Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania kontrolnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2) określa, że postanowienie, którego nieważność stwierdzono w punkcie pierwszym nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz E. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego.

Naczelnik Drugiego [...] Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z [...] kwietnia 2007r. odrzucił wniosek E. sp. z o.o. w W. o zawieszenie kontroli podatkowej, w podstawie prawnej wskazując art. 216 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej "O.p."). W uzasadnieniu wyjaśnił, że 28 marca 2007r. doręczono osobie upoważnionej do odbioru korespondencji w K. sp. z o.o. protokół kontroli podatkowej zakończonej [...] marca 2007r., zgodnie z art. 291 § 4 O.p. Wniosek strony był więc niezasadny.

W zażaleniu z [...] kwietnia 2007r. na ww. postanowienie strona zarzuciła, iż organ wydał je z naruszeniem art. 284 § 5 O.p., bezwzględnie nakazującym zawieszenie czynności kontrolnych w każdym przypadku, gdy nieobecność kontrolowanego lub wyznaczonego przez niego pełnomocnika uniemożliwia prowadzenie czynności kontrolnych, a w szczególności, gdy nie jest zapewniony dostęp do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli. Kontrolę wówczas zawiesza się do czasu umożliwienia przeprowadzenia tych czynności. Zdaniem strony zawieszenie kontroli powinno nastąpić automatycznie po powzięciu informacji przez kontrolujących o przyczynach uniemożliwiających dalsze prowadzenie czynności kontrolnych. Kontrolujący nie byli zwolnieni z obowiązku zawiadomienia kontrolowanego o przedłużeniu terminu zakończenia kontroli, zgodnie z art. 284b § 2 O.p. Danych niezbędnych do zakończenia kontroli mógł udzielić wyłącznie Prezesa Spółki. Pełnomocnik strony po otrzymaniu informacji, że w wyznaczonym terminie nie będzie możliwy kontakt z Prezesem, gdyż odwołał on wcześniej planowane spotkanie z uwagi na pilny wyjazd do Francji, poinformował o tym organ telefonicznie. Złożył też wniosek 28 marca 2007r. o zawieszenie kontroli podatkowej, na podstawie art. 284 § 5 O.p. do 18 kwietnia 2007r. W kilka godzin po rozmowie telefonicznej, kontrolujący przekazali stronie protokół kontroli podatkowej, pozostawiając wniosek o zawieszenie kontroli podatkowej bez wcześniejszego rozpatrzenia, naruszając tym samym art. 284b § 2 w związku z art. 284 § 5 O.p.

Strona zarzuciła również, że ww. postanowienie wydano bez podania podstawy prawnej, co narusza art. 217 § 1 pkt 4 O.p.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] czerwca 2007r., na podstawie art. 216, art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w związku z art. 239 O.p., uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie. Wyjaśnił, że strona błędnie interpretuje art. 284 § 5 O.p., twierdząc, iż zawieszenie kontroli następuje automatycznie. Instytucja zawieszenia postępowania winna być stosowana jedynie w przypadkach, gdy przez nieobecność kontrolowanego, osoby, o której mowa w art. 281a lub w art. 284 § 1 zdanie drugie i § 2 O.p., nie jest możliwe prowadzenie czynności kontrolnych, a w szczególności nie jest zapewniony dostęp do dokumentów związanych z przedmiotem kontroli. Uprawnienie zawieszenia kontroli z przyczyn wskazanych w tym przepisie nie może jednakże nastąpić na wniosek kontrolowanego. Powyższe uprawnienie przysługuje wyłącznie organowi prowadzącemu kontrolę, który o zawieszeniu postępowania w tym trybie orzeka w formie postanowienia, na które nie służy zażalenie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie ww. postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie art. 120, art. 121, 122, art. 124 , art. 233 § 1 pkt 2 lit. a, art. 236, art. 237, art. 284 § 5 i art. 217 § 1 pkt 4 O.p.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji dwukrotnie, w tych samych okolicznościach faktycznych zawieszał postępowanie kontrolne (postanowieniami z [...] listopada 2006r. oraz [...] stycznia 2007r.). Wniosek z 28 marca 2007r. natomiast "odrzucił". Powinien zatem wskazać zasadność przesłanek którymi się kierował. O braku możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji poinformowano dopiero w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia II instancji, pomimo że zgodnie z sentencją rozpoznano zażalenie. Zdaniem strony organ odwoławczy nie mógł również umorzyć postępowania, gdyż w stanie faktycznym nie można mówić o jego bezprzedmiotowości. Złożony wniosek o zawieszenie postępowania kontrolnego jest ściśle związany z prowadzonym postępowaniem i wywiera na nie wpływ. Skarżąca powtórzyła również argumentację i zarzuty prezentowane we wcześniejszych etapach postępowania. Wyjaśniła też, że kontrolę zakończono bez niezbędnych dokumentów i bez udzielenia stronie jakichkolwiek wyjaśnień.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. odpowiadając na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja stwierdzenia nieważności przewidziana w dyspozycji art. 247 § 1 O.p. stanowi samodzielny tryb postępowania administracyjnego, którego istotą jest ustalenie, czy nie zachodzi jedna z przesłanek wymienionych enumeratywnie w tym przepisie. Katalog przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji, wskazanych w powyższym przepisie zakreśla również ramy powierzonej Sądowi administracyjnemu kontroli legalności decyzji wydanych przed organami podatkowymi. Sąd administracyjny bowiem, stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawując kontrolę zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), gdy stwierdzi, że w poddanym jego kontroli akcie wydanym przez organ administracyjny doszło między innymi do naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności – i to zarówno wskazanego w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak też w innych przepisach – na przykład w powołanym wyżej przepisie Ordynacji podatkowej, ma obowiązek wyeliminować kontrolowany sądownie akt administracyjny z obrotu prawnego (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Sąd administracyjny przy rozstrzyganiu danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to, że zaskarżony do Sądu akt podlega badaniu w pełnym zakresie i nawet wówczas, gdy strona skarżąca wnosiła jedynie o uchylenie zaskarżonej decyzji, z powodu jej zdaniem występujących naruszeń prawa, Sąd może stwierdzić nieważność aktu, jeśli zachodzą po temu podstawy.

W doktrynie podkreśla się, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest - przez wydanie orzeczenia – stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodna z prawem (por. T. Woś Postępowanie Sądowoadministracyjne, PWN Warszawa 1997r., s. 230).

W sprawie nie budzącym wątpliwości pozostaje fakt, iż postanowienie organu I instancji zostało wydane w toku toczącego się postępowanie (art. 236 § 1 O.p.) kontrolnego. Niewątpliwe jest również, jak trafnie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu oraz strona skarżąca w skardze, że na postanowienie organu I instancji nie przysługiwało zażalenie. Tym samym postanowienie to – w świetle art. 237 O.p. – strona skarżąca mogła jedynie zaskarżyć w odwołaniu od decyzji merytorycznej. Błędne pouczenie organu I instancji zawarte w postanowieniu Naczelnika Drugiego [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] kwietnia 2007r., spowodowało, że strona skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie. Błędne pouczenie strony przez organ pierwszej instancji nie może jednak zmieniać obowiązującego porządku prawnego.

W ocenie Sądu jedynym możliwym rozstrzygnięciem, które mogło zapaść w sprawie przed organem drugiej instancji, który otrzymał zażalenie strony było stwierdzenie niedopuszczalności tego środka odwoławczego na mocy art. 228 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 239 O.p.

Skoro jednak organ drugiej instancji wydał merytoryczne rozstrzygnięcie (uchylił i umorzył postępowanie w sprawie) zasadne jest stwierdzenie, iż w ten sposób rażąco naruszył dyspozycję art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p. Oczywistość naruszenie wyżej wymienionego przepisu art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p. nie budzi wątpliwości.

Sąd, mając powyższe rozważania na względzie uznał, że zaskarżone postanowienie powinno być pozbawione bytu prawnego przez stwierdzenie jego nieważności. W tym stanie rzeczy podstawę do wydania orzeczenia z punktu pierwszego sentencji był: art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 247 § 1 pkt 3 O.p.

Rozstrzygnięcie z punktu drugiego zapadło w trybie art. 152 P.p.s.a. (punkt 2 sentencji).

Sąd o zwrocie kosztów postępowania sądowego (punkt 3 sentencji) postanowił na zasadzie art. 200 P.p.s.a. i art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), strona skarżąca była reprezentowana przez adwokata, a wpis sądowy był wpisem stałym i wynosił 100 zł.