Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1057/16 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1057/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek M.W. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K.J. od rozpoznania sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji

W uzasadnieniu postanowienia podano, że w dniu 12 września 2016 r. skarżąca M.W. zgłosiła wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K.J., opierając żądanie na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), dalej P.p.s.a.

W ocenie wnioskującej, wskazany sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania niniejszej sprawy dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Dębica z dnia [...] zatwierdzającej podział działek nr 159/3 i nr 159/4, bowiem brał udział w wydaniu wyroku z dnia 28 maja 2014 r., sygn. II SA/Rz 692/12 w sprawie dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy Dębica z dnia [...] zatwierdzającej podział działek nr [...], będący pochodnym podziału działek [...] zatwierdzonego decyzją Wójta z dnia 11 kwietnia 2003 r. Wnioskująca zarzuciła, że wyrok ten wydano na podstawie niekompletnych akt, błędnie ustalając stan faktyczny sprawy.

Zdaniem skarżącej, wskazany sędzia okazał się wówczas stronniczy w toku rozprawy, nie dopuszczając skarżącej do udziału w tej rozprawie, pozbawiając ją pełnomocnika z urzędu i wszelkich praw, które jej przysługiwały jako stronie skarżącej. Zgłoszony wówczas wniosek o wyłączenie sędziego nie został rozpoznany. Słuszność tych zarzutów została potwierdzona przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2236/14 uchylił wyrok WSA z dnia 28 maja 2014 r., sygn. II SA/Rz 692/12.

W związku z powyższym wnioskiem sędzia WSA K.J. złożyła do akt oświadczenie z wyjaśnieniem, że nie zachodzą wobec niej żadne okoliczności wynikające z przepisów art. 18 i 19 P.p.s.a. mogące stanowić podstawę wyłączenia od rozpoznania sprawy o sygn. II SA/Rz 1057/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego.

Sąd ten przytoczył treść art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Wskazał, że realizacji bezstronności służy zawarta w przepisach P.p.s.a. instytucja wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy sądowoadministracyjnej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r., sygn. SK 6/07 oraz z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK.53/04). Ustawa ta przewiduje przesłanki wyłączenia sędziego z mocy samego prawa (art. 18 – iudex inhabilis) lub na wniosek (art. 19 – iudex suspectus). Instytucja ta służy zapewnieniu rozpoznania sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą i którzy w obiektywnym wymiarze będą wolni od uzasadnionych podejrzeń i wątpliwości co do ich bezstronności, a więc osobistego zainteresowania (z przyczyn faktycznych lub prawnych) wynikiem danej sprawy. Czynności Sądu i sędziego powinny być bowiem oparte na w pełni zobiektywizowanych przesłankach i podjęte bez jakichkolwiek uprzedzeń do stron postępowania.

W ocenie Sądu I instancji analiza powołanej przez skarżącą sprawy o sygn. II SA/Rz 692/12 oraz niniejszej sprawy prowadzonej pod sygn. II SA/Rz 1057/16 (pierwotnie II SA/Rz 228/15) nie potwierdziła zarzutu, by wobec sędziego K.J. zachodziły obligatoryjne przesłanki wyłączające ją od udziału w niniejszej sprawie z mocy samego prawa, określone w art. 18 § 1 pkt 1 – 7 P.p.s.a. Sprawy dotyczące nadzwyczajnych postępowań związanych z podziałem działek nr 159/3 i nr 159/4 oraz działek nr 159/9 i nr 159/13, prowadzone odpowiednio pod sygn. II SA/Rz 692/12 i II SA/Rz 1057/16, są sprawami niezależnymi i odrębnymi, do których nie znajduje zastosowania w szczególności przepis art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. Sędzia nie była też uczestnikiem tamtych postępowań administracyjnych i nie brała udziału w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Jeżeli chodzi zaś o podstawę wyłączenia określoną w art. 19 P.p.s.a., to analiza uzasadnienia wniosku oraz oświadczenia sędziego K.J. – zdaniem Sądu I instancji - także nie dały podstaw do jego uwzględnienia. W myśl art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jako powody wyłączenia podano zaś fakt, że sędzia K.J. brała udział w sprawie o sygn. II SA/Rz 692/12, a wydany wówczas wyrok został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny na skutek uwzględnienia wyżej opisanych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Podano też, że dzielone działki nr [...] powstały z wcześniejszego podziału działek nr [...]

Sąd I instancji stwierdził, że orzekanie przez tego samego sędziego w innych sprawach tej samej osoby o odmiennym przedmiocie kontroli nie stanowi dostatecznego uzasadnienia do postawienia takiemu sędziemu zarzutu stronniczości (braku obiektywizmu lub negatywnego nastawienia do strony). Uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wydanego skądinąd w składzie trzyosobowym, stanowi jedną z możliwych konsekwencji uwzględnienia środka odwoławczego przewidzianego w przepisach P.p.s.a. (skargi kasacyjnej). Zresztą w sprawie tamtej Naczelny Sąd Administracyjny nie tylko uwzględnił skargę kasacyjną, ale rozpoznał również skargę, uchylając dwa postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika natomiast, wbrew argumentom rozpoznawanego wniosku, że nie stwierdzono określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przyczyn nieważności tak w zakresie składu sądu, jak i prawa strony do obrony. Powody zapadłego orzeczenia miały charakter merytoryczny.

W ocenie Sądu I instancji, podstawy wyłączenia nie mogła stanowić także okoliczność, że działki nr [....], których dotyczy poddany kontroli Sądu akt administracyjny wydany w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, powstały – jak podaje skarżąca - z wcześniej dokonanego podziału działek nr [...]. Brak pomiędzy tymi sprawami ścisłego związku rzutującego na bezstronność sędziego. Nie podano natomiast żadnych innych obiektywnych okoliczności świadczących o tym, aby sędzia K.J. miała negatywne nastawienie do wnioskującej albo zachodziły inne jeszcze okoliczności mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności. Uwzględnienie wniosku i wyłączenie sędziego nie może nastąpić tylko na podstawie subiektywnego odczucia wnioskującej strony o braku bezstronności sędziego, ani z powodu wydania wcześniej przez Sąd w innej sprawie w składzie z udziałem danego sędziego określonego rozstrzygnięcia, ponieważ w procedurze sądowoadministracyjnej przewidziano określone środki zaskarżenia, z wykorzystaniem których możliwe jest poddanie wydawanych orzeczeń kontroli instancyjnej. O wyłączeniu decydować muszą fakty obiektywne i możliwe do weryfikacji.

W zażaleniu M.W. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uwzględnienie wniosku o wyłączenie w/w sędziego. Podkreśliła, że wyznaczenie sędziego K.J. do rozpoznania sprawy II SA/Rz 1057/16 i sędziego E.M. do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego (która również winna podlegać wyłączeniu na tej samej podstawie) ma na celu "przewlekanie merytorycznego rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Rz 1057/16. Skarżąca podniosła, że sędzia K.J. orzekając w niniejszej sprawie może dopuścić się tych samych nieprawidłowości co w poprzedniej sprawie o sygn. akt II SA/Rz 692/12.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie uregulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej P.p.s.a.

W art. 18 § 1 P.p.s.a. zawarto zamknięty katalog przesłanek, wobec wystąpienia których wyłączenie sędziego powinno nastąpić z urzędu: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (§ 2). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Natomiast art. 19 P.p.s.a. stanowi: niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawidłowo ocenił, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego WSA K.J. od orzekania w rozpatrywanej sprawie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tego rodzaju okoliczności nie wynikają ani z wniosku o wyłączenie sędziego wniesionego w dniu 12 września 2016r. (k. 244), ani też z treści samego zażalenia rozpatrywanego w niniejszym postępowaniu (k. 268). Stwierdzić w tym miejscu wypada, że zawarte i powtórzone argumenty i poglądy M.W. mają charakter ogólny, niejednokrotnie obraźliwy i nie są nakierowane na wykazanie jakiejkolwiek z przyczyn wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. Wynika z nich jedynie niezadowolenie z czynności procesowych podejmowanych przez sędziego w postępowaniu prowadzonym ze skargi M.W. Tego rodzaju okoliczności nie mogą stanowić argumentów przemawiających za wyłączeniem konkretnego sędziego od orzekania w sprawie.

Należy podkreślić, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej pozbawionego obiektywizmu odczucia. W szczególności zaś nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, czy nieobiektywnie. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy.

Poza powyższym podkreślenia wymaga, iż wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie SN z 25.08.1971 r., sygn. I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w niniejszym postępowaniu (oświadczenie z dnia 13 października 2016 r. – k. 252), a tym samym - wobec niewskazania jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - stwierdzić trzeba, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego było zgodne z prawem.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08 oraz postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.p).

Nadto, tak jak słusznie podał Sąd I instancji, sprawy o sygn. akt II SA/Rz 692/12 i II SA/Rz 1057/16 są sprawami niezależnymi, co do których nie ma zastosowania art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.