Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.

1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po złożeniu wniosku przez B.B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia stronie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

2. Wnioskiem z dnia [...] pełnomocnik B.B., prowadzącej od dnia [...] pozarolniczą działalność gospodarczą, zwrócił się o umorzenie zaległości strony powstałych z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które zostały "ustalone" decyzją z dnia [...]. Do wniosku dołączył dokumenty mające umożliwić ocenę spełnienia warunków określonych w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.) w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem z 2003 r.).

2.1. Po wezwaniu do uzupełnienia wniosku strona złożyła dnia [...] kolejny wniosek o umorzenie należności z uściśleniem kwoty zaległości wraz z dokumentacją świadczącą o stanie majątkowym, dochodach z działalności gospodarczej, wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków. W uzasadnieniu tego wniosku wskazała też, że zadłużenie nie powstało z jej winy, gdyż w okresie jego powstania przebywała na zwolnieniach lekarskich i leczyła się w szpitalu. Zaznaczyła przy tym, że była przewlekle chora i że przechodziła ciężkie operacje.

2.2. Decyzją z dnia [...] organ określił wysokość zaległości z tytułu składek z podziałem na poszczególne fundusze. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego w G.

2.3. Postanowieniem z dnia [...] organ zawiesił postępowanie w sprawie umorzenia należności do czasu rozpatrzenia powyższego odwołania.

2.4. Wyrokiem z dnia [...], [...], Sąd Apelacyjny w K. oddalił apelację strony od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...], [...].

2.5. Postanowieniem z dnia [...] organ podjął zawieszone postępowanie w sprawie.

2.6. Po wezwaniu organu w dniach [...] i [...] strona złożyła dokumenty celem aktualizacji danych zwartych we wniosku o umorzenie należności.

2.7. Pismami z dnia [...] i [...] strona i pełnomocnik strony zostali poinformowani o możliwości zapoznania się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie i złożenia oświadczenia co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań.

2.8. Dnia [...] strona zapoznała się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie nie wnosząc do niego uwag.

3. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności:

- z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres: [...], od [...] do [...], od [...] do [...] w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami wynoszącymi [...] zł, liczonymi na dzień [...] oraz kosztami upomnienia w wysokości [...] zł i dodatkową opłatą w kwocie [...] zł,

- z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] i od [...] do [...] w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami wynoszącymi [...] zł, liczonymi na dzień [...] oraz kosztami upomnienia w wysokości [...] zł i dodatkową opłatą w kwocie [...] zł,

- z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] do [...],od [...] do [...], [...],od [...] do [...],od [...] do [...] i za [...] w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł, liczonymi na dzień [...] oraz kosztami upomnienia w wysokości [...] zł i dodatkową opłatą w kwocie [...] zł.

3.1. Organ uznał, że z zebranej dokumentacji wynika, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione żadne przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., nie tylko wnioskowane z pkt 1 i 3. Odnośnie pkt 1, tj. że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, powołano się na następujące okoliczności:

- wielkość przychodu osiągniętego w latach [...] i [...] wynoszącego odpowiednio [...] zł i [...] zł,

- wysokość miesięcznego dochodu uzyskanego w [...] i [...] wynoszącego odpowiednio [...] zł i [...] zł,

- dodatkowy dochód z tytułu najmu wynoszący [...] zł miesięcznie,

- fakt, że strona jest osobą rozwiedzioną mającą na utrzymaniu 14 letnią córkę, na którą nie pobiera zasiłku rodzinnego oraz alimentów,

- zamieszkanie u siostry na podstawie ustanowionej służebności mieszkania i użytkowania,

- wielkość wydatków dwuosobowego gospodarstwa wynoszących [...] zł,

- fakt, że opłaty związane z budynkiem oraz utrzymaniem strona opłaca wraz z P.W., ojcem córki,

- brak zadłużenia z innego tytułu poza zadłużeniem z tytułu składek.

Organ stwierdził też, że w przedmiotowej sprawie strona nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, co uniemożliwiłoby jej kontynuowanie działalności gospodarczej, o czym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r. Natomiast ustosunkowując się do faktu, że strona od [...] r. często przebywała na zwolnieniach lekarskich oraz przeszła skomplikowaną operację, w ramach przesłanki z pkt 3, czyli wystąpienie przewlekłej choroby zobowiązanej pozbawiającej uzyskania dochodów umożliwiających opłacenie należności, organ stwierdził, że mimo tego strona nie uzyskała orzeczenia o niepełnosprawności oraz kontynuowała działalność gospodarczą pomimo tych problemów.

3.2. Na koniec uzasadnienia organ zauważył, że wprawdzie sytuacja materialna strony jest trudna z uwagi na niskie miesięczne dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarcze oraz bardzo wysokie zadłużenia z tytułu składek, to działalność gospodarcza prowadzona w latach [...] przynosiła znaczne przychody, a źródłem straty bądź niskich dochodów były znaczne koszty uzyskania przychodu, do których eliminacji dłużnik powinien dążyć. Zwrócił też uwagę, że ryzyko prowadzenia działalności ponosi dany przedsiębiorca, który odpowiada za właściwe gospodarowanie posiadanymi zasobami i że decyzja o umorzeniu należności ma charakter decyzji uznaniowej.

4. Dnia [...] pełnomocnik strony wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, nie zgadzając się z twierdzeniami zawartymi w decyzji organu pierwszej instancji.

4.1. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik stwierdził, iż przy zadłużeniu w wysokości [...] zł i przeciętnym miesięcznym dochodzie w wysokości ok. [...] zł w gospodarstwie domowym strony, mającej na utrzymaniu małoletnią córkę, nie jest możliwym opłacenie należności z tytułu składek bez pozbawienia zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał także, że ubezpieczona nie posiada żadnego majtku, który mogłaby spieniężyć, aby pokryć zobowiązanie. Ponadto podniósł, iż ze względu na wiek, stan zdrowia i zaangażowanie w prowadzoną działalność gospodarczą skarżącą nie jest w stanie także podjąć dodatkowego zatrudnienia.

5. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

5.1. W uzasadnieniu decyzji zwrócono uwagę, tak jak organ pierwszej instancji, iż zebrany w sprawie materiał nie przemawia za umorzeniem należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., albowiem zobowiązana dysponuje środkami umożliwiającymi spłatę zaległości z tytułu składek w dłuższym okresie czasu, nie poniosła straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które uniemożliwiłyby jej kontynuowanie działalności gospodarczej ani nie zapadła na przewlekłą chorobę, jak i nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które to okoliczności wiązać mogłyby się z brakiem uzyskania dochodów umożliwiających opłacenie należności. Podniesiono również, za organem pierwszej instancji, że działalność gospodarcza, którą zobowiązana prowadzi przynosi znaczne przychody, natomiast źródłem niskich dochodów są znaczne koszty uzyskania przychodu, które dłużnik powinien starać się eliminować lub, co najmniej ograniczać. Wskazano także na zaniechania po stronie zobowiązanej w zakresie ubiegania się o należne alimenty na małoletnią córkę. Zwrócono również uwagę, że analiza redakcji przepisów regulujących instytucję umarzania składek wskazuje, że wystąpienia uznania administracyjnego warunkującego umorzenie powiązane jest przede wszystkim z brakiem szans na windykację należności, ubóstwem zobowiązanej lub jej sytuacją losową i zdrowotną.

6. W skardze z dnia [...] strona skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo oraz decyzji ją poprzedzającej, umorzenie składek i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

6.1. Strona dopatrywała się naruszenia przez organ przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez twierdzenie, iż opłacanie należności z tytułu składek nie pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczyła przy tym, że wprawdzie prowadzi działalność gospodarczą, ale to źródło dochodu jest wysoce niepewne i zmienne, gdyż nie ma stałych klientów tylko mały sklepik, gdzie nie można określić stałego dochodu z tego tytułu. Jeśli chodzi o wysokość kosztów uzyskania dochodu, to stwierdziła, że wprawdzie nie jest osobą obłożnie chorą, ale regularnie przebywa w szpitalu, dlatego była zmuszona zatrudnić dwóch pracowników i ponosić z tego tytułu koszty. Strona uznała, że miesięczny dochód osiągany nawet w [...] r., po potrąceniu wydatków wynoszących [...] zł, nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

6.2. Skarżąca zakwestionowała także zawarty w decyzji zarzut nie dbania o swoje interesy, w szczególności nie dochodzenia alimentów na małoletnie dziecko wskazując, iż pozbawione sensu jest dochodzenie alimentów od ojca małoletniej, gdyż jest on osobą bezrobotną, a nadto dobrowolnie łoży on na utrzymanie córki, co miesiąc kwotę [...]. Skarżąca podniosła również, że do zadłużenia z tytułu składek nie doszło z jej winy a obecne składki są regulowane są przez nią na bieżąco. Do skargi dołączono nadto dowód uiszczenia składek za okresy nie objęte wnioskiem o umorzenie.

7. Odpowiadając na skargę ZUS wnosił o jej oddalenie wskazując na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

7.1. Zwrócił uwagę, że łączny miesięczny dochód wynoszący [...] zł, na który składa się dochód z działalności gospodarczej - [...] zł, dochód z tytułu najmu - [...] zł i pomoc finansowa ze strony ojca córki, który łoży na utrzymanie kwotę [...] zł oraz partycypuje w kosztach opłat związanych z utrzymaniem domu, oznacza, że przeciętny miesięczny dochód na członka dwuosobowej rodziny nie przekracza kwotę progu interwencji socjalnej, dlatego skarżąca nie korzysta z pomocy z miejskiego ośrodka pomocy społecznej.

7.2. Nie kwestionując przedłożonej dokumentacji medycznej dotyczącej regularnego pobytu szpitalach stwierdził, że do ziszczenia się przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. niezbędnym jest, aby przewlekła choroba zobowiązanej pozbawiała ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ZUS. Zwrócił przy tym uwagę, że strona nie wykazała, że występuje związek pomiędzy faktem przebywania regularnie w szpitalu a ograniczoną możliwością podjęcia pracy.

7.3. Organ nie zgodził się z zarzutem dokonania nieprawidłowej interpretacji zebranych w sprawie dowodów poprzez przyjęcie, że przy miesięcznych dochodach z działalności gospodarczej i braku majątku, który można spieniężyć, skarżąca jest w stanie z spłacić dług w wysokości [...] zł bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Odnośnie tego zauważył, że zabrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż podany w skardze dochód miesięczny strony w kwocie [...] zł, jest dochodem zniżonym, gdyż nie uwzględnia dochodów z wynajmu (dzierżawy) oraz kwot otrzymywanych od ojca małoletniej córki. Także podane w skardze miesięczne, stałe koszty ponoszone w gospodarstwie skarżącej w kwocie [...] zł są zawyżone, według organu, gdyż przy podawaniu ich wysokości nie uwzględniono faktu, iż ojciec małoletniej córki skarżącej pokrywa część tych kosztów. Tym samym uznano, że po uregulowaniu miesięcznych opłat za mieszkanie i media na zaspokojenie niezbędnych potrzeb skarżącej i jej małoletniej córki pozostaje kwota wyższa, niż wskazana w skardze kwota [...] zł.

7.4. Nie podzielił także twierdzeń skarżącej, iż zaniechania w zakresie pozyskiwania należnych alimentów na rzecz małoletniej córki, pozostającej pod jej opieką nie rzutują na ocenę możliwości finansowych skarżącej. Zdaniem organu świadoma rezygnacja przez skarżącą z dodatkowego źródła dochodu dla jej rodziny nie może być traktowana, jako okoliczność bez znaczenia dla sprawy.

8. Na rozprawę wyznaczoną na dzień 13 stycznia 2010 r. strony nie stawiły się.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9. Skarga nie jest zasadna.

10. Właściwość tutejszego Sądu do rozpoznania skargi na decyzję wydaną przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie wynika z obowiązującego od dnia 11 października 2008 r. przepisu § 1 pkt 2 i § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) wydanego na podstawie delegacji wynikającej z 13 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) oraz faktu, że miejsce zamieszkania strony znajduje się na terenie działania tutejszego Sądu.

11. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

11.1. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

12. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i inne, i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek.

12.1 Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

12.2. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2003 r., wydanego w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s.:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

12.3. Poza tym stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

13. Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka następujących ogólnych wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

13.1. Zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek zdrowotnych oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio".

13.2. W przepisach art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia organ do umorzenia należności z tytułu składek. Z tym, że w części wstępnej przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określone zostały ogólne przesłanki, a w pkt 1 – 3 wskazano przykładowo konkretne sytuacje uzasadniające umorzenie w ramach tych przesłanek.

13.3. Wystąpienie tych warunków w konkretnej sprawie nie oznacza, że organ jest już zobowiązany umorzyć dane należności. Organ ma w tej sytuacji jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia zaległości, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. umorzenia składek lub odsetek, o co strona wnosiła na rozprawie, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

14. Biorąc to wszystko pod uwagę i badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, które mają charakter uznaniowy, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, Sąd nie doszukał się po stronie organów naruszenia ani prawa materialnego, ani prawa procesowego uzasadniającego uchylenie tych decyzji lub stwierdzenie ich nieważności.

14.1. Zasadnie organ drugiej instancji przyjął, że w świetle zebranego materiału dowodowego, ocenianego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s., a w szczególności w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., uzasadniające umorzenie zaległych należności.

14.2. Od strony procesowej organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący zebrał dowody istotne dla sprawy w wyniku kilkakrotnego wzywania do tego strony i jej pełnomocnika, a także działań z urzędu, czyli nie naruszono przepisów art. 9, art. 11, art. 12 i art. 81 k.p.a. Z tych przepisów wynika obowiązek organu administracji do informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale tylko takich, które mogą mieć istotny wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Poza tym organ ten, jak i organ drugiej instancji, prawidłowo rozpatrzył cały materiał dowodowy, w tym dołączony do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dając temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Oba organy wyjaśniły na jakiej podstawie prawnej orzekały, wskazując na poszczególne przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie, a także wymienił fakty, które uznały za udowodnione z powołaniem się na dokumenty, z których one wynikały oraz podały przyczyny, z powodu których odmówiły wiarygodności pewnym dowodom. Tym samym zachowane zostały warunki wynikające z art. 7, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Wydając w sprawie decyzje uznaniowe organy nie przekroczyły też granic swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a.

14.3. Od strony materialnej brak podstaw do uznania, że wystąpiły w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. w ramach pojęcia "całkowitej nieściągalności". Strona nie wskazywała na okoliczności wymienione w tych przepisach i nie składała stosownych dokumentów na ich potwierdzenie.

14.4. Poza tym słusznie organy przyjęły, że w sprawie brak również podstaw do uznania, że zaistniały wnioskowane przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.

14.4.1. W tym zakresie na wstępie podkreślić należy, że z przepisów tych wynika, że ciężar wykazania zaistnienia tych przesłanek (ciężar dowodu) spoczywa na stronie ("jeżeli zobowiązany wykaże"). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., jest występować do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów. W niniejszej sprawie strona na wezwania organu składała określone dokumenty świadczące o jej stanie majątkowym, sytuacji rodzinnej, przebytych chorobach i podjętym leczeniu, a organ pierwszej i drugiej instancji ocenił te okoliczności pod kątem wypełnienia warunków wynikających z tych przepisów.

14.4.2. Można zgodzić się ze stwierdzeniem organów, że sytuacja finansowa strony jest trudna, jednakże nie wykazała ona w sposób nie budzący wątpliwości, że opłacenie należnych składek wobec ZUS pozbawiłoby ją oraz jej dwuosobową rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). W tym kontekście istotne jest stwierdzenie organu, że mimo przeszkód związanych z chorobą strony i pobytem jej w szpitalu cały czas działalność gospodarcza była prowadzona przy obrocie wynoszącym ponad [...] zł rocznie w latach [...] i przy możliwości zatrudnienia dwóch pracowników. Zasadnie organ zwrócił uwagę, że przy miesięcznym dochodzie na poziomie [...] zł i [...] zł wymagana jest racjonalizacja ponoszonych kosztów uzyskania przychodu. Brak dochodu z tytułu alimentów na małoletnią córkę strona uzasadniała statusem bezrobotnego jej ojca, który, jak podała dopiero w skardze, uczestniczy w ponoszeniu opłat należnych z tytułu utrzymania budynku, w którym mieszkała strona na zasadzie prawa służebności. Nie istnienie innego zadłużenia wskazuje również na to, że mimo swojej sytuacji materialnej strona spłacała zobowiązania powstałe z innych tytułów przy narastaniu z roku na rok zobowiązań publicznoprawnych w ramach ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego i na rzecz Funduszu Pracy.

14.4.3. Strona nie wykazała, że poniosła jakichkolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (§ 3 ust. 1 pkt 2).

14.2.4. W ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy, nie dawał również podstaw do przyjęcia, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. Dla wystąpienia tej przesłanki, jak się wskazuje w orzecznictwie, niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego (czy też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny), ale także wystąpienie skutku tej choroby (i sprawowania tej opieki) w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Przy czym konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny winna być odpowiednio udokumentowana zaświadczeniem potwierdzającym występowanie u członka rodziny choroby o charakterze przewlekłym i konieczności sprawowania stałej opieki przez inne osoby. W sprawie tej strona nie wykazała istnienia związku pomiędzy swoją chorobą i koniecznością leczenia szpitalnego, a brakiem możliwości uzyskiwania dochodu. Jak wskazano powyżej mimo choroby strona cały czas prowadziła działalność gospodarczą, zatrudniała pracowników, którzy zastępowali ją w wykonywaniu obowiązków związanych z tą działalnością i osiągała cały czas stosunkowo wysoki obrót, czyli osiągała określone dochody pozwalające funkcjonować na poziomie przewyższającym minimum socjalne.

15. W związku z powyższym Sąd nie znajdując podstaw do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skargę oddalił stosownie do art. 151 P.p.s.a.