Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Maria Tarnowska Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2007 r. sprawy ze skargi T. L na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania T. L., decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia T. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] grudnia 2005 r. T. L. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości N., powiat M., województwo [...], której właścicielami byli jej rodzice J. i M. W.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. odmówił potwierdzenia T. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ wskazał, że J. i M. W. właściciele nieruchomości położonej we wsi N. jako osoby przybyłe z [...] na terytorium Polski na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222) nie należą do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty, ponieważ nie repatriowali się na podstawie żadnej z umów wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Tym samym uprawnienie to nie przysługuje T. L. jako spadkobiercy J. i M. W. w udziale do [...] części. Poza tym organ wskazał, że mimo kierowanych do strony wezwań, T. L. nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów wskazujących, iż właściciele przedmiotowej nieruchomości do chwili opuszczenia byłego terytorium RP, tj. do 1958 r. byli represjonowani przez władze państwa obcego, karani, aresztowani lub w jakikolwiek inny sposób pozbawieni możliwości opuszczenia byłego terytorium RP i powrotu do Polski w trybie umów międzynarodowych, o których mowa w art. 1 powołanej wyżej ustawy.

Od powyższej decyzji T. L. złożyła odwołanie do Ministra Skarbu Państwa. W uzasadnieniu podniosła, że zaprezentowane w odmownej decyzji stanowisko organu nie uwzględnia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2004 r., sygn. akt [...], wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2005 r., sygn. akt [...] oraz postanowień Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 1992 r., sygn. akt [...] i [...]. T. L. wskazała również, że znajduje się w trudnej sytuacji osobistej.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie dotyczy osób, które pozostawiły nieruchomości na byłym terytorium Państwa Polskiego w związku z repatriacją która nastąpiła na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, ponieważ w umowie tej nie zawarto żadnych zobowiązań państwa polskiego w przedmiocie przyznania rekompensat za mienie pozostawione poza granicami RP. Poza tym organ stwierdził, że mimo skierowanego do strony przez Wojewodę [...] wezwania z dnia [...] kwietnia 2006 r. T. L. nie udokumentowała faktu zmuszenia do opuszczenia przez właścicieli mienia byłego terytorium RP wbrew ich woli, przez co nie została wykazana przesłanka, o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister zauważył również, że złożone przez stronę w sprawie dokumenty, tj. wyrok ustalający fakt pozostawienia mienia przez J. i M. W. na byłym terytorium RP oraz postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. i M. W. nie mają waloru dowodowego, ponieważ mimo kierowanych przez organ pierwszej instancji do T. L. wezwań, zostały przedłożone w postaci kserokopii.

W dniu [...] listopada 2006 r. T. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2006 r. W uzasadnieniu podniosła, że odmowa przyznania rekompensaty za mienie pozostawione na wschodzie przez jej rodziców jest dla niej krzywdząca. Wskazała również, iż złożyła wszystkie żądane przez organy administracji dokumenty.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2007 r. T. L. podała, że jej rodzice w dniu 1 września 1939 r. byli obywatelami polskimi i zamieszkiwali we wsi N., a byłe tereny RP opuścili w związku z wojną, ponieważ po wojnie ziemie te znalazły się na terenie innego państwa. Skarżąca wskazała, że jej rodzice do chwili śmierci zamieszkiwali w Polsce. W ocenie T. L. J. i M. W. byli więc uprawnieni do rekompensaty za pozostawione mienie. Skarżąca dodała, iż późny przyjazd rodziców do Polski w ramach repatriacji wynikał z faktu wcielenia jej ojca do armii [...], co skutkowało brakiem zgody właściwych urzędów na wyjazd do Polski.

W piśmie z dnia [...] lutego 2007 r. Minister Skarbu Państwa podtrzymał wnioski i argumentację zawartą w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 KPA). Naruszenie tej zasady stanowi kwalifikowaną wadę postępowania, uzasadniającą uchylenie decyzji przez organ wyższego stopnia, w ramach instytucji wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 KPA).

W sprawie o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zasadę tą realizuje się poprzez zapewnienie wnioskodawcom (wszystkim spadkobiercom, osoby o której mowa w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. lub jednemu z nich wskazanemu przez pozostałych) udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego (art. 6 ust. 6 tej ustawy). W pierwszej kolejności dotyczy to wstępnego etapu postępowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tej ustawy.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że Wojewoda [...] jak i Minister Skarbu Państwa, mimo widniejącego w aktach sprawy wniosku z dnia [...] czerwca 1991 r., przeprowadzili postępowanie w sprawie bez zapewnienia udziału w sprawie L. S. (współspadkobiercy po M. i J. W. - dawnych właścicielach przedmiotowej nieruchomości). Czynności procesowe podejmowane w postępowaniu dowodowym Wojewoda [...] skierował wyłącznie do T. L.

W ocenie Sądu takie działanie organu, było nie tylko sprzeczne z przepisem art. 10 KPA, lecz również z przepisami art. 7- art. 9 KPA, ponieważ w istotny sposób ograniczyło możliwości wykazania przez stronę przesłanek z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 tej ustawy. Organ - mając na względzie słuszny interes strony oraz dbałość o pogłębianie zaufania obywatela do organu, a także czuwając nad tym, aby strona nie poniosła szkody w postępowaniu - miał obowiązek rozłożenia ciężaru dowodowego na obie spadkobierczynie M. i J. W., aby w jak najszerszym zakresie umożliwić stronie wykonanie wezwań o przedłożenie dokumentów, wymaganych przez art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Trzeba bowiem zauważyć, że w niniejszej sprawie (wobec braku oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 tej ustawy) uprawnionymi do rekompensaty są T. L. i L. S.

Sąd podziela natomiast stanowisko organu, że w postępowaniu o przyznanie prawa do rekompensaty dowodami, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 i 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. mogą być tylko dokumenty urzędowe, o których mowa w art. 76 § 1 i 2 KPA, a więc dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy w zakresie ich działania. Wymogów tego ostatniego przepisu nie spełniają załączone przez T. L. do akt kserokopie orzeczeń sądowych i dokumentów repatriacyjnych. Wymaga podkreślenia, że jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w ust. 1-3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Zakreślenie tak długiego terminu na wykonanie wezwania zapewnia stronie realną możliwość zgromadzenia uwierzytelnionych odpisów wymaganych dokumentów, wystawionych przez właściwe organy administracji (archiwa państwowe) lub sądy.

W kontekście przedstawionych wyżej wywodów należało więc uznać, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. została wydana z naruszeniem art. 10 § 1 KPA, a także z naruszeniem art. 7 - art. 9 KPA, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie dostrzeżenie powyższych uchybień przez Ministra Skarbu Państwa świadczy o wadliwości decyzji tego organu z dnia [...] października 2006 r.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] winien zawiadomić o sprawie L. S., podejmując również w stosunku do niej czynności procesowe, o których mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.