Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 6 listopada 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska,, Protokolant Hanna Parypa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 roku sprawy ze skargi I. S. K., J. H. K., E. K. oraz A. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz I. S. K., J. H. K., E. K. oraz A. K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07 .

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) czerwca 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z dnia (...) listopada 2006 r., którą stwierdzono, że nieruchomości położone w L., obejmujące dawne parcele budowlane pbud (...) oraz część parceli katastralnej 1, objęte dawnym wykazem hipotecznym (...) księgi gruntowej, stanowiące zespół pałacowo - parkowy, obejmujące obecnie działki (...) oraz objęte księgą wieczystą Nr (...) oraz działkę nr (...) objętą księgą wieczystą Nr(...), podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku K. K., występującego w imieniu własnym oraz spadkobierców po I. i A. K. (poprzednich właścicieli dóbr ziemskich w L., P. i innych miejscowościach), na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stwierdził, że objęte wnioskiem nieruchomości położone w L., podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem stanowiły one część składową własności I. i A. K. o obszarze ogólnym 4039,33 ha.

W ocenie Wojewody przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawały możliwości wyłączenia części nieruchomości np. dworów, pałaców. Na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie w całości, a Minister Rolnictwa i Reform Rolnych, stosownie do art. 6 dekretu obejmował niezwłocznie zarząd państwowy nad tymi nieruchomościami ziemskimi. Teren pałacowo - parkowy w L. połączony był nierozerwalnie z całością nieruchomości ziemskiej i pozostawał w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim, na którym prowadzona była produkcja rolnicza oraz istniał przemysł rolny (młyn). W usytuowanym na terenie L. pałacu zamieszkiwali właściciele, zatem stanowił on w ocenie organu I instancji siedzibę podejmowania decyzji w zarządzaniu nieruchomością. Ponadto ustalono, że księga gruntowa prowadzona przez Sąd Okręgowy w J., Wydział zamiejscowy w S. w wykazie hipotecznym (...) dla majętności L. obejmowała szereg działek wraz z zespołem pałacowo -parkowym o łącznej powierzchni 351,04 ha. Zatem już sama nieruchomość położona

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

w L. przekraczała normę obszarową określoną przepisami dekretu. Na podstawie oględzin nieruchomości i przesłuchania świadków w sprawie (protokół z dnia (...) czerwca 2004 r.) stwierdzono, że na terenie zespołu parkowo - pałacowego prowadzona była produkcja rolnicza (hodowla zwierząt, ogrodnictwo, sadownictwo, stawy rybne). Z zebranych informacji wynika, że po zakończeniu wojny w zamku zlokalizowany był internat liceum ogólnokształcącego oraz przedszkole, co stanowi zdaniem Wojewody P., jeden z celów wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji, utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że na podstawie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na własność Państwa przeszły nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w cyt. art. 2 ust. 1 lit. e przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W przepisie wykonawczym do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10 poz. 51) został określony tryb postępowania przy rozstrzyganiu sporów z właścicielami przejmowanych nieruchomości, o jakich mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Stosownie do § 5 i § 6 tego rozporządzenia jedynie spory dotyczące nieruchomości stanowiących użytki rolne poddane zostały postępowaniu administracyjnemu. Skarżący nie kwestionują powierzchni użytków rolnych, dlatego zdaniem organu odwoławczego nie jest ona przedmiotem analizy. Przedmiotem roszczeń strony są nieruchomości położone w L. obejmujące dawne parcele budowlane pbud. (...) oraz część parceli katastralnej 1, objęte dawnym wykazem hipotecznym (...) księgi gruntowej, stanowiące zespół pałacowo - parkowy, obejmujące obecnie działki nr (...) oraz objęte księgą wieczystą KW Nr (...) oraz działkę nr (...) objętą księgą wieczystą KW Nr (...)

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu należy, w ocenie Ministra, rozumieć nie tylko nieruchomości o charakterze stricte rolnym (grunty rolne, łąki, pastwiska) ale także te, które nie były bezpośrednio wykorzystywane dla celów prowadzenia produkcji rolnej. Do takich nieruchomości należą, w ocenie organu centralnego, nieruchomości zabudowane, w których zwykle mieszkał właściciel majątku ziemskiego. Siedziba właściciela była integralną częścią nieruchomości ziemskiej, bez znaczenia było w jaki sposób była ona usytuowana w stosunku do części nieruchomości użytkowanej rolniczo. Miejsce dworu nie było najistotniejsze i to bez względu na to, czy właściciel osobiście sprawował zarząd czy też nie. Należy, zdaniem Ministra, uznać, że w takim przypadku zawsze istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością zabudowaną, a nieruchomością rolną. Na cele reformy rolnej przeznaczone bowiem były nieruchomości ziemskie wraz budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Zdaniem Ministra żaden przepis nie wskazuje aby obiekty takie jak zespoły dworsko - pałacowe czy też pałacowo -parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jeżeli w skład majątku ziemskiego o powierzchni ogólnej powyżej 100 ha lub powyżej 50 ha użytków rolnych i stanowiły własność tego samego podmiotu prawnego co majątek ziemski.

W tej sytuacji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji zawarte w decyzji, że nieruchomości w L. wraz z usytuowanymi tam zabudowaniami zespołu pałacowo - parkowego stanowiły część składową majątku ziemskiego o obszarze ogólnym 4039,33 ha, zatem przekraczającym normy obszarowe określone przepisami dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2007 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli I. S. K., J. H. K., E. K., A. K., reprezentowani przez pełnomocnika, zarzucając:

- rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, względnie art. 138 § 2, art. 153 i art. 193 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wydanie decyzji sprzecznej z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 listopada 2003 r., sygn. IV SA 1100 - 1103/02 wydanym w sprawie,

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, a

mianowicie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, względnie art. 138 § 2 kpa, w obu przypadkach w

zw. z art. 75 § 1 kpa poprzez uznanie, iż wyjaśnienia pełnomocników uczestników

postępowania stanowią, jako zeznania świadków, dowód w sprawie,

naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, a mianowicie

art. 138 § 1 pkt 2 kpa, względnie art. 138 § 2 kpa, w obu przypadkach w zw. z art. 7

kpa i art. 77 § 1 kpa poprzez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału

dowodowego,

naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, a mianowicie

art. 138 § 1 pkt 2 kpa względnie art. 138 § 2 kpa, w obu przypadkach w zw. z art. 107

§ 3 kpa polegające na aprobowaniu przez Ministra niewskazania w uzasadnieniu

decyzji Wojewody P. na jakich dowodach organ oparł ustalenie, że

"teren pałacowo - parkowy połączony był nierozerwalnie z całością nieruchomości

ziemskiej i pozostawał w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim

liczącym ponad cztery tysiące hektarów",

naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji, a mianowicie

art. 138 § 1 pkt 2 kpa, względnie art. 138 § 2 kpa, art. 107 § 1 kpa w zw. z art. 107 §

3 kpa polegające na pominięciu, względnie niewystarczającym uzasadnieniu

faktycznym decyzji,

rażące naruszenia prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, mianowicie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o

przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez przyjęcie, iż zespół pałacowo - parkowy

położony w L. obejmujący aktualnie działki (...) oraz objęte

księgą wieczystą Nr (...) oraz działkę nr (...) objętą księgą wieczystą Nr (...)

podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

rażące naruszenie przepisu prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, mianowicie art. 1 ust. 2 pkt d dekretu poprzez przyjęcie,

iż zorganizowanie na terenie zamku internatu, liceum ogólnokształcącego oraz

przedszkola stanowiło wykonanie jednego z celów reformy rolnej.

Podnosząc powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono, uzasadniając zarzut naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu administracyjnym, że w niniejszej

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

sprawie zapadło orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - z dnia 13 listopada 2003 r., sygn. IV SA 1100 - 1103/02, a zgodnie z cyt. przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ (...). Tym samym Wojewoda P. oraz Minister Rolnictwa związani byli oceną prawną i wskazaniami NSA.

Skarżący podnieśli także, że organ I instancji w istocie nie dokonał ustaleń, czy zespół pałacowo - parkowy pozostawał w funkcjonalnym i gospodarczym związku z pozostałymi częściami nieruchomości. Organ odwoławczy doszedł do dalej idącego wniosku, iż w każdym przypadku, gdy w skład majątku wchodził zespół pałacowo - parkowy istniał zawsze związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością zabudowaną a nieruchomością rolną. W takim stanie rzeczy zdaniem skarżących zasadny jest zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 kpa polegający na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Zdaniem skarżących by art. 2 ust. 1 lit. e dekretu znalazł zastosowanie do danej nieruchomości musiały być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z tego przepisu, a więc nieruchomość musiała być nieruchomością ziemską, stanowić własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, przekraczać bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego przekraczać 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni, nadawać się do osiągnięcia celów reformy rolnej i być faktycznie przeznaczona do ich realizacji. Przechodząc do zdefiniowania pojęcia nieruchomość ziemska dekretu należy przyjąć, że ustawodawca poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu, jak też w treści niektórych przepisów dekretu oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego wskazano, iż na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone te nieruchomości lub ich części, które funkcjonalnie powiązane były lub mogły być w przyszłości z działalnością rolniczą. Skarżący podnieśli, że pomiędzy zespołem pałacowo -parkowym w L. a pozostałą częścią majątku nie istniał związek funkcjonalno -gospodarczy, bowiem administracja całym majątkiem rodziny K. odbywała się w odrębnym budynku (tzw. rządcówka). Istotne jest to, że budynek ten znajdował

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

się poza granicami zespołu pałacowo - parkowego, a zamieszkany był na stałe przez administratora majątku ziemskiego. Zdaniem skarżących taki stan rzeczy potwierdzają zeznania świadków, których jednak organ w ogóle nie wziął pod uwagę, a dokonał błędnie oceny jako zeznań świadków, oświadczeń stron i ich pełnomocników. Ponadto zdaniem skarżących, Wojewoda P. błędnie doszedł do wniosku, że zorganizowanie na terenie zamku internatu, liceum ogólnokształcącego oraz przedszkola stanowiło wykonanie jednego z celów reformy rolnej. Na poparcie swoich tez skarżący powołali szereg orzeczeń sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Biorąc pod uwagę powyższe kryterium Sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie zapadały już orzeczenia organów administracji publicznej, które następnie poddane zostały kontroli sądowej. Otóż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2003 r. uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody P. z dnia (...) maja 2001 r. którymi stwierdzono, że część nieruchomości stanowiącej poprzednio własność A. K. i I. K. obejmująca dawne parcele budowlane pbud (...) oraz część parceli katastralnej 1, objęte dawnym wykazem hipotecznym (...) księgi gruntowej, stanowiące zespół pałacowo - parkowy, obejmujące obecnie działki nr

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

(...) oraz objęte księgą wieczystą KW Nr (...) oraz działkę nr (...) objętą księgą wieczystą KW Nr (...), podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. NSA w uzasadnieniu wskazał, że intencją ówczesnego ustawodawcy było przejęcie w ramach reformy rolnej tylko tych nieruchomości, które mogły być dalej wykorzystywane rolniczo lub które mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej określone w art. 1 ust. 2 dekretu. Oznaczało to, że nieruchomości te musiały pozostawać w funkcjonalnej i gospodarczej łączności z gospodarstwem rolnym. Organy nie poczyniły jednak ustaleń, czy między zespołem pałacowo - parkowym w L., a pozostałym majątkiem ziemskim istniał związek funkcjonalny i gospodarczy. Sąd uznał za niewystarczające stwierdzenie, że zespoły pałacowo - parkowe i dworsko pałacowe z reguły stanowiły miejsce zamieszkania właściciela majątku i pozostawały w funkcjonalnej łączności z majątkiem ziemskim, w tym przypadku liczącym ponad cztery tysiące hektarów i z tego względu podlegał reformie rolnej.

Zarzuty skargi w głównej mierze dotyczą niewykonania tego wyroku Sądu, co zdaniem skarżących powoduje, że zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 1 pkt 2 kpa, względnie art. 138 § 2, art. 153 i art. 193 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wydanie decyzji sprzecznej z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi przez NSA.

Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, że powołany wyrok zapadł jeszcze na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm.). Jak powszechnie wiadomo, w wyniku reformy sądownictwa administracyjnego, powstał nowy, II stopniowy model sądownictwa administracyjnego - utworzono sądy I instancji - wojewódzkie sądy administracyjne. Wprowadzono też nową ustawę normującą postępowanie sądowoadministracyjne - ustawę z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. Okres przejściowy pomiędzy wejściem tej ustawy w życie regulowała ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.), która w art. 99 stanowiła, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r.,(...), wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zatem należy

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

stwierdzić, że organy administracji orzekające w sprawie były związane jedynie oceną prawną wyrażoną przez NSA. Natomiast wskazywany przez skarżących przepis art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy nadto związania wskazówkami co do dalszego toku postępowania. Pozostaje jedynie stwierdzić, że owymi wskazaniami, zawartymi w wyroku NSA nie były związane organy, jak również obecnie sąd wojewódzki.

Jednakże niewątpliwie związanie dotyczy oceny prawnej wyrażonej w powoływanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2003 r., poprzedzającym ponowne postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne w sprawie. Zgodnie z poglądami piśmiennictwa (W. Sanetra: Kilka uwag o uzasadnieniach orzeczeń Sądu Najwyższego, Przegląd Sądowy 2002/9 str. 57; M. Łochowski: Wiążąca sądowa wykładnia prawa, ocena prawna, wskazania co do dalszego postępowania, Przegląd Sądowy 1997/10 str. 24-25; E. Wengerek: glosa do uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 25 lutego 1957 r. I CO 44/56 Nowe Prawo 1958/7-8 str. 189) pojęcie oceny prawnej dotyczy szeroko pojętej wykładni prawa, która obejmuje różnego rodzaju reguły egzegezy tekstów prawnych, łącznie z regułami walidacyjnymi (dotyczącymi obowiązywania określonej normy prawnej).

Ocena ta zaś, bardzo precyzyjnie i jednoznacznie sformułowana w uzasadnieniu wyroku NSA, nie powinna wzbudzać żadnych wątpliwości. Zatem przypomnieć należy, że w powoływanym wyroku NSA wskazał, że podstawę przejęcia nieruchomości rolnej stanowił przepis art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wspomniany przepis stanowił, że na własność Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające te warunki przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". Pojęcie to wyjaśnione zostało przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. - W 3/89 OTK 1990/1/26. Według stanowiska przyjętego w powołanej uchwale, pod tym pojęciem należy

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, utraciły moc powszechnie obowiązującą, stosownie do treści art. 239 § 3 Konstytucji, jednak nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy, czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Takie rozumienie pojęcia "nieruchomości ziemskiej", na jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny, znalazło pełną aprobatę w licznym orzecznictwie. Również za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia treść niektórych przepisów dekretu oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a mianowicie art. 1 ust. 2 lit. a i b, art. 6 dekretu, a także § 6 rozporządzenia. Intencją ustawodawcy było przejęcie w ramach reformy rolnej tylko tych nieruchomości, które mogły być dalej wykorzystywane rolniczo lub które mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej określone w art. 1 ust. 2 dekretu. Oznaczało to, że nieruchomości te musiały pozostawać w funkcjonalnej i gospodarczej łączności z gospodarstwem rolnym. Pamiętać także należy, że cele reformy rolnej zostały wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu. Zgodnie z tym przepisem przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało m.in. zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. NSA w swoim wyroku wskazał, że trudno uznać za zgodne z celami reformy przeznaczenie zamku na dom wypoczynkowy dla Kopalni Węgla Kamiennego.

Przenosząc powyższą ocenę prawną NSA na niniejszą sprawę należy stwierdzić, że zadaniem organów administracji, które orzekły, iż przedmiotowy majątek podpadał pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej było wykazanie, iż pomiędzy zespołem parkowo - pałacowym w L., a gospodarstwem rolnym występował związek funkcjonalny i gospodarczy. Związek ten winien być wykazany w postępowaniu wyjaśniającym i przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, z przywołaniem dowodów, na podstawie których dokonano ustaleń stosownie do wymogów jakie stawia przepis art. 107 § 3 kpa. Zatem zadaniem organów administracji było ustalenie, czy pomiędzy dworem istniał związek funkcjonalny, bez którego pozostała cześć majątku nie mogłaby funkcjonować.

W ocenie składu orzekającego, mając na uwadze rozumienie pojęcia nieruchomości ziemskiej przedstawione w wyroku NSA, postępowanie

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

administracyjne w niniejszej sprawie dotknięte jest szeregiem nieprawidłowości, a wszystkie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania należy uznać za zasadne.

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (...), ponadto z art. 77 § 1 kpa wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Jak wynika z akt administracyjnych w sprawie zebrano dość obszerny materiał dowodowy, między innymi przesłuchano świadków, jednak w żaden sposób nie znalazło to odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. W sprawie znajdują się m.in. zeznania A. P., E. J., Z. F. i Z. K. (protokół rozprawy administracyjnej z dnia (...) czerwca 2005 r), które to osoby wskazały, jakie funkcje pełnił zespół dworski w całym majątku, co się na jego terenie znajdowało i w jaki sposób pałac był wykorzystywany. W decyzji obu organów nie ma żadnej wzmianki, która odnosiła by się do tych wyjaśnień naocznych świadków. Zeznaniami świadków Wojewoda nazywa zaś oświadczenia stron i ich pełnomocników, dochodząc na ich podstawie do wniosku, że na terenie zespołu parkowo - pałacowego prowadzona był produkcja rolnicza. W uzasadnieniu nie ma również żadnych ustaleń do czego w majątku służyła tzw. "rządcówka" i skąd de facto zarządzano majątkiem.

Natomiast organ odwoławczy, w ogóle ignorując poglądy NSA, w lakonicznym uzasadnieniu wskazał jedynie, że siedziba właściciela była integralną częścią nieruchomości ziemskiej, bez znaczenia było miejsce położenia pałacu czy dworu i to bez względu na to, czy właściciel osobiście sprawował zarząd majątkiem z zabudowań. Jego zdaniem należy przyjąć, iż w takim przypadku zawsze istniał związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością zabudowaną a nieruchomością rolną. Zgodnie z wyrażoną w art. 15 i 138 kpa zasadą dwuinstancyjności organ administracji - w sytuacji skutecznego złożenia środka odwoławczego ma obowiązek ponownego rozpoznania sprawy nie ograniczając się jedynie do weryfikacji decyzji organu I instancji. Postępowanie odwoławcze powinno polegać nie tylko na kontroli postępowania organu I instancji, lecz także na weryfikacji zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności i celowości. Powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa", gdyż organ odwoławczy nie jest związany

Sygn. akt IV SA/Wa 1719/07

poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje naruszają art. 7, 77 i 80 kpa, bowiem nie został rozpatrzony wyczerpująco zebrany materiał dowodowy. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Przede wszystkim jednak prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie może zostać "oderwane" od przyjętej w wyroku NSA wykładni znajdujących zastosowanie przepisów.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji wyjaśnią należycie czy istniał związek funkcjonalny i gospodarczy pomiędzy dworem, a pozostałą częścią nieruchomości, mając na uwadze przede wszystkim wywody prawne zawarte w powoływanym wyroku NSA. Również na organach administracyjnych ciąży obowiązek ustalenia na jakie cele został przejęty zespół pałacowo - parkowy w L. i czy cele te mieszczą się w normach dekretu. Ustalenia te winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Poza sporem natomiast jest, że przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10 poz. 51) powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. IV SA 2585/98).

Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania, w punkcie II wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.