Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2007 r. sprawy ze skargi U. J. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2006 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu.

Zaskarżoną do tutejszego Sądu uchwałą z dnia [...] maja 2006 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, po rozpatrzeniu odwołania U. J. (dalej powoływanej również jako: skarżąca) od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w B. z dnia [...] grudnia 2005 r. (omyłkowo oznaczonej jako uchwała z dnia [...] grudnia 2004 r.) odmawiającej ww. wpisu na listę adwokatów utrzymało w mocy uchwałę organu pierwszej instancji.

Do wydania powyższej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 5 października 2005 r. U. J. zwróciła się do Okręgowej Rady Adwokackiej w B. o wpisanie jej na listę adwokatów tej izby. Wyjaśniła, iż odbyła aplikację sądową i w dniach 1, 2 i 20 września 2005 r. zdała egzamin sędziowski z oceną dobry. Do podania oprócz koniecznych dokumentów dołączyła m.in. dziewięć opinii dotyczących przebiegu aplikacji, ponadto trzy rekomendacje do zawodu sporządzone przez: adwokatów M. W. i A. N. oraz radcę prawnego J. G. Z kwestionariusza osobowego i życiorysu skarżącej wynika, iż wnioskodawczyni nie pracowała zawodowo.

Po przeprowadzonej z wnioskodawczynią rozmowie, uchwałą z dnia [...] grudnia 2005 r. Okręgowa Rada Adwokacka w B., na podstawie art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) – dalej Poa, odmówiła żądanego wpisu, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie odmową udzielenia przez U. J. odpowiedzi na pytania z zakresu ustroju adwokatury oraz zasad etyki adwokackiej, a w konsekwencji brakiem spełniania warunku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Wskutek złożonego odwołania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwalą z dnia [...] maja 2006 r., utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał na zmianę stanu prawnego istotnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt K 6/06), który został opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 75 pod pozycją 529 w dniu 4 maja 2006 r. gdzie stwierdzono niekonstytucyjność m.in. przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa w zakresie w jakim stwarza możliwość wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych tym przepisem egzaminów, nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Przepis ten w dniu publikacji orzeczenia utracił moc obowiązującą i nie może stanowić podstawy prawnej wpisu. W ocenie Prezydium NRA zakres doświadczenia zawodowego kandydatki nie pozwala przyjąć, iż jest ona należycie przygotowana do wykonywania zawodu adwokata a zatem uznać należy, zdaniem organu, że do jej sytuacji odnoszą się bezpośrednie skutki przywołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą uchwałę U. J. wnosząc o uchylenie zakwestionowanego rozstrzygnięcia, zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 ust. 1 Poa poprzez przyjęcie, że zainteresowana nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Uchwałę uznała za krzywdzącą, przyjęto w niej bowiem niekorzystne dla skarżącej twierdzenie bez należytego wniknięcia w dowody załączone do wniosku oraz odwołania i dokonano dowolnej oceny w zakresie przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, co stanowi jej zdaniem naruszenie art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. Ponadto, w ocenie U. J., Rada pominęła, że w przywołanym przez nią wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraził zdanie, iż aplikacja i egzamin sędziowski przygotowuje i weryfikuje przydatność konkretnych osób do podjęcia odpowiedzialnej funkcji sędziego, a więc trudno byłoby przyjąć pogląd, że złożenie egzaminu sędziowskiego stanowi zbyt niski wymóg znajomości prawa dla przyjęcia w poczet korporacji zawodowej adwokatów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Dokonując, zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z prawem, należy stwierdzić, że narusza ono prawo w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkować musi jego uchyleniem.

Przedmiotem kontroli jest uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymująca w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w B. odmawiającą wpisu na listę adwokatów skarżącej U. J.. Wniosek o wpis złożony został przez skarżącą dnia 5 października 2005 r.

Stosownie do art. 65 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, Nr 126, poz. 1069 i Nr 153, poz. 1271, z 2003 r. Nr 124, poz. 1152, z 2004 r. Nr 34, poz. 303, Nr 62, poz. 577 i Nr 202, poz. 2067 oraz z 2005 r. Nr 163, poz. 1361 i Nr 169, poz. 1417) – Poa na listę adwokatów może być wpisany ten, kto m.in. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata oraz który odbył w Rzeczypospolitej polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki.

Wymóg odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa, nie znajdował zastosowania do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Przepis w takim częściowo przywołanym brzmieniu, został wprowadzony ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361). ORA w B. odmówiła U. J. wpisu na listę adwokatów, motywując swoje rozstrzygnięcie brakiem spełniania przez skarżącą rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Prezydium NRA, utrzymując uchwałę ORA w mocy w pierwszym rzędzie, powołała się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. stwierdzające niezgodność art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa (w brzmieniu przywołanym wyżej) z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, który utracił moc obowiązującą z dniem publikacji orzeczenia tj. z dniem 4 maja 2006 r. i nie może stanowić podstawy wpisu. Dodatkowo, bez bliższego uzasadnienia swojego stanowiska, Prezydium powołało się na niewystarczający jej zdaniem zakres doświadczenia zawodowego kandydatki.

W istocie, co wynika z motywów zaskarżonej uchwały, Prezydium NRA utrzymało rozstrzygnięcie ORA w mocy, uzasadniając je wyłącznie brakiem podstawy prawnej do wpisania skarżącej na listę adwokatów z uwagi na utratę mocy obowiązującej art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa.

W ocenie Sądu, stanowisko Prezydium NRA opierające swoje rozstrzygnięcie na wyroku TK nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach.

Dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż cytowany art. 66 ust. 1 pkt 2, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie zostało opublikowane dnia 4 maja 2006 r. (Dz. U. Nr 75, poz. 529) i stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji, wobec nieokreślenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, z tym dniem weszło w życie.

Trybunał Konstytucyjny, orzekając w sprawie z wniosku Naczelnej Rady Adwokackiej o zbadanie zgodności z Konstytucją m.in. przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze w brzmieniu ustalonym ustawą o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, orzekł stosownie do dyspozycji art. 69 w związku z art. 66 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 97, poz. 643 ze zm.), o niezgodności kwestionowanego przez wnioskodawcę przepisu z art. 17 § 1 Konstytucji tj. niezgodności tego przepisu w zakresie, w jakim nie spełnia on wymogów sprawowania przez samorząd adwokacki pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata.

Jak stanowi przepis art. 69 ustawy o TK orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów, jak to miało miejsce w podjętym przez TK rozstrzygnięciu. Dodatkowo, przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale również jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania. Takie rozstrzygnięcie co do części przepisu objętego kontrolą Trybunału uzupełnione bywa formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", który to zwrot zostaje odniesiony do konkretnej sytuacji bądź stanu objaśniającego i wypełniającego stwierdzenie zakresowej niekonstytucyjności. Oznacza to, że poddany kontroli przepis jest niekonstytucyjny wyłącznie we wskazanym obszarze. Wyrok taki, zwany wyrokiem "zakresowym", odnosić się może albo do części istniejącej normy danego aktu, albo może także odnosić się do poddanego kontroli przepisu poprzez wskazanie braku koniecznego unormowania.

W sytuacji, w której Trybunał wyrokiem zakresowym uzna poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w części istniejącej normy, nie dokonując zmiany tekstu przepisu, zmieni tym samym wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego orzeczenia będzie częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku TK. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide: Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79).

Może być jednak i tak, że wyrok zakresowy, w którym wskazano że przepis jest niekonstytucyjny z powodu braku koniecznych treści, będzie stanowił zobowiązanie ustawodawcy do dokonania koniecznego uzupełnienia przepisu badanego, jak to miało miejsce w orzeczeniu TK odnośnie do art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa

Reasumując stwierdzić należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niekonstytucyjność danego przepisu w zakresie wskazanym w tym orzeczeniu nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu, a stanowi jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Podobnie wypowiedział się już w wyroku z dnia 28 listopada 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny (III SA 131/03).

Na gruncie badanej sprawy rozstrzygnięcie TK w sprawie K 6/06 z dnia 19 kwietnia 2006 r., w punkcie 5 należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem, wbrew stanowisku wyrażonemu przez NRA, z dniem publikacji tegoż orzeczenia, przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze w jego zmienionym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. brzmieniu nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz wyłącznie w zakresie ściśle w wyroku określonym, poprzez niedochowanie krytykowanym przepisem warunków pieczy samorządu zawodowego wynikających z art. 17 § 1 Konstytucji. Jak stwierdził TK przepis jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Brak określenia w cyt. przepisie przesłanek oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania zawodu adwokata stanowi zatem o istocie zakresowej niekonstytucyjności przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa, który to brak może zostać wypełniony jedynie przez ustawodawcę. Do czasu poprawienia ustawy w części wskazanej przez Trybunał, krytykowany przepis może stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny. Stosownie do wywodów uzasadnienia orzeczenia TK, w toku postępowania o wpis na listę adwokatów zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, który to warunek stawia art. 65 pkt 1 Poa. Przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa, m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.

Kierując się zatem powyższymi "wytycznymi" Trybunału, przed dokonaniem wpisu na listę adwokatów organ samorządu adwokackiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy, błędnie interpretując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego oraz skutki wejścia w życie wydanego wyroku, uchylił się de facto od tego obowiązku, a tym samym odmówił zastosowania przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Poa, stanowiącego podstawę wpisu osoby, która jak w przypadku skarżącej zdała egzamin sędziowski. Skwitowanie jednym zdaniem, bez odniesienia się do złożonych przez stronę opinii odnoszących się do jej osoby, że kandydatka nie legitymuje się dostatecznym doświadczeniem zawodowym pozwalającym przyjąć, iż jest ona należycie przygotowana do wykonywania zawodu adwokata narusza przepisy art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei uzasadnia uchylenie zaskarżonej uchwały.

Ponownie rozpatrując odwołanie, Prezydium NRA na podstawie przedstawionego jej materiału dowodowego, dokona oceny umiejętności U. J. do wykonywania zawodu adwokata przy uwzględnieniu, że zdała ona egzamin sędziowski i wyłącznie na tej podstawie orzeknie stosownie do dyspozycji art. 138 § 1 pkt 1 lub pkt 2 k.p.a. W przypadku stwierdzenia, iż postępowanie wyjaśniające wymaga uzupełnienia w znacznej części, NRA stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. uchyli uchwałę organu I instancji w całości i przekaże mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Zważywszy powyższe, na podstawie art.145 § 1 §.1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. O niewykonywaniu uchylonej uchwały orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Wydanie orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania było zbędne, ponieważ skarżąca pomimo pouczenia zawartego w zawiadomieniu o terminie rozprawy nie zgłosiła stosownego wniosku przed zamknięciem rozprawy.