Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Miasta Jastrzębie Zdrój o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Jastrzębie Zdrój a Powiatem Bielskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka N. G. umieszczonej w pieczy zastępczej postanawia: . wskazać Powiat Bielski jako właściwy w sprawie.

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, działając w imieniu Prezydenta Miasta Jastrzębie – Zdrój wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Jastrzębie Zdrój a Powiatem Bielskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka N. G. umieszczonej w pieczy zastępczej

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Jastrzębiu – Zdroju Wydział III Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III Nsm 521/22 z dnia 1 września 2022 r. umieszczono małoletnią N. G. w spokrewnionej rodzinie zastępczej u babci macierzystej M. G., zam. w Jastrzębiu-Zdroju, ul. [...].

Podano, że N. G. bezpośrednio przed umieszczeniem w pieczy zastępczej przebywała z matką biologiczną K. G. u dziadka macierzystego M. G. pod adresem ul. [...], R. (powiat bielski). Ponadto, K. G. pobierała świadczenie 500 + pod w/w wymienionym adresem. Matka małoletniej zadeklarowała, że wraz z córką, przed pobytem u dziadka, mieszkały w C. ul, [...] i tam też małoletnia chodziła do szkoły, zgodnie z zaświadczeniem ze Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...] w C. (powiat bielski).

Prezydent Miasta Jastrzębie – Zdrój wskazał, że Powiat Bielski w bieżącej korespondencji podtrzymuje, iż nie jest powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej. Stanowisko swoje uzasadnia między innymi faktem, iż bezpośrednio przed ustanowieniem rodziny zastępczej rodzice naturalni dla potrzeb prowadzonego postępowania przed Sądem Rejonowym w Jastrzębiu – Zdroju podali następujące adresy zamieszkania (oba w powiecie cieszyńskim):

- K. G.: [...] G., ul. [...],

- B. B.: [...] C., ul [...],

a małoletnia N. G. jest tymczasowo zameldowana pod adresem [...] C. ul. [...].

Wskazano, że Miasto Jastrzębie-Zdrój nie może uznać się za właściwe do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniej w pieczy zastępczej biorąc pod uwagę fakt, że adresy zadeklarowane jako miejsca zamieszkania przed umieszczeniem w pieczy znajdują się w Powiecie Bielskim i Cieszyńskim.

Wobec powyższego, organ wnioskujący – powołując się na art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz. 447), art. 25 K.c. i art. 26 K.c. – stwierdził, że otrzymana w sprawie dokumentacja, pozwala ustalić, iż miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej nie jest Miasto Jastrzębie-Zdrój. Zdaniem Prezydenta Miasta Jastrzębie – Zdrój, fakt wydania postanowienia o zabezpieczeniu dziecka przez Sąd Rejonowy w Jastrzębiu – Zdroju nie stanowi podstawy do uznania, że to właśnie miasto jest właściwe do ponoszenia kosztów utrzymania tego dziecka w pieczy zastępczej. Podkreślono, że priorytetem w tej sprawie było zabezpieczenie małoletniej N. G. w pieczy zastępczej, a w drugiej kolejności podjęto działania mające na celu ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego w pieczy. Wskazano, że przejęcie opieki przez babcię – M. G. – na mocy postanowienia z dnia 1 września 2022 r. zwolniło Powiat Bielski z szukania i umieszczania małoletniej w odpowiedniej pieczy zastępczej.

W odpowiedzi na w/w wniosek, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Bielsku – Białej, działając z upoważnienia Starosty Bielskiego, wskazał, że nie da się jednoznacznie ustalić miejsca zamieszkania N. G. przed jej umieszczeniem w pieczy zastępczej.

Wskazano, że babcia, która stanowi rodzinę zastępczą dla małoletniej, podała, iż matka biologiczna dziecka przed ustanowieniem pieczy zastępczej dla córki zamieszkiwała wraz z nią pod adresem: R., ul. [...] (powiat bielski). Jednakże z rozeznania z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jasienicy (pismo z dnia 5 października 2022 r.) wynika, że matka małoletniej nigdy nie zamieszkiwała na terenie Gminy Jasienica. W ocenie Starosty Bielskiego drugorzędnym jest fakt, że adresem tym posługuje się wnioskując do ZUS-u o świadczenie 500+ dla córki. Podano ponadto, że z dokumentacji sprawy wynika, iż pobyt małoletniej u dziadka w R. spowodowany był wyłącznie faktem, że K. G. (matka) przebywała w tym czasie w Zakładzie Karnym.

Wskazano, że bezpośrednio przed ustanowieniem rodziny zastępczej rodzice biologiczni dla potrzeb prowadzonego przed Sądem postępowania, podali swe adresy zamieszkania, z których oba są w powiecie cieszyńskim: K. G.: [...] G., ul. [...]; B. B.: [...] C., ul. [...]. Podano, że dodatkowo żaden z adresów zameldowania matki biologicznej nie wskazuje na powiat bielski, natomiast pięć ostatnich adresów zameldowania wskazuje na powiat cieszyński (m .in. K., U., C.). Podano, że małoletnia jest zameldowana tymczasowo pod adresem C., ul. [...] m. 1, gmina C. Wcześniejsze adresy ma w U. (powiat cieszyński).

Podniesiono, że dokumentacja zebrana przez OPS w Jastrzębiu – Zdroju wskazuje, że K. G. wraz z córką (jeszcze przed pobytem w Zakładzie Karnym) prawdopodobnie zamieszkiwała na terenie gminy C., natomiast dziewczynka uczęszczała do Szkoły Podstawowej nr [...] w C. Natomiast z rozeznania OPS- u w C. wynika, że faktycznie małoletnia uczęszczała do w/w szkoły, jednakże nie jest to jednoznaczne z zamieszkiwaniem rodziny w C. Zebrana bowiem dokumentacja, w tym szczególnie pismo Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr [...] w C., wskazuje, że rodzina podczas kontynuowania nauki dziecka nie zamieszkiwała wyłącznie w C. Matka małoletniej często zmieniała miejsce zamieszkania, a podczas pobytu na terenie C. nie dokonała meldunku czasowego. W ocenie Starosty Bielskiego, jej pobyt na terenie C.. był tymczasowy i przejściowy.

Wobec tego organ uznał, że nie można stwierdzić, iż matka małoletniej przed jej umieszczeniem w pieczy zastępczej zamieszkiwała na terenie Powiatu Bielskiego. Podkreślono, że małoletnia nie ma stałego miejsca zameldowania.

Powołując się na art. 191 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i art. 26 K.c. oraz wskazując, że sprawę ustanowienia dla małoletniej rodziny zastępczej rozpatrywał Sąd Rejonowy w Jastrzębiu – Zdroju, Starosta Bielski uznał, że w niniejszej sprawie Miasto Jastrzębie – Zdrój jest właściwe do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie N. G. umieszczonej w pieczy zastępczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, działając w imieniu Prezydenta Miasta Jastrzębie – Zdrój wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Jastrzębie Zdrój a Powiatem Bielskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka N. G. umieszczonej w pieczy zastępczej

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy).

Ustawa o systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 K.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 K.c.).

W rozpoznawanej sprawie oboje rodzice nie są pozbawieni wykonywania władzy rodzicielskiej. Zatem, pomimo, faktycznego przebywania u babci, czy dziadka, to jednak znaczenie ma ostatnie miejsce zamieszkania dziecka (przed umieszczeniem w pieczy zastępczej) u tego z rodziców, u którego przebywało. Z akt nie wynika, aby przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, małoletnia przebywała z ojcem w jego miejscu zamieszkania. Co do adresu zamieszkania matki w tym czasie, to w oświadczeniu z dnia 26 stycznia 2023 r. (k- 8 i 9 akt sądowych) podała ona, że przed umieszczeniem dziecka u dziadka w R. przy ul. [...] (czyli przed pobytem N. G. u dziadka z powodu pobytu matki w Zakładzie Karnym), zamieszkiwały obie pod adresem: ul. [...], [...] C. (powiat bielski). Wskazała, że dziewczynka do ośrodka zdrowia zapisana była w C., jako, że wcześniej tam mieszkały. Ponieważ nie chorowała, po prostu została w tamtejszym ośrodku zdrowia. Podała, że do szkoły małoletnia chodziła w C.

Fakt uczęszczania małoletniej do szkoły w C. potwierdza pismo Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr [...] w C. z dnia 2 marca 2023 r. Dyrektor podaje w nim, m. in., że małoletnia do w/w szkoły uczęszcza od września 2020 r. (od początku 6 klasy). W piśmie z dnia 7 lutego 2023 r. Dyrektor podała, że edukację w tej szkole dziewczynka zakończyła 31 sierpnia 2022 r. W piśmie tym Dyrektor podaje ponadto, że po przeprowadzeniu się do C. dziewczynka mieszkała wraz z matką przy ul. [...] w C., co potwierdza w/w oświadczenie matki dziecka z dnia 26 stycznia 2023r.

Z kolei z pisma ZUS-u w Jastrzębiu – Zdroju kierowanego do OPS w Jastrzębiu – Zdroju z dnia 23 stycznia 2023 r. (k-7 akt sądowych), wynika, iż matka dziewczynki pobierała świadczenie 500+ za okres od 1 czerwca 2022 r. do 30 września 2022 r., wskazując we wniosku adres ul. [...], R. (powiat bielski). Okoliczność ta ma znaczenie, gdyż wniosek taki składa się w gminie zgodnie z miejscem zamieszkania (a nie zameldowania).

Z powyższego wynika, że miejscem zamieszkania małoletniej przed jej umieszczeniem w pieczy zastępczej były C. (powiat Bielski) – por. k.8,9 i 10 akt sądowych. Natomiast pobyt dziecka u dziadka w R. (również powiat Bielski) powodowany był tym, że matka dziecka przebywała wówczas w zakładzie karnym, czyli z dzieckiem mogła zamieszkiwać, ale przed pobytem w zakładzie karnym (notatka z rozmowy z pracownikiem OPS w Jasienicy).

Przyjąć zatem należy, na podstawie art. 191 ust. 1 powołanej ustawy, że powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka N. G. umieszczonej w pieczy zastępczej jest Powiat Bielski.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.