazania, że ustalenia poczynione w toku tego postępowania są niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym winna wskazać środki dowodowe na poparcie swych twierdzeń, w celu umożliwienia organowi prowadzącemu postępowanie wypełnienie obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wskazanie przez Skarżącego w rozmowie z potencjalnym pracodawcą, że proponowana praca nie jest pracą docelową a praca dozorcy nigdy nie będzie satysfakcjonująca dla osoby posiadającej wyższe wykształcenie, było w istocie dążeniem Wnioskodawcy do wytworzenia u potencjalnego pracodawcy przeświadczenia, że kandydat nie nadaje się do oferowanej Mu pracy, co należało uznać za odmowę podjęcia zatrudnienia bez uzasadnionej przyczyny w rozumieniu art. 11 ust. 2 ups. Przedłożone przez Skarżącego na rozprawie dnia 4 grudnia 2008 r. wpisy w trzech "Dzienniczkach aktywnego poszukiwania pracy" (k. 26- 27 akt IV SA/Po 248/08) oceny tej nie podważają, świadczą bowiem nie o poszukiwaniu przez P. P. pracy z pełnym zaangażowaniem, lecz wskazują jedynie, że danego dnia kontaktował się z poszczególnymi potencjalnymi pracodawcami i uzyskiwał potwierdzenie takich kontaktów (odpowiednio- T. Charkowska- Smolak "Zaburzenia zachowania, ich interpretacja i przeciwdziałanie u bezrobotnych" w: red. A. Bańka – op. cit. s. 107-119).

11. Także brak współdziałania Skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ups, przemawiał w niniejszej sprawie za odmową przyznania Wnioskodawcy zasiłku celowego. Podstawowymi przesłankami udzielenia osobom i rodzinom wsparcia w ramach pomocy społecznej jest znalezienie się w trudnej sytuacji życiowej i niemożność jej pokonania, mimo uprzedniego wykorzystania własnych środków, możliwości i uprawnień. Przez własne środki, możliwości i uprawnienia należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale także właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość działania w tym celu z innymi (J. Staręga- Piasek, " O roli prawa i wartościach w pomocy społecznej" Polityka Społeczna 7/98/10- pogląd akceptowany przez Ł.Borkowskiego, R.Krajewskiego, S.Szymańskiego "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" W. Pr. Leges 2007 s. 10). Tak pomyślana pomoc społeczna opiera się na zasadzie subsydiarności (pomocniczości) wyrażonej w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą państwo może jedynie wspierać, a nie wyręczać obywateli w zaspokajaniu ich potrzeb życiowych.

W rozpatrywanej sprawie pomoc społeczna należycie wspierała Wnioskodawcę w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb w zakresie wyżywienia, czynszu i innych usprawiedliwionych potrzeb (k. 19 akt MOPR). Świadczy o tym rozmiar przyznanej w poszczególnych miesiącach- w tym w lutym 2008 r.- pomocy w postaci zasiłku celowego i zasiłku okresowego w łącznej kwocie 583,50 zł. Także rozmiar pomocy udzielonej Skarżącemu w czerwcu 2008 r. (choć nie miał wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji), wskazuje, że Wnioskodawca nie jest w całości pozbawiony koniecznego wsparcia. Pracownik socjalny prowadzi pracę socjalną zgodnie z art. 6 pkt 12, art. 15 pkt 2, art. 119 ust. 1 pkt 1 ups, będącą działalnością zawodową, mającą na celu pomoc osobom we wzmocnieniu lub odzyskaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie poprzez pełnienia odpowiednich ról społecznych oraz tworzenie warunków sprzyjających temu celowi. Pracownik socjalny, przedstawiając Skarżącemu ofertę pracy w firmie "S.", wypełniał obowiązki nałożone nań ustawą o pomocy społecznej. Zarzut Skarżącego, dotyczący wykraczania pracownika socjalnego poza swe kompetencje, uznać należy za nieuzasadniony. Działanie pracownika socjalnego miało na celu poprawę warunków materialno-bytowych Skarżącego. Podstawowym obowiązkiem osoby otrzymującej pomoc jest obowiązek współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ I podjął prawidłowo decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego z powodu braku współpracy z pracownikiem socjalnym, bowiem Skarżący naruszył podstawowy obowiązek i nie wypełniał zobowiązania wynikającego z Zasad współpracy, które podpisał dnia 14 lutego 2008 r. Tym samym Skarżący naruszył art. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ups.

Mając na uwadze oczywiście trudną sytuację materialną Skarżącego, Jego optymalny wiek (39 lat) w przedziale produkcyjnym, długotrwałą bezrobotność, wyższe wykształcenie, Sąd jako jednoznacznie pozytywnie ocenia skierowanie przez pracownika socjalnego Skarżącego do potencjalnych pracodawców, co miało na celu poprawę Jego trudnej sytuacji życiowej. Skarżący błędnie przyjmuje, że podjęcie pracy na stanowisku dozorcy nie może być pracą, która spełnia Jego oczekiwania, w szczególności, kiedy pozostaje w trudnej sytuacji materialnej- bez własnych środków finansowych.

12. Przesłanką udzielania Skarżącemu pomocy społecznej jest Jego bezrobocie, skutkujące ubóstwem (art. 7 pkt 4 i 1 ups). Na tle art. 2 ust. 1 pkt 2 upz należy wskazać, że z przytoczonej w tym przepisie definicji legalnej bezrobotnego wynika, że samo pozostawanie bez pracy nie może jeszcze determinować przynależności do grupy bezrobotnych. Niezbędne jest także by dana osoba była zdolna do pracy i gotowa do jej podjęcia. Na pojęcie gotowości do podjęcia pracy składają się dwa elementy. Chodzi o pozostawanie do dyspozycji urzędu pracy. Gotowa do podjęcia pracy w tym sensie jest zatem osoba, która w każdym czasie, bez nieuzasadnionej zwłoki, może zgłosić się do urzędu pracy w celu zapoznania się z propozycjami zatrudnienia, a w przypadku otrzymania propozycji odpowiedniej pracy, podjąć to zatrudnienie. Gotowość do podjęcia zatrudnienia nie może jednak ograniczać się tylko do "dyspozycyjności" bezrobotnego w powyższym znaczeniu. Prawne pojęcie bezrobotnego obejmuje osoby faktycznie poszukujące pracy. Bezrobotny powinien zatem manifestować rzeczywistą wolę podjęcia zatrudnienia także przez własną aktywność w adaptowaniu się do wymogów rynku pracy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2007 r.- I OSK 1821/06). W rozpoznawanej sprawie istotnym jest, że Skarżący nie manifestował w sposób należyty woli podjęcia zatrudnienia w firmie "S." i nie dążył- po złożeniu wniosków we wrześniu 2007 r.- do przekonania potencjalnych pracodawców (firm "P. i P.", T.") , że istotnie o pracę zabiega.

W polskich realiach społeczno- gospodarczych, działania podjęte przez pracownika socjalnego w niniejszej sprawie, mieszczą się w zasadzie solidarności (W. Łączkowski- op. cit. s. 9-11; G. Szpor w: "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" Gdańsk 2001 s. 22- 23 uw. 4, 5).

13. Kontraktem socjalnym jest pisemna umowa zawarta z osobą ubiegającą się o pomoc, określająca uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji osoby (art. 6 pkt 6 ups). Zawarcie kontraktu socjalnego nie rodzi po stronie organu pomocy społecznej obowiązku przyznawania stronie kontraktu wnioskowanych przez stronę świadczeń, a ma na celu umożliwienie organom pomocy społecznej sprecyzowania zakresu i stopnia szczegółowości rozliczania osoby korzystającej ze świadczeń (W. Maciejko "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" LexisNexis 2008 s. 38 uw. 23).

Nie wszystkie formy działalności organów pomocy społecznej realizowane są w ramach postępowania regulowanego przepisami kpa. Organ pomocy społecznej orzeka w szczególności o przyznaniu świadczenia bądź odmowie przyznania świadczenia decyzją administracyjną (art. 106 ust. 1 i 4 ups), lecz już udzielanie świadczeń w postaci interwencji kryzysowej, pracy socjalnej, poradnictwa, przyznania biletu kredytowanego, nie wymaga wydania decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 2 ups). W owym postępowaniu, nie mającym cech postępowania rozpoznawczego, nie stosuje się kpa, bowiem jego celem jest w istocie skuteczność w realizacji celu określonego w art. 6 pkt 12 ups.

14. Pozorność realizacji skierowania MOPR do potencjalnego pracodawcy, trafnie przez organy obu instancji została w konkretnej sytuacji uznana za brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, stanowiąc podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ups). W rozpatrywanej sprawie za taka oceną przemawiało to, że Zainteresowany jest w kwiecie wieku (w dacie wydania decyzji ukończone 39 lat), jest zdrowy, ma wyższe wykształcenie, ma status bezrobotnego i nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W realiach P., gdzie po 1 maja 2004 r. i otwarciu się części rynku pracy Unii Europejskiej ilość bezrobotnych stale i znacząco się zmniejszała- aż do wybuchu kryzysu światowego jesienią 2008 r., rzeczywiste zaangażowanie Wnioskodawcy w znalezienie pracy, mogło umożliwić Skarżącemu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, wyjście z ubóstwa i powrót na rynek pracy, a z czasem uzyskanie pracy w większym stopniu Go satysfakcjonującej.

15. Z załącznika do obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (dalej Prezes GUS) z dnia 27 września 2005 r. (MP 58/05/789) wynika, że przeciętna stopa bezrobocia na obszarze działania powiatowego urzędu pracy w P. (dalej PUP w P.) wynosiła według stanu na dzień 30 czerwca 2005 r. 7,1% co oznacza, że była bliska poziomu tzw. bezrobocia naturalnego. Zgodnie ze wspomnianym obwieszczeniem, była to najniższa przeciętna stopa bezrobocia w całym województwie wielkopolskim. Należy wskazać na stałą tendencję malejącą, ponieważ dwanaście miesięcy później przeciętna stopa bezrobocia na obszarze działania PUP w P. wynosiła 6,2% (załącznik do obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 26 września 2006 r.- MP 67/06/693). Przeciętna stopa bezrobocia na obszarze działania PUP w P. wynosiła średnio 3,9% (na dzień 30 czerwca 2007 r.- MP 95/07/1040) i 1,7% (na dzień 30 czerwca 2008 r.- MP 76/08/684). Sądowi z urzędu, ze sprawy IV SA/Po 112/08, wiadomym jest, że w listopadzie 2007 r. sklep Firmy A. z siedzibą w S. pod P. (do którego jeżdżą darmowe autobusy z centrum P.), poszukiwała pracowników, oferując wynagrodzenie w kwocie nie mniejszej niż 1000 zł netto (1.300 do 1500 zł brutto), a nadto premia uznaniowa, okazjonalne świąteczne bony towarowe; k. 6, 9, 10 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 112/08). Takie wynagrodzenie jest porównywalne z wynagrodzeniem otrzymywanym przez osoby ze średnim wykształceniem, pracujące w służbach mundurowych (znane Sądowi z urzędu ze sprawy IV SA/Po 106/08).

16. Organy obu instancji prawidłowo uznały, że jakkolwiek Skarżący spełnia ustawową przesłankę pozytywną przyznania pomocy (art. 8 ust. 1 pkt 1 ups), to udzielenia tejże pomocy należy odmówić, z uwagi na przesłankę negatywną - brak współdziałania Skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu własnej, trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 ups). W uzasadnieniach swych decyzji organy obu instancji przytoczyły treść art. 2 ust. 1 ups zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, podczas gdy Skarżący nie korzysta z oferowanej pomocy. Motywy obu decyzji były szczegółowe i decyzje nie przekraczały granic uznania administracyjnego.

Zestawiając oczywiście trudną sytuację materialną Skarżącego, Jego wiek w przedziale produkcyjnym, długotrwałą bezrobotność, znajomość dwu języków obcych, sześcioipółletnie doświadczenie zawodowe i wyższe wykształcenie, Sąd jako jednoznacznie pozytywne ocenia skierowanie Skarżącego do potencjalnych pracodawców. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ups rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, jednak ustawodawca w art. 11 ust. 2 ups stanowi wyraźnie, że brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący takiego współdziałania w sposób należyty nie realizował, co uzasadniało odmowną decyzję organów pomocy społecznej.

Skargę jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ppsa należało oddalić.

/-/I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska

KB/