Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant starszy referent Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2008r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia (...). nr (...) w przedmiocie transportu drogowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia (...)., 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 204, poz. 2088) oraz pkt 1.1 i pkt 1.8.3 załącznika do tej ustawy – po rozpatrzeniu odwołania E. K. – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ podał, że nałożenie kary pieniężnej w łącznej kwocie [...] zł stanowi wynik kontroli przeprowadzonej w dniu [...] r. przez funkcjonariuszy Wydziału Zwalczania Przestępczości Izby Celnej w K., z której został sporządzony protokół kontroli znajdujący się w aktach sprawy. Kontrola ta wykazała, że przedsiębiorca E. K., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą [...] dopuścił się naruszeń przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym, polegających na wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty.

W odwołaniu, a następnie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, E. K. wskazał, iż jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności przede wszystkim w zakresie usług ogólnobudowlanych. Posiada własne samochody, które wykonują przewozy drogowe na potrzeby własne. W dniu kontroli nie wykonywał odpłatnej usługi przewozu, a przewóz z grzeczności – za same koszty paliwa, dla Spółki z którą był związany umową o roboty budowlane.

Dyrektor Izby Celnej w K. odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w decyzji ostatecznej.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, iż przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym regulują zasady podejmowania i wykonywania transportu drogowego oraz niezarobkowego przewozu drogowego. Przez transport drogowy – zgodnie z wyżej powołaną ustawą – należy rozumieć każdy przejazd drogowy, w tym przejazd nie spełniający warunków, o których mowa w art. 4 ust. 4 ustawy. W niniejszej sprawie kontrolowany przejazd nie spełniał warunku określonego w art. 4 pkt 4 litera c ustawy, a więc nie stanowił niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie niezależnie od zarzutów w niej sformułowanych.

Na wstępie należy stwierdzić, że sądy administracyjne stosownie do art. 184 Konstytucji RP i art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W trakcie tej kontroli Sądy te, rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z zm. dalej ppsa) są zobowiązane do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów (czynności) wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we wskazanym zakresie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzja ta bowiem została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 in fine) polegającym na utrzymaniu w mocy decyzji wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 kpa).

Przepis art. 156 § 1 pkt 1 kpa zobowiązuje organ administracji publicznej do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości.

Z uwagi na treść art. 156 § 1 pkt 1 kpa naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracyjny przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność tej decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Przepis art. 156 § 1 pkt 1 kpa obejmuje wszelkie postacie naruszenia właściwości miejscowej i rzeczowej, z którą łączy się właściwość instancyjna. Organ niewłaściwy nie jest legitymowany prawnie do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron.

Pod pojęciem właściwości należy rozumieć zdolność prawną organu administracji do rozstrzygania określonego rodzaju spraw w postępowaniu administracyjnym. Właściwość ta musi wynikać z obowiązujących przepisów rangi ustawowej lub przepisów wykonawczych czy zawartych w oparciu o ustawy porozumień. Właściwość organów administracji musi pozostawać ściśle określona i co należy podkreślić, nie zachodzi w tej mierze jakakolwiek dowolność. Przepisy o właściwości mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, organ zaś z urzędu musi przestrzegać swojej właściwości.

Zasadniczo o właściwości organu do rozpoznawania sprawy administracyjnej stanowią przepisy prawne regulujące jego kompetencje, a które zawarte są w ustawach o charakterze materialnoprawnym, które powinny być stosowane łącznie z przepisami prawa ustrojowego, zwłaszcza gdy ustala się właściwość rzeczową,

w tym instancyjną.

W niniejszej sprawie organem w pierwszej i drugiej instancji był Dyrektor Izby Celnej w K.

Kompetencje organów celnych reguluje ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. nr 156, poz. 1641 z zm.). Treść art. 1b tej ustawy stanowi, iż do zadań dyrektora izby celnej należy m. innymi rozstrzyganie w II instancji w sprawach należących w I instancji do naczelników urzędów celnych

(pkt 3) oraz rozstrzyganie w I instancji w sprawach celnych określonych w przepisach odrębnych (pkt 4).

Przepis powyższy oznacza więc, iż zasadą jest, że w strukturze służby celnej organem I instancji jest naczelnik właściwego urzędu celnego, zaś organem II instancji dyrektor izby celnej. Wyjątek od tej zasady przewiduje powołany wyżej przepis art. 1b pkt 4, w którym ustawodawca wyraźnie wskazał, że dyrektor izby celnej działa jako organ I instancji wyłącznie w określonej kategorii spraw, a mianowicie w sprawach celnych określonych w odrębnych przepisach.

Sprawa, której przedmiotem jest naruszenie prawa polegające na wykonywaniu transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty – zdaniem składu orzekającego – nie jest sprawą celną, a sprawą z zakresu transportu drogowego, do której zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. nr 125, poz. 874).

Oznacza to, że Dyrektor Izby Celnej w K. nie był uprawniony (właściwy) do działania w niniejszej sprawie jako organ I instancji.

Ustawa o transporcie drogowym stanowi w art. 89 ust. 1 pkt 3, iż do kontroli dokumentów, o których mowa w art. 87 oraz warunków w nich określonych, uprawnieni są funkcjonariusze organów celnych. Z kolei zgodnie z art. 93 tej ustawy, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 89 ust. 1 mają prawo nałożyć na wykonującego przewozy drogowe lub inne czynności związane z tym przewozem karę pieniężną w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja ta wydawana jest w imieniu organu właściwego ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli (art. 1a). Natomiast z treści art. 93 ust. 5 omawianej ustawy wynika, iż od decyzji o nałożeniu kary pieniężnej przysługuje odwołanie do organu nadrzędnego w stosunku do organu, który karę tę nałożył, w terminie 14 dni od dnia doręczenia przedsiębiorcy lub innemu podmiotowi wykonującemu przewozy na potrzeby własne tej decyzji.

Powyższe przepisy prowadzą do wniosku, iż decyzje w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w sprawach z zakresu transportu drogowego podejmują dwa różne (inne) organy, a mianowicie organ I instancji nakładający karę i w postępowaniu odwoławczym organ nadrzędny nad tym organem.

Skoro więc orzekanie o nałożeniu kary na podmiot wykonujący przewóz wbrew obowiązującym przepisom ustawy o transporcie drogowym nie jest sprawą celną, a sprawą z zakresu transportu drogowego – to w świetle wyżej przedstawionej argumentacji – organem I instancji w przedmiotowej sprawie jest naczelnik właściwego urzędu celnego, czyli organ właściwy dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania (art. 93 ust. 1a ustawy o transporcie drogowym).

Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że orzekający w sprawie organ dopuścił się naruszenia przepisów art. 15 i 127 § 1 i § 2 kpa. Postępowanie administracyjne ma bowiem charakter dwuinstancyjny. Decyzja ostateczna zapada w drugiej instancji. Jedynie w przypadku decyzji wydawanych przez organy wymienione w art. 127 § 3 kpa postępowanie jest jednoinstancyjne, co jest odstępstwem od zasady wyrażonej w art. 15 kpa. Wydanie decyzji z naruszeniem zasady dwuinstancyjności stanowi rażące naruszenie prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w związku z art. 135 ppsa Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz rozstrzygnięcia ją poprzedzającego. Zgodnie z art. 152 ppsa Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana przed uprawomocnieniem się wyroku.

Stwierdziwszy z urzędu nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, Sąd został zwolniony od obowiązku ustosunkowania się do merytorycznych zarzutów skargi.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższej argumentacji Sądu, a zatem, skoro doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, sprawa powinna zostać przekazana do rozpatrzenia organowi właściwemu.