Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. B. działającej przez kuratora B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...]

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu sprawy z odwołania A. B. działającej przez kuratora B. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie usług opiekuńczych.

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał B. K. świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad A. B..

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], ostatnio zmienioną decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] (dalej również: organ I instancji) przyznał A. B. pomoc w formie usług opiekuńczych po jednej godzinie dziennie dwa razy w tygodniu w dni robocze i po dwie godziny dziennie w dni wolne od pracy.

W dniach [...] i [...] października 2019 r. B. K. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca) złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] (dalej: MOPS w [...]) wniosek o zwiększenie wymiaru godzin przyznanej pomocy w formie usług opiekuńczych dla jej matki, A. B., jak również dla samej wnioskodawczyni, tj. B. K.. Swoje oczekiwania w zakresie rozmiaru pomocy – odrębnie w odniesieniu do niej samej, jak i do swojej matki – wnioskodawczyni przedstawiła w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym [...] października 2019 r.

A. B. zamieszkuje wspólnie z córką B. K., która jest jej kuratorem. A. B. jest osobą niepełnosprawną, o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności i korzysta z pomocy obu swoich córek. B. K. opiekuje się matką, z kolei druga córka B. P. płaci alimenty na rzecz matki.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej MOPS w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], zmienił decyzję z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], ostatnio zmienioną decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...], przyznającą pomoc w formie usług opiekuńczych – "w części dotyczącej czasokresu przyznanej pomocy" (pkt 1) oraz odmówił przyznania A. B. "dalszej pomocy w formie usług opiekuńczych" od [...] listopada 2019 r. Decyzji tej został też nadany rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 3). Jak wynika z osnowy, decyzja została wydana "po rozpatrzeniu wniosków z [...].10. 2019 r. i [...].10.2017 r." A. B., reprezentowanej przez kuratora B. K.. W podstawie prawnej organ wskazał art. 106 ust. 5 i art. 50 ust. 2, 3 i 5 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.).

W odwołaniu od powyższej decyzji B. K. jako kurator A. B. domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji), motywując swoje rozstrzygnięcie, wydane na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 – dalej: k.p.a.), stwierdziło, że decyzja wydana przez organ I instancji jest w pełni prawidłowa. Kolegium przywołało brzmienie przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego podstawę do zmiany decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że w myśl art. 50 ust. 2 tej ustawy usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, zaś rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Organ podkreślił, że pomoc w formie usług opiekuńczych w pierwszej kolejności przyznawana jest osobom samotnym; usługi opiekuńcze dla osoby mającej rodzinę są świadczeniem uznaniowym i uzależnione są od wysokości środków, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej.

Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy wynika, że B. K. nie pracuje zawodowo ani dorywczo, a wyrokiem sądu powszechnego z dnia [...] listopada 2018 r. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Odnosząc się do złego stanu zdrowia B. K., której trudność sprawia opieka nad matką, organ II instancji stwierdził, że ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2020 r., poz. 111) reguluje taką sytuację, a zgodnie z art. 16a ust. 8 tej ustawy jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności usprawiedliwia niemożność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Kolegium podniosło, że z wywiadu środowiskowego z [...] października 2019 r. przeprowadzonego z drugą córką A. B., tj. B. P., wynika, że z uwagi na utrudnianie kontaktu ze strony B. K. nie może ona pomóc w opiece nad matką; stosunek do matki jest pozytywny, jednakże ze względu na konflikt z siostrą nie utrzymuje kontaktu z matką. Organ odwoławczy dodał, że B. P. płaci alimenty na rzecz matki; we wrześniu 2019 r. była to kwota w wysokości [...] zł. Organ II instancji stwierdził też, że B. K. ubiegając się o świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad A. B., wykazała gotowość do sprawowania opieki nad matką. W ocenie organu nie jest możliwe, aby B. K., ubiegając się o dwa różne świadczenia przedstawiła dwie różne sytuacje życiowe. Mianowicie, aby w sprawie o pomoc w formie usług opiekuńczych dla A. B. dowodziła, że będąc osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym jest niezdolna do sprawowania opieki nad matką, a jednocześnie ubiegając się o specjalny zasiłek opiekuńczy, deklarowała pełną gotowość do opieki nad matką.

W ocenie Kolegium, organ I instancji słusznie uznał, że wsparcie ze strony osób najbliższych A. B. jest na tyle wystarczające, że może ona nadal funkcjonować w miejscu zamieszkania. Organ powołał się nadto na ograniczone możliwości finansowe w zakresie przyznania przedmiotowej pomocy, oraz że środki finansowe dostarczane na realizowanie zadań organu z zakresu pomocy społecznej są niewystarczające w stosunku do liczby osób korzystających z tego typu wsparcia.

A. B., reprezentowana przez kuratora B. K., wniosła skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] marca 2020 r. podnosząc, że rozstrzygnięcie to jest niezwykłe krzywdzące dla A. B.. B. K. argumentowała, że skarżąca potrzebuje pomocy 24 godziny na dobę. Ponadto podniosła, że sama została "doprowadzona do całkowitej ułomności" i pozostawiona "bez żadnej pomocy, usług opiekuńczych, jak również zasiłku opiekuńczego z racji opieki and mamą".

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Regulacja ta stanowi lex specialis względem ogólnych zasad określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), w szczególności w odniesieniu do reguły określonej w art. 90 tej ustawy.

W przedmiotowej sprawie B. K. jako przedstawiciel ustawowy A. B. (kurator) zaskarżyła niekorzystną dla swojej podopiecznej, jak i dla siebie, decyzję w przedmiocie usług opiekuńczych. Decyzja z dnia [...] listopada 2019 r. nie tylko stanowiła o zmianie "w części dotyczącej czasokresu przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych", ale również odmawiała dalszej pomocy w formie usług opiekuńczych od [...] listopada 2019 r. Decyzja ta zatem nie ograniczała się do odmowy zmiany dotychczasowej decyzji w zakresie zwiększenia przyznania usług opiekuńczych w związku z wnioskiem z dnia [...] i [...] października 2019 r., ale i rozstrzygała o pozbawieniu strony takich świadczeń na przyszłość.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 50 ust. 2 i art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 ust. 1 tej ustawy ma charakter obowiązkowy wyłącznie w przypadku, gdy domaga się ich osoba samotna, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest tej pomocy pozbawiona. Sytuacja taka nie występuje w odniesieniu do skarżącej, bowiem posiada ona zstępnych, a jedna z jej dwóch córek (B. K.) wspólnie z nią zamieszkuje. W myśl art. 50 ust. 2 tej ustawy usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Z treści tego przepisu wynika zatem, że usługi te mogą być przyznane w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek. Przepis art. 50 ust. 2 powołanej ustawy przewiduje przypadek fakultatywnego świadczenia, na podstawie którego to przepisu organ może wydać decyzję uznaniową zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że wyznacznikami ustalenia uprawnienia do przyznania usługi są – z jednej strony rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Natomiast osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ustawy o pomocy społecznej nie może wymagać, by ta forma pomocy zaspokoiła jej wszelkie oczekiwania. Jednakże podkreślić należy, że pomoc ta musi realizować ustalone przez ustawodawcę cele społeczne, określone w art. 2 i 3 przywołanej ustawy.

W odniesieniu do decyzji uznaniowych Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie wyjaśnione zostały istotne okoliczności i czy organ w sposób wnikliwy ocenił materiał oraz przesłanki warunkujące zastosowanie przepisu art. 50 ust. 2, przewidującego możliwość przyznania uprawnienia i jego zakresu. W orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy, a przede wszystkim staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 239/20 i powołane tam stanowisko orzecznictwa – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle tych uwag, wydanie decyzji w przedmiocie przyznania – czy odpowiednio zmiany (zwiększenia) zakresu – pomocy w formie usług opiekuńczych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony. Dotyczy to nie tylko sytuacji materialnej, ale całej sytuacji życiowej (bytowej) wnioskodawcy, a więc w tym przypadku także stanu zdrowia i ograniczeń z tym związanych, sytuacji mieszkaniowej, kosztów utrzymania i opłacenia niezbędnych leków, środków medycznych i usług, bez których strona nie jest w stanie funkcjonować (np. rehabilitacja, przewóz, sprzęt specjalistyczny, czy pozostałe usługi opiekuńcze itp.). Uzasadnienie decyzji uznaniowej niewątpliwie musi zawierać adekwatną ocenę tej sytuacji.

Zdaniem Sądu powyżej wskazanym wymogom organy administracji w niniejszej sprawie nie sprostały. Przede wszystkim zaś, wyjściowo nie zidentyfikowały należycie treści żądania strony ani nie rozważyły, w jakim trybie należało rozstrzygnąć o zadaniu wynikającym z wniosku strony. W ten sposób doszło, po ich stronie, do naruszenia przepisów art. 7, art. 8 § 1, art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 80 § 1, a także art. 107 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 3 k.p.a. Kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że nie zostały dochowane standardy w zakresie zasady prawdy obiektywnej, wzbudzania zaufania do władzy publicznej, informowania strony by zapobiec powstaniu szkody z powodu nieznajomości prawa, przeprowadzenia postępowania dowodowego i odpowiedniego skonstruowania osnowy decyzji oraz umotywowania wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje na to, że przeprowadzone postępowanie budzi istotne wątpliwości z perspektywy zastosowania w sprawie przepisów art. 61 § 1 i 3 oraz art. 62 k.p.a. Postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 61 § 1), zaś datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3). Z kolei przepis art. 62 k.p.a. stanowi, że w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. W aktach kontrolowanej sprawy, a tym bardziej w treści wydanych decyzji, nie można znaleźć informacji jak organy ustosunkowały się do faktu, że w jednym oświadczeniu (łącznie rozpatrywanym podaniu z [...] i [...] października 2019 r. – k. 1 i 2 akt adm.) w istocie dwa różne podmioty złożyły odrębne wnioski, dotyczące przyznania usług opiekuńczych. Jak wynika z oświadczenia zawartego w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] października 2019 r. (k. 3 akt adm.), zostały wniesione dwa oddzielne żądania: w stosunku do B. K. żądanie przyznania określonego rodzaju i wymiaru pomocy "3 razy w tygodniu po 2 h dziennie i 1 h dziennie w dni wolne od pracy", a w stosunku do A. B. "3 godz. dziennie w dni robocze i wolne od pracy w zakresie, jak w poprzedniej decyzji zmieniającej" z dalszą modyfikacją zakresu pomocy.

Poza tym organy nie wyjaśniły, co w istocie uczyniły z żądaniem przyznania usług opiekuńczych samej B. K.. Łącznie czytane wnioski z [...] i [...] października 2019 r. wyraźnie wskazują na intencje B. K., która wystąpiła o przyznanie dwóch świadczeń opiekuńczych – jednego dla swojej matki A. B. (tu występowała jako przedstawiciel ustawowy swojej matki – kurator), a drugiego dla samej siebie (tu występowała zatem w imieniu własnym). Dalsze postępowanie było prowadzone przez organy z wyraźnym zaznaczeniem, że dotyczy ono wniosków A. B. z [...] i [...] października 2019 r. w zakresie przyznania (względnie zmiany wcześniejszej decyzji) w zakresie usług opiekuńczych. Zarazem jednak organy w uzasadnieniach wydanych decyzji odnosiły się jedynie do sytuacji zdrowotnej samej B. K.. Uchybienie to ma istotne znaczenie, gdyż rozstrzygnięcie nie uwzględnia całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy.

Jeżeli przyjąć, że prowadzone postępowanie dotyczyło tylko sprawy z wniosku A. B. o przyznanie (zmianę wymiaru i zakresu) usług opiekuńczych, a wniosek B. K. obejmujący jej własne potrzeby nie został rozpatrzony – względnie został mu nadany osobny bieg, czego jednak nie odnotowano w tym postępowaniu – to i tak należało organom postawić zarzut naruszenia przepisu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 61 § 1 i 3 k.p.a. Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. W innych warunkach wymagana jest zgoda strony, chyba że zmiana decyzji administracyjnej następuje na korzyść strony.

Uchybienie to nie mogło być uznane za pozbawione wpływu na wynik sprawy. Na organie spoczywa obowiązek ustalenia czy podmiot żądający wszczęcia postępowania ma w tym interes prawny, jak również ustalenie kręgu stron uprawnionych do udziału w tym postępowaniu. Niewątpliwie też, sposób wszczęcia postępowania, tj. na żądanie (wniosek) strony lub z urzędu, ma chociażby wpływ na takie kwestie jak data wszczęcia postępowania, możliwość zawieszenia postępowania, czy też zakończenie postępowania poprzez cofnięcie żądania przez stronę. Traktowanie postępowania wszczętego na wniosek tak, jak postępowania wszczętego z urzędu [i odwrotnie] jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie art. 61 § 1 k.p.a. (patrz m.in. wyroki NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 554/08 i 16 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 1879/16 – orzeczenia dostępne jw.).

W niniejszej sprawie A. B. wystąpiła o przyznanie usług opiekuńczych poprzez zmianę dotyczącej decyzji w tym przedmiocie i zwiększenie wymiaru tej pomocy. Jak podały organy obydwu instancji, zgodnie z decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], ostatnio zmienioną decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...], pomoc w formie usług opiekuńczych była świadczona po jednej godzinie dziennie dwa razy w tygodniu w dni robocze i po dwie godziny dziennie w dni wolne od pracy (odpowiedniej decyzji brak jest jednak w aktach postępowania). Tymczasem organ, powołując się na treść art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej działał tak, jakby wszczął postępowanie z urzędu w celu zmiany tej decyzji na niekorzyść strony, bez jej zgody. Co więcej, osnowa decyzji organu I instancji budzi zasadnicze wątpliwości co do tego, jakie konkretnie rozstrzygnięcie organ wydał w sprawie. W pkt 1 osnowy decyzji z dnia [...] listopada 2019 r. organ stwierdził, że zmienia decyzję z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], ostatnio zmienioną decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...], przyznającą pomoc w formie usług opiekuńczych – "w części dotyczącej czasokresu przyznanej pomocy". Z takiej treści rozstrzygnięcia nie wynika, w jaki ostatecznie sposób decyzja ta została zmieniona. Czy była ona na korzyść strony i uwzględniała żądanie określone we wniosku z [...] października 2019 r., lecz nie zawierała uzasadnienia (art. 107 § 4 k.p.a.), czy też nie. W uzasadnieniu brak jest w tym zakresie jakichkolwiek bliższych wyjaśnień. Podsumowanie uzasadnienia decyzji organu I instancji wskazuje, że "aktualna sytuacja rodzinna i sposób sprawowania [przez B. K.] opieki (...) nad matką daje możliwość odmowy pomocy w formie usług opiekuńczych dla A. B.". Sugeruje to, że organ całościowo uznał brak podstaw do przyznania, a zatem również zwiększenia wymiaru i zakresu dotychczas udzielanej stronie pomocy w formie usług opiekuńczych. Zarazem decyzji tej organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 k.p.a., stwierdzając, że czyni to "ze względu na wyjątkowo ważny interes strony". Trudno zaś uznać, że pozbawienie usług opiekuńczych bądź zmniejszenie ich rozmiaru w stosunku do osoby, która domaga się zwiększanie tej pomocy miałoby być podyktowane wyjątkowo ważnym interesem strony. Natomiast w pkt 2 osnowy decyzji organ I instancji odmówił przyznania A. B. "dalszej pomocy w formie usług opiekuńczych", co stanowi oczywiste orzeczenie na niekorzyść strony i pogorszenie jej sytuacji prawnej, gdyż pozbawia stronę usług opiekuńczych, które wcześniej zostały przyznane stronie co najmniej na okres do [...] grudnia 2019 r. (okoliczność znana Sądowi z urzędu, ze względu na treść wyroku tutejszego Sądu z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 1137/19).

Już same powyżej przedstawione uchybienia całkowicie dyskwalifikowały kontrolowane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów obydwu instancji. Dodać jednak należy, że nawet gdyby postępowanie toczyło się z urzędu, w celu zmiany decyzji na niekorzyść strony (A. B.), to i tak poczynione przez organy ustalenia i rozważania nie pozwalałyby na stwierdzenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Rozpatrując sprawę, organy powinny bowiem były dokonać oceny, jakie są realne potrzeby skarżącej w kontekście odpowiadającym godności człowieka, uwzględniając konieczne przy jej chorobie koszty leczenia, rehabilitacji i opieki. Jest przy tym oczywiste, że wiek i sama choroba skarżącej niewątpliwie generują znaczne koszty jak i rodzą kolejne potrzeby, które rosną wraz z upływem czasu. Jednocześnie organy bardzo jednostronnie rozważyły, czy z racji swojego stanu zdrowia B. K. jest w stanie sprawować całodobową opiekę nad schorowaną matką i wykonywać przy niej wszystkie konieczne czynności. Przedłożona w sprawie dokumentacja wskazywała zaś na konkretne problemy zdrowotne B. K., w tym umiarkowaną niepełnosprawność.

Sąd przypomina, że w każdej sprawie toczącej się na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej należy w szczególności wyjaśnić, czy osoby wymienione w tym przepisie mogą zapewnić odpowiednią opiekę. Trzeba zatem podkreślić, że w rozpatrywanym przypadku organy nie odniosły tego wymogu do przedłożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej B. K.. Zebrana w sprawie dokumentacja wskazywała zaś na konkretne problemy zdrowotne B. K., w tym umiarkowaną niepełnosprawność. W aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2018 r. sygn. akt IV U [...], rozstrzygający o zaliczeniu B. K. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Natomiast orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] wskazuje na całkowitą niezdolność B. K. do pracy, datowaną od [...] stycznia 2017 r. Odwołanie się przez organy do okoliczności związanych z wydaniem decyzji z dnia [...] maja 2019 r. [...] o przyznaniu B. K. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad A. B. oraz powołanie się na treść art. 16a ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2020 r., poz. 111) było zaś o tyle chybione, że prowadzone postępowanie administracyjne nie służyło weryfikacji tego rozstrzygnięcia. Ponadto powołany przepis, a konkretnie art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie stanowi o niemożności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, lecz wskazuje przesłankę prawną odmowy przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego (legitymowanie się przez osobę sprawującą opiekę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Przedmiot kontrolowanego postępowania nie dotyczył oceny spełnienia przesłanek do uzyskania takiego świadczenia przez B. K., lecz zasadności żądania przyznania (zwiększenia wymiaru) – względnie pozbawienia na przyszłość – usług opiekuńczych dla A. B. będącej podopieczną B. K..

Skoro skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, co jest okolicznością bezsporną – a ustalone zostałoby, że stan zdrowia mieszkającej z nią córki (B. K.) nie pozwala jej na wykonywanie wszystkich czynności przy chorej matce – to sytuacja taka powinna być wnikliwie rozważona pod kątem stwierdzenia podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku z dnia [...] i [...] października 2018 r., chociażby w zakresie częściowym.

W opinii Sądu treść dokumentacji medycznej B. K. mogłaby być kluczowa np. w kontekście stwierdzenia istnienia po jej stronie istotnych problemów przy dźwiganiu osób lub przedmiotów. Zdaniem Sądu, organy zbyt pochopnie zajęły stanowisko, że B. K. jest w stanie zapewnić matce opiekę w zakresie usług opiekuńczych. Poza tym organy akcentowały również stan relacji z drugą z córek A. B., wskazując na przeszkody w sprawowaniu opieki przez B. P. i fakt płacenia alimentów na rzecz matki. Organ I instancji odwołał się w tym względzie do wywiadu środowiskowego z [...] maja 2019 r., natomiast organ odwoławczy do wywiadu z [...] października 2019 r., jednak dokumentów takich brak w aktach administracyjnych. Nie można uznać tych ustaleń za aktualne i wyczerpujące.

W tym miejscu zauważyć jeszcze należy, że różne okoliczności dotyczące przyznania i zmiany usług opiekuńczych, były już przez tutejszy Sąd rozważane w sprawach o sygn. akt II SA/Po 152/18, II SA/Po 501/18, II SA/Po 1137/19 i II SA/Po 239/20. Zdaniem Sądu warto w szczególności wskazać na to, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], przyznano skarżącej świadczenie w formie odpłatnych usług opiekuńczych od dnia [...] września 2019 r. do [...] grudnia 2019 r., co – jak już wspomniano – Sądowi jest wiadome z urzędu (w tutejszym Sądzie zapadł w dniu 5 sierpnia 2020 r. wyrok w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1137/19). Wydanie tej decyzji może wskazywać na istotne przekroczenie granic uznania administracyjnego, bowiem w zbliżonych okolicznościach faktycznych – a co najmniej niezmienionych w zakresie uprzedniego przyznania B. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] na podstawie art. 16a ustawy oświadczeniach rodzinnych – ten sam organ administracji wydał rozstrzygnięcie korzystne dla skarżącej. Wspomnieć też należy, że wyrok z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 1137/19 jest prawomocny, a została nim uchylona decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Powinno zostać to uwzględnione przy ponownym rozstrzyganiu sprawy. Konieczne bowiem będzie ustalenie, czy i jaka decyzja w przedmiocie przyznania A. B. usług opiekuńczych (lub zmiany ich zakresu) pozostaje w obrocie prawnym.

Stwierdzone powyżej uchybienia prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7-9, art. 61 § 1 i 3, art. 62 oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 5 i 6 oraz 3 k.p.a. Nadto decyzja organu II instancji wynikowo naruszała również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W takich warunkach Sąd uznał, że organy nie tylko naruszyły w sposób istotny przepisy postępowania, ale przede wszystkim błędnie zastosowały w sprawie przepisy prawa materialnego, tj. art. 106 ust. 5 i art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Po stronie organów doszło zatem do naruszenia prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., co uzasadniało zastosowanie art. 135 p.p.s.a. i uchylenie decyzji wydanych w niniejszej sprawie przez organy obydwu instancji.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ I instancji uwzględni stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. W pierwszej kolejności organ dokona wnikliwej analizy wniosków z dnia [...] i [...] października 2019 r., po czym jednoznacznie określi, jakie postępowanie (postępowania) wszczyna i na czyj wniosek. Następnie przeprowadzi postępowanie dowodowe, które zostanie zakończone pogłębioną oceną materiału dowodowego, uzupełnionego w zakresie koniecznym do ustalenia sytuacji rodzinnej i życiowej strony skarżącej. W szczególności, organ będzie miał na uwadze, że niezależnie od ustaleń dotyczących B. K., A. B. jest z całą pewnością osobą wymagającą opieki i wniosła o przyznanie (zmianę zakresu, zwiększenie) odpowiednich usług opiekuńczych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie powołanych przepisów uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...]