Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia del. WSA Barbara Mleczko - Jabłońska Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. Spółki z o.o. w D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2238/14 w sprawie ze skargi G. Spółki z o.o. w D. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję, 3. zasądza od Prezesa Agencji Rynku Rolnego na rzecz G. Spółki z o.o. w D. 520 (pięćset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 2238/14 oddalił skargę G. Spółki z o.o. w D. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego (dalej: Prezes ARR) z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Prezes ARR, działając na podstawie art. 2 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 2 i ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym [Dz. U. UE z dnia 24 grudnia 2013 r. L 352, s. 9; dalej: rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013], utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Terenowego ARR w G. z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie przyznania G. Spółce z o.o. dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany w wysokości 8903 zł do powierzchni 89,03 ha. Prezes ARR stwierdził, że spółka T. A/S z siedzibą w Danii jest bezpośrednio powiązana kapitałowo z pięcioma spółkami z o.o. wnioskującymi o przedmiotowe dopłaty jako jedyny wspólnik (100% udziałów) lub wspólnik większościowy (powyżej 50% udziałów) i posiada w tych spółkach następujące udziały: E. A. – 100%, B. A. – 100%, M. A. – 100%, G. A. – 98,77%, G. – 69,87%. Jest ona również powiązana bezpośrednio, jako wspólnik, z dwiema spółkami z o.o.: D. A. – 99,37% udziałów i A. A. – 94,16% udziałów, a poprzez sześć spółek z o.o. (E. A., B. A., M. A., G. A., G., D. A.) jest jeszcze pośrednio powiązana kapitałowo z G. D. Sp. z o.o. w D., posiadając w niej większość udziałów pośrednich. Prezes ARR uznał, że wszystkie wymienione podmioty są ze sobą powiązane za pośrednictwem duńskiej spółki, stanowiąc jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) cyt. rozporządzenia oraz podkreślił, że skoro łączny limit pomocy de minimis w rolnictwie udzielonej tym jednostkom (jednemu przedsiębiorstwu) nie może przekroczyć 15 000 €, a z G. Sp. z o.o. wnioski złożyły równocześnie E. A., B. A., M. A., G. A., dla których łączna pomoc otrzymana w okresie trzech lat podatkowych wyniosła 24 851,65 € (dla 5 spółek), to limit pomocy, określony w art. 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia, został w latach 2012-2013 wykorzystany przez wyżej wymienione spółki, stanowiące jedno przedsiębiorstwo. Z tego powodu, na podstawie art. 3 ust. 7 rozporządzenia Prezes ARR uznał, że pomoc na wniosek spółki G. nie mogła być przyznana.

Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem i odwołując się do preambuły rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 oraz definicji jednego przedsiębiorstwa zawartej w art. 2 ust. 2 rozporządzenia wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. a) w powiązaniu z ostatnim zdaniem art. 2 ust. 2 tego aktu normatywnego spółka T. A/S posiada większość praw głosu wspólników w skarżącej spółce (z informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że T. A/S posiada całość udziałów spółki). Identyczna sytuacja występuje w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2239/14, w której – co też wynika z KRS – T. A/S posiada 98,77% udziałów spółki G. A. Sąd dodał, że zarówno w skarżącej spółce, jak i w spółce G. A. prezesem zarządu jest ta sama osoba (...]), a więc bezsprzecznie spółki są powiązane także osobowo.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zgodnie z formułą wyrażoną w zdaniu końcowym art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 – jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w akapicie pierwszym lit. a, za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej (jest nią spółka duńska T. A/S) lub kilku jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo.

Sąd uznał za bezzasadny zarzut skarżącej spółki, wskazujący na brak powiązań pomiędzy polskimi spółkami kapitałowymi a skarżącą skoro kluczowym w sprawie jest fakt powiązania każdej pojedynczej spółki ze spółką T. A/S, które to powiązanie tworzy podmiotowo jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu cyt. wyżej rozporządzenia. W takim stanie rzeczy łączny limit pomocy udzielonej tym jednostkom gospodarczym – tj. jednemu przedsiębiorstwu – nie może przekroczyć 15 000 €.

Jak dalej wskazał Sąd, w sytuacji gdy równolegle ze skarżącą wnioski o dopłaty złożyły spółki: G. A., M. A., E. A., B. A., a łączna pomoc de minimis udzielona w okresie 3 lat podatkowych tym podmiotom wyniosła 24 851,65 €, to został przekroczony limit pomocy określony w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. W ocenie Sądu organy prawidłowo zastosowały art. 3 ust. 7 tego aktu, który stanowi, że o ile z powodu udzielenia nowej pomocy zostałby przekroczony limit 15 000 euro nowa pomoc nie może być objęta przepisami rozporządzenia, a zatem pomoc do takiego wniosku nie może być przyznana.

Na koniec WSA zauważył, że treść preambuły rozporządzenia w żaden sposób nie wpływa na modyfikację pojęcia "jedno przedsiębiorstwo" zdefiniowanego w tym akcie. W punkcie 4 preambuły wskazuje się jedynie na przesłanki zdefiniowania tego pojęcia i zastosowane przez prawodawcę kryteria, a także cele, jakie sobie założono. WSA nie dostrzegł więc potrzeby odnoszenia się do tej części uzasadnienia skargi oraz pisma procesowego skarżącej z dnia [...] lutego 2015 r. dotyczących reguł interpretacji i definicji "jedno przedsiębiorstwo" przyjętej w rozporządzeniu.

Skargą kasacyjną G. Spółka z o.o. domagała się uchylenia wyroku w całości i zasądzenia kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych, zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w następstwie braku wszechstronnego uzasadnienia przez Sąd I instancji swojego rozstrzygnięcia, w tym w szczególności stanowiska co do istnienia pomiędzy skarżącą a pozostałymi spółkami wnioskującymi równocześnie ze Spółką o dopłaty powiązań, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 za pośrednictwem T. A/S, a także jedynie fragmentaryczne odniesienie się do zarzutów i argumentacji skarżącej, zawartych w jej skardze do WSA oraz całkowite pominięcie jej argumentacji zawartej w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2015 r.;

2. prawa materialnego:

a) art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 poprzez błędną wykładnię tego przepisu, co prowadziło do bezpodstawnego uznania, że skarżąca oraz powiązane z nią – za pośrednictwem T. A/S inne spółki polskie – wnioskujące równocześnie ze skarżącą o przyznanie takiej samej pomocy – należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo, co w konsekwencji skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych, że limit dopuszczalnej pomocy został w przypadku skarżącej przekroczony i tym samym niewłaściwego zastosowania przepisu art. 3 ust. 2 wyżej wymienionego rozporządzenia.

Uzasadniając swoje stanowisko wnosząca skargę kasacyjną uznała, że objęty skargą kasacyjną wyrok narusza art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ Sąd nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skargi, tylko ogólnikowo odniósł się do niektórych z nich. Nie wyjaśnił zatem podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Co więcej, Sąd nie przedstawił w uzasadnieniu wyroku zarzutów skarżącej zawartych w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2015 r. Z uzasadnienia wyroku nie wynika nawet, że takie pismo zostało złożone przez skarżącą, w związku z czym nie jest jasne, czy zarzuty oraz argumentacja tego pisma zostały w ogóle poddane analizie przez Sąd. Naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, bo w powyższym piśmie procesowym podniesiono dodatkowe argumenty przeciwko dokonanej przez organ wykładni pojęcia "jedno przedsiębiorstwo".

Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że ona oraz pozostałe spółki ubiegające się o dopłaty są ze sobą powiązane w ten sposób, iż spółka T. A/S jest udziałowcem każdej z nich, jednakże powiązanie to nie tworzy pomiędzy spółkami relacji wskazanych w art. 2 ust. 2 lit. a – d rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. O braku istnienia relacji pomiędzy skarżącą a pozostałymi spółkami wnioskującymi o dopłaty za pośrednictwem T. A/S przesądza również fakt, że jest to spółka duńska. Przy ocenie powiązań determinujących uznanie kilku podmiotów za jeden organizm gospodarczy nie należy bowiem – czego nie dostrzegły organy ani Sąd – brać pod uwagę powiązań zachodzących między przedsiębiorstwami z różnych państw członkowskich, co wynika choćby z treści preambuły do cyt. rozporządzenia. Poza tym, w ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd błędnie wskazał na rzekome powiązania osobowe spółek wnioskujących o dopłaty. Tego typu powiązanie nie ma żadnego znaczenia w świetle art. 2 ust. 2 rozporządzenia.

Prezes ARR udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy.

Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji uznał, że odmowa przyznania skarżącej dopłaty do materiału siewnego była prawidłowa, bowiem powiązanie kapitałowe i osobowe skarżącej z duńską spółką T. A/S oraz tej spółki ze wskazanymi spółkami polskimi nakazuje uznać te jednostki gospodarcze za jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym. W takim stanie rzeczy WSA stwierdził, że organy obu instancji, kierując się dopuszczalnym limitem pomocy dla jednego przedsiębiorstwa, prawidłowo zastosowały art. 3 ust. 7 cyt. rozporządzenia Komisji.

Powyższy pogląd nie jest prawidłowy, a skarga kasacyjna trafnie zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013.

Na wstępie przypomnieć należy, że przyznawana przez państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu pomoc de minimis, nie przekraczająca określonej kwoty (art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 określa całkowitą kwotę pomocy dla jednego przedsiębiorstwa na 15.000 Euro), nie spełnia wszystkich kryteriów wskazanych w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej jest dozwolonym rodzajem pomocy niepodlegającym zgłoszeniu Komisji Europejskiej. Dla regulowanych rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1408/2013 celów stosowania art. 107 i art. 108 Traktatu do pomocy de minimis w sektorze rolnym w art. 2 ust. 2 przyjęto definicję pojęcia "jednego przedsiębiorstwa". Jak stanowi powyższa norma prawna, jedno przedsiębiorstwo obejmuje wszystkie jednostki gospodarcze, które są ze sobą powiązane co najmniej jednym z następujących stosunków:

a. jedna jednostka gospodarcza posiada w drugiej jednostce gospodarczej większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków,

b. jedna jednostka gospodarcza ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego zarządzającego lub nadzorczego innej jednostki gospodarczej,

c. jedna jednostka gospodarcza ma prawo wywierać dominujący wpływ na inną jednostkę gospodarczą zgodnie z umową zawartą z tą jednostką gospodarczą zgodnie z umową zawartą z tą jednostką lub postanowieniami w jej akcie założycielskim lub umowie spółki,

d. jedna jednostka gospodarcza, która jest akcjonariuszem lub wspólnikiem w innej jednostce gospodarczej lub jej członkiem samodzielnie kontroluje, zgodnie z porozumieniem z innymi akcjonariuszami, wspólnikami lub członkami tej jednostki, większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków tej jednostki.

Jak dalej stanowi przepis, jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w lit. a) – d) za pośrednictwem innej jednostki gospodarczej lub innych jednostek gospodarczych, również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo.

Wszystkie wyszczególnione w art. 2 ust. 2 rodzaje powiązań kapitałowych i organizacyjnych uzasadniają przyjęcie, że jednostki gospodarcze powiązane na choćby jeden z tych sposobów należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo z jednym wszakże zasadniczym dla prawidłowości wykładni cyt. przepisu zastrzeżeniem. Otóż wszystkie powiązania, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 należy odnosić do jednostek gospodarczych tego samego państwa członkowskiego, co oznacza, że przydzielające pomoc poprzez uprawnione organy, państwo członkowskie ocenia związki istniejące wyłącznie pomiędzy krajowymi podmiotami gospodarczymi.

Powyższe znajduje uzasadnienie przede wszystkim w mających charakter normatywny motywach preambuły rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Motyw (4) przywołuje tezę orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE [wyrok z 2002 r. w sprawie C-382/99 Niderlandy przeciwko Komisji stwierdzający, że podmioty, które są kontrolowane (prawnie lub de facto) przez ten sam podmiot, należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo], wskazując na konieczność określenia podjętym rozporządzeniem jasnych kryteriów pozwalających przyjąć w jakich okolicznościach co najmniej dwie jednostki gospodarcze z tego samego państwa członkowskiego należy uznać za jedno przedsiębiorstwo. Te jasne kryteria nakreślone zostały w art. 2 ust. 2 cyt. aktu prawnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można dokonywać wykładni tej normy w oderwaniu od jednoznacznego w swej treści założenia z motywu (4), jakim kierowała się Komisja, definiując jedno przedsiębiorstwo. Stąd nie można podzielić przekonania Sądu I instancji, który uznał, że treść preambuły nie wpływa w żaden sposób na modyfikację określonego art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 pojęcia, tym bardziej że – jak przecież podkreśla się w uzasadnieniu skarżonego wyroku – preambuła w pkt (4) wskazuje na "przesłanki zdefiniowania pojęcia i zastosowane przez prawodawcę kryteria, a także cele, jakie sobie założono". Również nie jest prawidłowa ocena Sądu, że zbędne jest odwoływanie się do reguł interpretacji i definicji "jednego przedsiębiorstwa". Stanowisko to WSA wypowiedział w związku z pismem procesowym skarżącej z dnia [...] lutego 2015 r., w którym odwołała się do wydanej przez Komisję Europejską na tle rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i art. 108 TFUE z dnia 18 grudnia 2013 r. i opublikowanej w języku polskim na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zob. https://uokik.gov.pl/wyjasnienia_i_interpretacje_komisji_europejskiej.php#faq2332) interpretacji jednego przedsiębiorstwa, stwierdzając że przy badaniu powiązań między przedsiębiorstwami w celu ustalenia dozwolonej kwoty pomocy nie należy brać pod uwagę przedsiębiorstw, których siedziba znajduje się w innym państwie członkowskim. Interpretacja ta dotyczyła pojęcia "jednego przedsiębiorstwa" zdefiniowanego w identyczny sposób, jak to się stało w omawianym art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Powyższe stanowisko Komisji wiązać należy z faktem udzielania przez państwo członkowskie pomocy przedsiębiorcom właściwej dla niego części rynku wewnętrznego, regulowanego przepisami krajowymi, obowiązującymi przedsiębiorców tego państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że motywem (2) rozporządzenia Rady (WE) nr 994/98 z dnia 7 maja 1998 r. dotyczącego stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii horyzontalnej pomocy państwa (Dz. U. UE z dnia 14 maja 1998 r. L 142, s. 1 ze zm.; Polskie wydanie specjalne z 2004 r. rozdz. 08, t. 1, s. 312 ze zm.) przyjęto, iż ocena zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem spoczywa zasadniczo na Komisji. Trudno zatem pominąć lub, jak to uczynił WSA, uznać za bez znaczenia przy dokonywaniu wykładni definiowanego w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 pojęcia "jednego przedsiębiorstwa", nakreślone przez Komisję w pkt (4) preambuły założenia i warunki, które definicja powinna uwzględniać. Trudno również zlekceważyć interpretację jednobrzmiąco sformułowanego pojęcia "jednego przedsiębiorstwa", którym posłużyła się Komisja w innym akcie prawnym [rozporządzenie Komisji (UE) nr 1407/2013].

Podsumowując, Sąd I instancji, dostrzegając treść motywu (4) preambuły i kierując się wskazanym wyżej orzeczeniem TSUE, nieprawidłowo zinterpretował art. 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia Komisji, uznając powiązania skarżącej Spółki z posiadającą większość praw głosu w tej Spółce spółką duńską T. A/S, która jest również udziałowcem innej spółki polskiej, za wystarczające dla uznania, że mamy do czynienia z jednym przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 2 ust. 2 zdanie ostatnie rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Zupełnie nieodpowiadająca treści art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 jest ocena, że powiązanie między skarżącą, a spółkami polskimi wyraża się powiązaniem każdej z tych spółek ze spółką duńską i błędny z tego powodu jest wniosek, że wszystkie te spółki wraz ze Spółką skarżącą tworzą jedno przedsiębiorstwo, dla której łączna udzielona w ciągu ostatnich 3 lat pomoc uniemożliwia przyznanie kolejnej pomocy. WSA przyłożył również nadmierną wagę do faktu, że skarżącą Spółką kieruje ta sama osoba, która sprawuje zarząd w innej polskiej spółce, bowiem z perspektywy definicji z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 i wymienionych w lit. a) – d) rodzajów powiązań – także tych o których mowa w ostatnim akapicie tego przepisu – jest to okoliczność obojętna.

Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes ARR oceni, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy wyklucza przyznanie pomocy ze względu na treść art. 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z powodu uznania tej Spółki za jedno przedsiębiorstwo z inną spółką lub spółkami krajowymi w rozumieniu art. 2 ust. 2 tego aktu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 193 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.