Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2026 r., sygn. akt VI SO/Wa 2/26 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej czynności w sprawie ze skargi P. Ś. na zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 stycznia 2026 r., nr DWOiP-VIII.6340.146.2025 w przedmiocie zawiadomienia o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2026 r., odmówił P. Ś. wstrzymania wykonania, objętej jego skargą, czynności Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 stycznia 2026 r., w przedmiocie zawiadomienia o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika.

Sąd I instancji wskazał, w związku w wniesioną skargą na powołaną czynność Ministra Sprawiedliwości skarżący wniósł również o wstrzymanie jej wykonania argumentując, że zaskarżone pismo wywołuje bezpośrednie skutki prawne, pozbawiając go możliwości wykonywania zawodu. Wskazując na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody skarżący podniósł, że jako komornik prowadził kancelarię, w której zatrudniał 4 pracowników. Brak wstrzymania wykonania aktu zmusi go do likwidacji warsztatu pracy i wypowiedzenia umów o pracę, co pozbawi pracowników źródła dochodów. Ponoszone wysokie koszty stałe, mogą natomiast doprowadzić do upadłości. Wskazując na trudne do odwrócenia skutki, skarżący zwrócił uwagę, że organ ogłosił konkurs na zajmowane przez niego stanowisko. W wypadku powołania nowej osoby na stanowisko komornika sądowego w trakcie trwania postępowania dojdzie do sytuacji "dwuwładzy" w rewirze. Zdaniem strony, przywrócenie stanu poprzedniego po ewentualnym wygraniu sporu będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione.

Sąd I instancji stwierdził, że z punktu widzenia możliwości zastosowania ochrony tymczasowej w sprawie znaczenie ma charakter czynności objętej wnioskiem, którym jest zawiadomienie dokonane przez Ministra Sprawiedliwości o wygaśnięciu z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2026 r. powołania skarżącego na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., na podstawie art. 303 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1458, ze zm.).

Wskazał, że art. 303 ust. 3 ustawy wiąże wygaśnięcie powołania na stanowisko komornika sądowego z zaistnieniem określonej sytuacji, tj. z nieuzupełnieniem w wyznaczonym terminie wykształcenia, przy czym skutek ten następuje z mocy prawa.

Sąd stwierdził, że skutek o którym mowa w art. 303 ust. 3 ustawy, nastąpił przed dniem złożenia wniosku w sprawie. Skoro powołanie skarżącego na stanowisko komornika wygasło z mocy samego prawa, w określonej powołanymi przepisami dacie, to nie było możliwe wstrzymanie tego skutku.

W podstawie prawnej wskazano art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.).

P. Ś., zażaleniem zaskarżył w całości postanowienie Sądu I instancji, zarzucając mu:

1. naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika sądowego nie może być objęte ochroną tymczasową, skoro skutek wygaśnięcia miał nastąpić z mocy prawa;

2. naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie, że zaskarżona czynność materialno-techniczna organu administracji publicznej dotyczy bezpośrednio praw i obowiązków Skarżącego wynikających z przepisów prawa, a jej wykonanie wywołuje realne skutki prawne, organizacyjne, majątkowe i zawodowe;

3. naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę merytorycznej oceny przesłanek niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, mimo że Skarżący wskazał konkretne skutki odmowy ochrony tymczasowej: utratę zawodu, likwidację kancelarii, utratę źródła utrzymania, konieczność zwolnienia pracowników, powołanie zastępcy oraz uruchomienie procedury konkursowej;

4. naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez wadliwe uznanie, że skutki finansowe, zawodowe i organizacyjne związane z utratą statusu komornika są irrelewantne dla rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności;

5. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niewystarczający, polegający na ograniczeniu się do stwierdzenia, że skutek nastąpił z mocy prawa, bez rzeczywistego odniesienia się do argumentacji Skarżącego dotyczącej znacznej szkody, nieodwracalnych skutków oraz konstytucyjnego charakteru zarzutów podniesionych w skardze;

6. naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie wykładni pozbawiającej Skarżącego realnej ochrony sądowej w sytuacji, gdy skarga główna opiera się na zarzutach naruszenia zasady ochrony praw nabytych, zasady zaufania obywatela do państwa i prawa oraz zakazu arbitralnego pozbawienia uprawnienia zawodowego nabytego legalnie pod rządami wcześniejszych przepisów;

7. naruszenie art 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie wykładni, która czyni kontrolę sądowoadministracyjną iluzoryczną, gdyż do czasu rozpoznania skargi głównej Skarżący może definitywnie utracić warsztat pracy, źródło utrzymania, strukturę kancelarii oraz realną możliwość powrotu do wykonywania zawodu;

8. błąd w ustaleniach przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że rozpoczęcie przez Ministra Sprawiedliwości procedury naboru na stanowisko komornika sądowego wykracza poza zakres sprawy, podczas gdy procedura ta jest bezpośrednim następstwem zaskarżonej czynności i jednym z zasadniczych źródeł trudnych do odwrócenia skutków.

Podnosząc te zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Minister Sprawiedliwości wniósł odpowiedź na zażalenie wskazując na prawidłowość postanowienia Sądu I instancji i bezzasadność zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw albowiem podniesione w nim zarzuty wraz z ich argumentacją nie podważają prawidłowości oceny wniosku strony o zastosowanie wobec niej instytucji ochrony tymczasowej, jakiej dokonał Sąd I instancji.

Zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.

W orzecznictwie i literaturze przedmiotu ukształtowanym na tle powołanej regulacji przyjęło się, że przedmiotem udzielenia ochrony tymczasowej mogą być jedynie takie akty lub czynności, które bezpośrednio nadają się do wykonania i wymagają wykonania. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Nie każdy akt administracyjny kwalifikuje się do tak rozumianego wykonania, a co za tym idzie nie każdy wymaga wykonania (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1376/14; uchwała NSA z dnia 13 listopada 2023 r., sygn. akt II GPS 2/22).

Wykonaniu podlegać mogą jedynie akty administracyjne, z którymi wiąże się dla strony obowiązek określonego działania, zaniechania lub nakaz znoszenia zachowania innych podmiotów. Wstrzymanie wykonania dotyczy więc sytuacji, gdy zaskarżony akt wywołuje określone skutki materialnoprawne (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 481/24).

Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji w motywach zaskarżonego postanowienia, kluczowym dla kwestii zastosowania lub odmowy zastosowania ochrony tymczasowej w niniejszej sprawie jest charakter zaskarżonej przez stronę czynności Ministra Sprawiedliwości.

Strona zaskarżyła pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 stycznia 2026 r., który w trybie art. 20 ust 2 ustawy o komornikach sądowych, poinformowała skarżącego, że na podstawie art. 303 ust. 3 powołanej ustawy powołanie skarżącego na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2026 r.

Zgodnie z treścią wskazanego art. 303 ust. 3 ustawy o komornika sądowych, powołanie na stanowisko komornika osób, które w terminie wskazanym w ust. 1 nie ukończą wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej ani nie uzyskają tytułu magistra prawa lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej, wygasa z mocy prawa z dniem upływu terminu, o którym mowa w ust. 1 – w terminie w terminie 7 lat od dnia wejścia w życie ustawy o komornikach sądowych.

Jak zatem bezspornie wynika z treści powołanej regulacji niespełnienie przez podmiot powołany do pełnienia funkcji komornika sądowego warunku określonego w ustępie 1 art. 303 ustawy, powoduje, że powołanie to wygasa z mocy prawa z dniem upływu terminu siedmiu lat od wejścia w życie ustawy o komornikach, tj. z dniem 1 stycznia 2026 r. W tym przypadku Minister, zgodnie z przywołanym art. 20 ust. 2 ustawy, zawiadamia komornika, prezesa właściwego sądu apelacyjnego, prezesa właściwego sądu rejonowego oraz radę właściwej izby komorniczej o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika z mocy prawa.

Powyższe nie nasuwa wątpliwości, że czynność Ministra podjęta w trybie art. 20 ust. 2 ustawy nie nosi znamion aktu lub czynności nadającej się do wykonania lub takowego wymagającego. Zawiadomienie, do dokonania którego Minister jest zobligowany, wobec inicjującej go podstawy prawnej, która określa wygaśnięcie powołania z mocy prawa, nie jest zatem aktem administracji, który wiąże się dla strony z obowiązkiem określonego działania, zaniechania lub nakazem znoszenia zachowania innych podmiotów. Innymi słowy, powiadomienie skarżącego o wygaśnięciu z mocy prawa, wobec niespełnienia przez niego warunku nałożonego ustawą o komornikach sądowych, nie jest aktem (czynnością), któremu można przypisać przymiot wykonalności w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a.

Sąd I instancji nie miał zatem podstaw do zastosowania powołanego art. 61 § 3 p.p.s.a. z uwagi na brak kluczowego przymiotu zaskarżonej czynności umożliwiającej zastosowanie instytucji ochrony tymczasowej. W konsekwencji zasadnie również stwierdził, że podnoszone we wniosku okoliczności i argumentacja dotycząca możliwości wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków nie miały znaczenia dla oceny rzeczonego wniosku strony. Dokonanie takiej oceny byłoby niecelowe i zbędne wobec wskazywanej niemożności zastosowania wobec zaskarżonej czynności Ministra Sprawiedliwości instytucji przewidzianej art. 61 § 3 p.p.s.a. wynikającej z braku przymiotu wykonalności tejże czynności.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.