II SA/Gl 93/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-07-30	
Data wpływu	2024-01-23	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Agnieszka Kręcisz-Sarna
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz art. 135; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 901; art. 61 i art. 59 ust. 1; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.),, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 31 października 2023 r. nr SKO.4106.1057.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 26 lipca 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
Wójt Gminy L. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 26 lipca 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 61 i art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: "ustawa" lub "u.p.s.") ustalił K. F. (dalej: "skarżąca") odpłatność za pobyt ojca A. F. w Domu Pomocy Społecznej [...] w K. (dalej: "DPS") od dnia 6 października 2022 r. w kwocie 1.237,44 zł., od listopada 2022 r. do lutego 2023 r. w wysokości 1.475,39 zł., a od marca 2023 r. do kwietnia 2023 r. w kwocie 1.795,89 zł., z kolei od kwietnia 2023 r. w wysokości 1.702,98 zł. W uzasadnieniu wskazał, że ojciec skarżącej na podstawie decyzji Starosty K. od dnia 6 października 2022 r. został umieszczony w DPS i przebywa tam do chwili obecnej. Organ I instancji podał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS na dzień 6 października 2022 r. wynosił 4.640,00 zł - odpłatność mieszkańca tj. 70% wynosi 1416,74 zł. (od dochodu 2413,19 zł. za 26 dni), gmina zastępczo ponosi odpłatność w wysokości 2.474,87 zł. (od 6 października 2022 r.). Kwoty te stanowią różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca. Organ I instancji ustalił, że na dochód rodziny skarżącej składa się wynagrodzenie skarżącej za miesiąc grudzień 2022 r. w kwocie 7.084,65 zł. oraz wynagrodzenie jej konkubenta za ten sam miesiąc w kwocie 4.388,85 zł. Tym samym łączny dochód rodziny wynosi 11.473,50 zł., co w przeliczeniu na dwie osoby w rodzinie wynosi 5.736,75 zł. i jest on wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. 2 osoby x 600 zł. x 300% = 3.600 zł. Z kolei, miesięczne wydatki rodziny do zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych przedstawionych przez skarżącą na podstawie faktur oraz danych zawartych w wywiadzie środowiskowym to: opłaty za użytkowanie lokalu- 502,22 zł., opłata za energię- 394,53 zł., opłata za telewizje i internet- 79,99 zł., leki i wizyty lekarskie, żywność, odzież (dane z wywiadu)- 4.900 zł. Łączna kwota tych wydatków wynosi 5.876,74 zł. Organ I instancji wskazał także, że pożyczki, kredyty, wydatkowane na podstawowe utrzymanie, to przychód podlegający wliczeniu do dochodu. Raty kredytu nie pomniejszają dochodu, jak również wydatki poniesione na utrzymanie zwierząt domowych nie stanowią wydatku do odliczenia od dochodu, gdyż nie są to niezbędne wydatki na podstawowe niezbędne potrzeby życiowe. Kwota pozostająca po odliczeniu wydatków od dochodu wynosi tym samym 5.596,76 zł. i po wniesieniu odpłatności za pobyt ojca skarżącej w DPS nie jest niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 3.600 zł. Oceniając zatem możliwości płatnicze skarżącej oraz dochodowe rodziny organ I instancji ustalił, że dochód po odjęciu niezbędnych wydatków rodziny na zaspokojenie niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych jest wystarczający do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, gdyż nie stanowi on znacznego obciążenia dla domowego budżetu. Nadto, w toku postępowania ustalono, że są dwie osoby zobowiązane do alimentacji tj. matka i córkę (skarżąca). Jednak matka posiada dochód niższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Organ I instancji stwierdził również, że brak pozytywnych czy jakichkolwiek relacji skarżącej z ojcem oraz negatywny stosunek do ojca nie może mieć żadnego wpływu na samo powstanie obowiązku wnoszenia opłat, a następnie przedstawił szczegółowe wyliczenia nałożonych kwot za poszczególne miesiące.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (w skrócie: "Kolegium") decyzją z dnia 31 października 2023 r., nr SKO.4106.1057.2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaakcentowało, że po odliczeniu od dochodu wskazanych wydatków, rodzinie pozostaje kwota 5.596,76 zł., podczas gdy ustawowe kryterium dla rodziny stanowi kwotę 3.600 zł., czyli nadwyżka nad 300% ustawowego kryterium daje kwotę 2.996,76 zł. Oceniając zatem możliwości skarżącej związane z ponoszeniem opłaty za pobyt ojca w DPS organ uwzględnił wyłącznie wydatki na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, natomiast nie odliczył rat kredytu oraz wydatków na utrzymanie zwierząt domowych. Kolegium zważyło, iż interpretacja pojęcie "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ustawodawca pozostawia organowi. Należy mieć tu na względzie zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w DPS, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Organ I instancji oceniając możliwości strony w zakresie ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS uwzględnił wydatki podane przez stronę w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 27 marca 2023 r. W trakcie tego wywiadu strona podała następujące wydatki: czynsz - 502,22 zł., energia elektryczna - 400 zł., internet i telewizja - 80 zł., telefon- 2 x 30 zł., leki - 1.500 zł., kredyt hipoteczny -1.300 zł., żywność - 3.000 zł., środki czystości- 300 zł, odzież - 400 zł., benzyna - 950 zł. Natomiast organ nie uwzględnił raty kredytu mieszkaniowego oraz wydatków na zakup paliwa. W zakresie tym Kolegium wskazało, że hipoteczny kredyt mieszkaniowy nie mieści się w katalogu obciążeń pomniejszających dochód jak i w katalogu przychodów odliczanych od dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Również wydatki ponoszone na zakup paliwa w podanej przez stronę wysokości oraz wydatki na utrzymanie zwierząt domowych nie mieszczą się w kategorii niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreśliło, że na zmniejszenie możliwości w ponoszeniu opłaty za pobyt ojca w DPS mogą mieć wpływ okoliczności związane ze stanem zdrowia lub członków jego rodziny, jak również sytuacja nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Jednak w przypadku skarżącej żadna z powołanych okoliczności nie występuje. W świetle powyższego SKO nie podzieliło stanowiska skarżącej o naruszeniu art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób niepełny i powierzchowny. Zaakcentowało, że z analizy akt sprawy wynika bowiem, że w miejscu zamieszkania strony przeprowadzono dwukrotnie wywiad środowiskowy, pierwszy w dniu 22 listopada 2022r. i drugi w dniu 27 marca 2023 r. Skarżąca udzielała stosownych wyjaśnień, podała wysokość dochodów oraz przedłożyła dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków. W toku prowadzonego postępowania nie zgłosiła żadnych innych dokumentów, poza fakturami na zakup żywności dla zwierząt domowych oraz wniosek o całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, trudno było przyjąć za zasadne zarzuty skarżącej, skoro brała czynny udział w postępowaniu i miała możliwość składania nowych dowodów w sprawie. Niezasadny okazał się również zarzut niepełnego sporządzenia uzasadnienia. W zakresie zarzutu naruszenia art. 64 u.p.s., poprzez niedopuszczenie możliwości zastosowania owego przepisu z powodu braku uwzględnienia sytuacji osobistej pomiędzy skarżącą a jej ojcem, Kolegium wskazało, że obowiązek zstępnego, wywodzący się z art. 51 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Natomiast zobowiązany do ponoszenia tej opłaty może się ubiegać o zastosowanie instytucji zwolnienia, przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak i z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę, przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. Natomiast powyższe okoliczności braku relacji z ojcem i nie wywiązywania się z obowiązków rodzicielskich mogą mieć znaczenie w odrębnym postępowaniu prowadzonym z wniosku strony o całkowite lub częściowe zwolnienie z ponoszenia opłaty w trybie art. 64 i art. 64a u.p.s.

Pismem z dnia 18 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję i powielając zarzuty odwołania wskazała na naruszenie:

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób niepełny i powierzchowny, a przede wszystkim nieuwzględniający rzeczowych i uzasadnionych argumentów skarżącej oraz poprzez brak kierowania się przez organ prawdą obiektywną, a w konsekwencji niepozwalający na dokonanie w sposób prawidłowy kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych, tj. niedokonanie ustalenia możliwości skarżącej zgodnie z treścią art. 103 ust. 2 u.p.s., w szczególności niedokonanie ustalenia wpływu sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i osobistej na zakres możliwości partycypowania w obowiązku utrzymania ojca w DPS oraz brak należytej analizy jej dochodów i wydatków;

- art. 80 k.p.a., poprzez niezastosowane swobodnej oceny dowodów i uznanie, że raty kredytu stanowią dochód skarżącej, co nie polega na prawdzie, jak również brak uwzględnienia wydatków z tytułu kredytu przez pryzmat możliwości o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.;

- art. 80 k.p.a., poprzez niezastosowane swobodnej oceny dowodów i brak analizy przez prymat analizy możliwości skarżącej, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. innych aniżeli zmniejszające dochód wydatków skarżącej, które wszak również ona comiesięcznie ponosi, jak również brak uwzględnienia jej sytuacji osobistej w postaci planów założenia rodziny i podejmowanego leczenia związanego z problemami z zajściem w ciążę;

- art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak rozważenia wszystkich okoliczności sprawy mających wpływ na zakres wydatków i możliwości skarżącej rozumianych jako okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, jak również rozumianych jako przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty;

- art. 11 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia zasadności obciążenia skarżącej takimi, a nie innymi kosztami utrzymania ojca w DPS, poprzez brak jakiegokolwiek wyjaśnienia podstaw zastosowania wyliczenia i rozdzielnia kosztów pomiędzy osoby zobowiązane do ich ponoszenia;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji i brak wskazania, które fakty organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz brak należytego uzasadnienia prawnego, poprzez pominięcie wyjaśnienia z jakich przyczyn przy ustalaniu obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości organ nie uwzględnił możliwości skarżącej wynikających z jej sytuacji osobistej, rodzinnej oraz zdrowotnej;

- art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., poprzez wadliwą wykładnię i błędne uznanie, że przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS nie mają znaczenia możliwości finansowe i zdolności skarżącej do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem ojca w DPS, tj. jej sytuacja osobista, zdrowotna, rodzinna i majątkowa;

- art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., poprzez uwzględnienie przy ustalaniu wysokości opłaty ponoszonej przez skarżącą także dochodów jej konkubenta, który nie jest zobowiązany do pokrywania kosztów pobytu ojca skarżącej w DPS.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podkreśliła, że jest młodą kobietą, układającą sobie życie wraz z partnerem, planującą zawarcie związku małżeńskiego. Wskazała, że pozostaje pod regularną opieką ginekologa z uwagi na trudności z zajściem w ciążę, co w przyszłości wygeneruje znaczne koszty. Zaznaczyła, że wydatki na kredyt czy zwierzęta, oraz inne takie jak wakacje, książki, kino itp., mimo iż nie są wydatkami pomniejszającymi dochód, ale to nie oznacza, że one nie istnieją. Nie zostało to jednak uwzględnione w jakimkolwiek stopniu przez organy obu instancji mimo, iż miały taki obowiązek. W ocenie skarżącej organy pominęły aspekt jej sytuacji finansowej, życiowej i zdrowotnej. Podała, że aktualnie, przy ustaleniu opłaty za pobyt ojca w DPS na poziomie 1.700 zł. miesięcznie, po odjęciu koniecznych wydatków, pozostaje na jej i partnera utrzymanie kwota 4.000 zł., chociaż musi jeszcze opłacać raty kredytu w kwocie 850 zł. miesięcznie oraz utrzymanie zwierząt (wydatki na wyżywienie, opiekę weterynaryjną). Nałożenie tak wysokich opłat za pobyt nie uwzględnia także sytuacji życiowej skarżącej i jej planów związanych z powiększeniem rodziny.

Pismem z dnia 18 stycznia 2024 r. Kolegium złożyło odpowiedź na skargę i wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r. poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez Kolegium (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej jak dotychczas w skrócie: "ustawa" lub "u.p.s.").

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl z kolei art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej -

w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

Zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

W tym miejscu podkreślenia wymaga zmiana brzmienia art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r., na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 1690). W art. 64 u.p.s. dodano, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Rozszerzono zatem krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty o osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Jak wynika z uzasadnienia projektu ww. ustawy zmieniającej (druk Sejmu RP VIII kadencji nr 3524 rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego) skutkiem zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. jest poszerzenie możliwości zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących.

Przedstawiona zmiana art. 64 u.p.s. powoduje, że prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Skoro, powyższe unormowanie dopuszcza aktualnie objęcie zwolnieniem z opłaty także osobę obowiązaną do jej wnoszenia, to zwolnienie takie wcale nie musi być poprzedzone skonkretyzowaniem jej obowiązku we wcześniejszej ostatecznej decyzji administracyjnej, a w rezultacie może ona skutecznie domagać się zastosowania tej ulgi już w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. W takim przypadku organ jest zobligowany do rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji ustającej jej wysokość.

Podobne stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22 oraz z 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1865/21.

Dodatkowo, Naczelny Sąd Administracyjny zasadnie wskazał, że przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej daną osobę, organy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego/małżonka w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1620/22).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć przyjdzie, że w niniejszej sprawie organy pominęły okoliczność, że skarżąca od początku postępowania wnosiła o zwolnienie z opłaty, na co wskazuje treść wniosku z dnia 30 marca 2023 r. (k. 90 akt administracyjnych), czy też treść odwołania (ostatnia jego strona k. 103).

W tym stanie sprawy organ I instancji powinien rozstrzygnąć kwestię zwolnienia z opłaty w jednej decyzji, czego nie uczynił.

W konsekwencji dokonał wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d oraz art. 64 pkt 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s., jak również doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji, na zasadzie art. 153 p.p.s.a. związane będą oceną prawną przedstawioną w powyższych rozważaniach, a także wynikającymi z nich wskazaniami co do dalszego postępowania, bacząc przy tym by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało normom prawa materialnego. W szczególności obowiązkiem organu I instancji będzie wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty nie tylko z uwzględnieniem kryterium dochodowego, ale również wysokości dochodów i możliwości skarżącej, jak też rozpatrzenie jej wniosku o zwolnienie z opłaty.

Z tego powodu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w kwocie 497,- zł orzeczono w punkcie 2 sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata z wyboru w kwocie 480 zł., ustalone na podstawie § 23 ust. 1 pkt 1 lit.) c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz.763 ) oraz uiszczoną opłatę skarbową za pełnomocnictwo w wysokości 17,- zł.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).