Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Joanna Skiba Protokolant sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium") decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2017 r. nr [...] o uznaniu za nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego przyznanego na dziecko [...] wypłaconego za okres od 1 listopada 2014 r. do 30 września 2015 r. w wysokości po [...], w łącznej kwocie [...] i zobowiązaniu [...] (dalej jako "skarżąca") do zwrotu powyższej kwoty.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca w dniu [...] września 2014 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na syna. Do wniosku dołączyła m.in. zaświadczenie od komornika dotyczące bezskuteczności egzekucji zasądzonych alimentów za rok 2013, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego za rok 2013 (dochód [...] stypendium syna), oświadczenie o dochodzie nieopodatkowanym w wysokości [...] ([...] stypendium szkolne + [...] świadczenia z funduszu alimentacyjnego), zaświadczenie z Urzędu Pracy o rejestracji i braku prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Prezydent [...] decyzją z [...] września 2014 r. nr [...] przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na syna w kwocie [...] miesięcznie na okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, jednorazowo w kwocie [...].

Postanowieniem z [...] września 2015 r. nr [...] Prezydent [...] wznowił postępowanie zakończone decyzją z [...] września 2014 r., a następnie decyzją z [...] marca 2017 r. nr [...] uchylił własną decyzję z [...] września 2014 r. (pkt I), odmówił przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na syna na okres od 1 listopada 2014 r. do 30 września 2015 r. (pkt II) i przyznał ten zasiłek w kwocie [...] na okres od 1 października 2015 r. do 31 października 2015 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia przez dziecko roku szkolnego w wysokości [...] (pkt III). W uzasadnieniu decyzji wskazał, że na podstawie dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego ustalono, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosi [...], zaś na osobę [...] i nie przekraczał kryterium dochodowego, co skutkowało przyznaniem świadczenia rodzinnego na dziecko. W dniu [...] sierpnia 2015 r., składając wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kolejny okres świadczeniowy, skarżąca przedłożyła zaświadczenie z zakładu pracy z [...] grudnia 2014 r. potwierdzające podjęcie zatrudnienia od [...] września 2014 r. oraz uzyskanie dochodu netto za październik 2014 r. w wysokości [...]. Powyższa informacja skutkowała wznowieniem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), postępowania zakończonego decyzją z [...] września 2014 r., a następnie uchyleniem tej decyzji i wydaniem decyzji nowej rozstrzygającej o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego). Organ zauważył dalej, że zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (wówczas Dz.U. z 2017 r. poz. 1952), powoływanej dalej jako "ustawa", w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Po doliczeniu dochodu uzyskanego, miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł [...] ([...] dochód z 2013 r. + [...] dochód uzyskany), a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - [...] i przekraczał kryterium dochodowe o [...]. W tej sytuacji od 1 listopada 2014 r. skarżącej nie przysługiwał zasiłek rodzinny na syna. Z kolei w dniu [...] sierpnia 2015 r. skarżąca utraciła zatrudnienie, zaś zgodnie z art. 24 ust. 6 ustawy, prawo do świadczeń ustala się na okres zasiłkowy, a w przypadku utraty dochodu ustala się go od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu. W konsekwencji zasiłek rodzinny na syna skarżącej przysługiwał jedynie w okresie od 1 do 31 października 2015 r. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymało powyższą decyzję w mocy (Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 22 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1993/17 oddalił skargę [...] na ww. decyzję z [...] sierpnia 2017 r.)

Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, tj. zasiłek rodzinny przyznany na syna i wypłacony za okres od 1 listopada 2014 r. do 30 września 2015 r. w wysokości po [...], w łącznej kwocie [...] i zobowiązał skarżącą do zwrotu powyższej kwoty. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Skoro zatem w niniejszej sprawie decyzją z [...] marca 2017 r., wydaną na skutek wznowienia postępowania, uchylono decyzję z [...] września 2014 r. przyznającą skarżącej świadczenia rodzinne od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. i odmówiono przyznania tych świadczeń za okres 1 listopada 2014 r. do 30 września 2015 r., to tym samym świadczenia wypłacone za ten okres uznać należało za nienależnie pobrane.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2018 r., po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję z [...] listopada 2017 r. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie organy związane są decyzją Prezydenta [...][...] marca 2017 r. wydaną w wyniku wznowienia postępowania, którą uchylono wcześniejszą decyzję przyznającą świadczenia i odmówiono skarżącej prawa do tych świadczeń. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] sierpnia 2017 r., zaś skarga na tę decyzję została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z 8 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1993/17. W konsekwencji w niniejszym postępowaniu nie jest dopuszczalne badanie sposobu wyliczenia dochodu skarżącej, ani też kwestia prawidłowości odmowy przyznania prawa do ww. świadczeń. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie nienależnie pobrane. Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w ww. przepisie decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, którą po wznowieniu postępowania, z przyczyn określonych w art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, wobec czego decyzję organu pierwszej instancji należało uznać za prawidłową.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając im oparcie się na błędnym obliczeniu podstawy dochodu skarżącej uprawniającej do uzyskania zasiłku rodzinnego. W ocenie skarżącej brak było bowiem podstawy do doliczenia do jej dochodu stypendium syna o charakterze motywacyjnym. Przepis art. 3 pkt 1 lit. c ustawy przewiduje jedynie stypendia o charakterze socjalnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Kontrolowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2017 r. stwierdzającą, że świadczenia rodzinne wypłacone na rzecz [...] w okresie od 1 listopada 2014 r. do 30 wrzenia 2015 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązującą skarżącą do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej kwocie [...].

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie uczącej się. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 574 zł (kwota obowiązująca w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych, tj. w dniu [...] września 2014 r.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Artykuł 30 ust. 2 pkt 4 ustawy jako nienależne pobrane definiuje świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Dla uznania zatem wypłaconego świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, w myśl cytowanego przepisu, wystarczającym jest zaistnienie sytuacji uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne i odmowa jego przyznania. Taka sytuacja bezspornie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Niekwestionowaną okolicznością jest bowiem (i znajduje to potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach), że decyzja Prezydenta [...] z [...] września 2014 r. przyznająca skarżącej świadczenie rodzinne została w trybie wznowienia postępowania uchylona decyzją z [...] marca 2017 r. i jednocześnie świadczenia tego za okres od 1 listopada 2014 r. do 30 września 2015 r. skarżącej odmówiono. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2017 r., zaś skarga na tę decyzję została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z 22 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1993/17.

Skoro zatem ww. decyzja z [...] marca 2017 r. uzyskała walor ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, to zgodzić się należy z organami orzekającymi w niniejszej sprawie, że wypłacone skarżącej za okres od 1 listopada 2014 r. do 30 września 2015 r. świadczenie rodzinne stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Dla uznania ww. świadczeń za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy, a nie przyczyny jakie do ich zaistnienia doprowadziły. W tej sytuacji Prezydent [...], zobowiązany był wydać decyzję o ustaleniu, że pobrane świadczenie jest nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu.

Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy jest jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Regulacja ta jest odmienną regulacją od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1-3 ustawy), toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 kwietnia 2013 r. I OSK 1773/12; https://cbois.nsa.gov.pl). W konsekwencji organ, uznając wypłacone świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane, ze względu na uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie w wyniku wznowienia postępowania oraz odmowę jego przyznania, nie ma więc obowiązku badania świadomości strony co do zasadności przyznania świadczenia.

Przytoczone przez skarżącą okoliczności faktyczne zawarte w skardze, a dotyczące jej sytuacji rodzinnej oraz dochodu jej rodziny nie mogły być przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu. Wskazać należy, że skarżąca mogła wskazane okoliczności powołać na etapie postępowania wznowieniowego w odwołaniu od decyzji Prezydenta [...] z [...] marca 2017 r. oraz w skierowanej do Sądu skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2017 r. utrzymującej tę decyzję w mocy. To przedmiotem tamtego postępowania była właśnie ocena zasadności przyznania skarżącej świadczenia rodzinnego oraz prawidłowość wyliczenia jej dochodu. Z uwagi na uzyskanie przez tę decyzję waloru ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, skarżąca w niniejszym postępowaniu nie może kwestionować ustaleń poczynionych przez organ w postępowaniu wznowieniowym, ani zawartego w niej rozstrzygnięcia. Z tego względu, podnoszone przez stronę okoliczności związane z jej sytuacją osobistą, rodzinną i dochodową nie mogły zostać uwzględnione w toku niniejszego postępowania, którego przedmiotem było jedynie przesądzenie, czy wypłacone świadczenie było nienależnie pobrane. Nie oznacza to, że strona nie może się na nie powołać w ramach odrębnego postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 9 ustawy, poprzez umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. W tym jednak celu musi się zwrócić ze stosownym wnioskiem wprost do Prezydenta [...] po zakończeniu niniejszej sprawy.

Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych, a powołane przepisy znajdowały zastosowanie w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że pierwotnie przyznająca skarżącej świadczenie rodzinne decyzja została uchylona i jednocześnie świadczenia tego skarżącej odmówiono. W takiej zaś sytuacji wypłacone świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.