Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 19 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 22 lipca 2025 roku nr 1001-IUOD-2.4811.3602.2025.2 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz skarżącego M. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 22 lipca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: organ) odmówił uwzględnienia sprzeciwu M.K. (dalej: strona lub skarżący) od wezwania organu z 23 czerwca 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Pismem z 23 czerwca 2025 r. organ wezwał stronę, na podstawie art. 37ge oraz art. 37gf ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r. (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 2268 ze zm., dalej: ustawa o autostradach) do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Wezwanie dotyczyło konieczności uiszczenia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd z 2 grudnia 2021 r. o godzinie 16:34 pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]na odcinku autostrady A2 węzeł Z. Wezwanie zostało doręczone stronie 23 czerwca 2025 r.

Od ww. wezwania strona wniosła 23 czerwca 2025 r. sprzeciw. W uzasadnieniu ww. środka zaskarżenia strona wyjaśniła, że w czasie wskazanego przejazdu korzystała z oficjalnej aplikacji umożliwiającej wnoszenie opłat za przejazdy autostradami. Aplikacja ta była prawidłowo zainstalowana, aktywna i skonfigurowana, a dane pojazdu były w niej wprowadzone zgodnie z wymaganiami. Skoro system aplikacji nie naliczył lub nie pobrał opłaty, świadczy to o niedoskonałości działania systemu elektronicznego po stronie operatora systemu e-TOLL. Strona, jako użytkownik, który dochował należytej staranności i korzystał z rekomendowanego kanału wnoszenia opłat, nie mogła ponosić odpowiedzialności za błędy techniczne systemu, który miał automatyzować ten proces.

Decyzją z 22 lipca 2025 r. organ odmówił uwzględnienia sprzeciwu strony od wezwania organu z 23 czerwca 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że na podstawie danych widniejących w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalił, że 2 grudnia 2021 r., tj. w dniu zarejestrowania przez system e-TOLL PL przedmiotowego przejazdu, strona była właścicielem pojazdu o numerze rejestracyjnym[..], zatem była zobowiązana do wniesienia należnej opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady A2.

Zdaniem organu opłata za przejazd autostradą powinna być wniesiona przed rozpoczęciem przejazdu lub w jego trakcie. Okoliczność niewniesienia wymaganej opłaty skutkuje nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Odstąpienie od naliczenia opłaty dodatkowej mogło mieć miejsce w przypadku, gdy na kierującego pojazdem podczas kontroli na drodze nałożona została kara grzywny w drodze mandatu karnego za brak ważnego biletu autostradowego lub brak prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do SPOE KAS. W przypadku przejazdu strony okoliczność ta nie wystąpiła. Możliwość nienaliczenia opłaty dodatkowej mogła występować również w przypadku, gdy opłata za przejazd autostradą została wniesiona w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu.

Organ podniósł, że opłatę można było dokonać, m.in. w trybie przedpłaty dokonywanej przed rozpoczęciem korzystania z autostrady. Przedpłatę wnosiło się na konto rozliczeniowe korzystającego z autostrady w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na pokrycie opłaty za przejazd w całości. Opłata za przejazd pobierana była automatycznie przez system e-TOLL. Automatyczny pobór opłaty był możliwy, jeśli urządzenia mobilne, zewnętrzne systemy lokalizacyjne lub urządzenia pokładowe zainstalowane w pojeździe, służące do transmisji danych geolokalizacyjnych, były włączone podczas przejazdu i prawidłowo przekazały dane do Systemu Poboru Opłat Elektronicznych KAS (SPOE KAS) oraz jeśli na indywidualnym koncie klienta (IKK) znajdowała się odpowiednia kwota wystarczająca na pokrycie tej opłaty. Zatem to na użytkowniku aplikacji ciąży obowiązek kontrolowania prawidłowości działania urządzenia mobilnego, w którym zainstalowano aplikację oraz prawidłowości przekazywania danych geolokalizacyjnych do SPOE KAS. Ponadto, na koniec miesiąca, w terminie do 7 dni roboczych po zakończeniu miesiąca, system wystawiał notę obciążeniową za dany miesiąc. Nota obciążeniowa zawierała informację o kwocie należnej opłaty, którą system naliczył za przejazdy w danym miesiącu i którą klient powinien zapłacić. Informacja o notach znajdowała się również w IKK, a ich aktualizacja odbywa się w systemie na bieżąco. System odnotowywał wykonane przejazdy oraz kwoty naliczone za te przejazdy. Jeśli w wyniku analizy konta IKK klient stwierdził, że opłata za przejazd nie została pobrana, wtedy miał możliwość jeszcze przez 3 dni od zakończenia przejazdu, wykupić z mocą wsteczną bilet autostradowy w postaci elektronicznej w aplikacji e-TOLL PL BILET oraz w aplikacji partnerów systemu e-TOLL lub w postaci papierowej na stacjach paliw P S.A. oraz L S.A. Niewniesienie wymaganej opłaty za przejazd skutkowało nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do sądu strona, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na treść skarżonej decyzji, tj.:

a) art. 8 k.p.a. poprzez przypisanie skarżącemu odpowiedzialności za brak uiszczenia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem drogi publicznej, pomimo że skarżący korzystał z aplikacji e-TOLL, która po zainstalowaniu i aktywacji, miała automatycznie naliczyć i pobierać środki pieniężne z konta skarżącego za przejazd płatnym odcinkiem drogi;

b) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, w szczególności niedokonanie ustaleń co do przyczyn, dla których aplikacja e-TOLL nie naliczyła i nie pobrała automatycznie należności z przypisanej karty płatniczej, mimo prawidłowego działania aplikacji po stronie skarżącego i braku przeszkód technicznych po jego stronie;

c) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na utrwalonej praktyce organu, nieuwzględniającej specyfiki konkretnego stanu faktycznego oraz naruszającej zasadę legalizmu i poszanowania interesu obywatela, pomimo że organ obowiązany był do działania z uwzględnieniem zasady zaufania obywatela do władzy publicznej oraz ochrony słusznych interesów obywatela.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uwzględnienie sprzeciwu, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Nadto, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.); stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, odmawiającą uwzględnienia sprzeciwu skarżącego od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej.

Sąd, dokonując kontroli zaskarżonej doń decyzji, uznał, że zachodzą podstawy do jej uchylenia, aczkolwiek z innych względów, niż wskazanych w skardze.

W rozpoznawanej sprawie z ustaleń organów wynika, że skarżący nie dokonał opłaty za przejazd 2 grudnia 2021 r., o godzinie 16:34 płatnym odcinkiem autostrady A2 węzeł Z. W treści skargi strona, kwestionując stanowisko organów, podnosiła, m.in. że organ naruszył zasadę zaufania obywatela do organów władzy publicznej, przypisując stronie odpowiedzialność za brak opłaty, mimo że skarżący korzystał z systemu e-TOLL w sposób zgodny z instrukcją i celem jego działania. Aplikacja e-TOLL, po aktywacji i prawidłowym skonfigurowaniu, miała zgodnie z komunikatami operatora pobierać opłaty automatycznie, bez konieczności każdorazowego potwierdzania płatności przez użytkownika. Skarżący dopełnił wszystkich obowiązków wymaganych przy korzystaniu z aplikacji, tj. każdorazowo aktywował ją przed przejazdem i posiadał ważną kartę płatniczą. Brak naliczenia i poboru opłaty wynikał z nieprawidłowego działania systemu technicznego, za który skarżący nie ponosi odpowiedzialności, a nie z jego zaniedbania. Przerzucanie na obywatela odpowiedzialności za nieskuteczne działanie systemu informatycznego, zarządzanego lub certyfikowanego przez organ państwowy, narusza zasadę lojalności organu administracji względem obywatela i podważa zaufanie do instytucji publicznych.

Wobec tak zakreślonego przedmiotu sporu przypomnieć należy, że postępowanie związane z: wnoszeniem opłat za przejazd autostradą płatną, pobieraniem opłaty dodatkowej za niewniesienie opłaty za przejazd, wnoszeniem sprzeciwu oraz postępowanie w przedmiocie tego sprzeciwu zostało uregulowane w rozdziale 5a ustawy o autostradach. Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach (w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu), za przejazd autostradą, po dostosowaniu jej do poboru opłat, pobierane są opłaty za przejazd. Postępowanie związane z brakiem opłaty w terminach i trybie przewidzianym ustawą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie – w razie jego nieuwzględnienia – wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy czym wyłącznie do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mają zastosowanie przepisy k.p.a. – w zakresie określonym w art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach – dlatego, jak wskazuje się w orzecznictwie NSA, postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą, to również postępowaniem uproszczonym, determinowanym jego przedmiotem (por. wyrok NSA z 14 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 1818/23, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Termin do zgłoszenia sprzeciwu ma charakter procesowy, bowiem określa granice czasowe dla dokonania określonej czynności procesowej - przez adresata wezwania, o którym jest mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach (podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej) – w postępowaniu zainicjowanym wezwaniem do uiszczenia tej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie to nie jest czystym "postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym", o którym mowa w k.p.a., chociaż kończy się – w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu - wydaniem decyzji administracyjnej, to jednak przepisy k.p.a. stosuje się w nim "odpowiednio" i we wskazanym w ustawie zakresie (por. wyrok NSA z 14 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1383/24, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do treści art. 37ge ustawy o autostradach, za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. Z kolei w myśl art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach, do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:

1) właściciel pojazdu albo

2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, albo

3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym

- zwany dalej "wnoszącym opłatę".

Przy czym w myśl art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach, bilet autostradowy zawiera: 1) numer rejestracyjny pojazdu; 2) kraj rejestracji pojazdu, jeżeli jest inny niż Rzeczpospolita Polska; 3) kategorię pojazdu, o której mowa w ust. 6 - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą ze względu na tę kategorię; 4) wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata; 5) liczbę osi pojazdu - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na liczbę osi; 6) poziom emisji zanieczyszczeń - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na ten poziom; 7) datę i godzinę początku okresu ważności tego biletu; 8) datę i godzinę końca okresu ważności tego biletu; 9) liczbę kilometrów oraz kwotę opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem; 10) unikalny numer. Istotne jest również to, że art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach wskazuje, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania w sprawie sprzeciwu, o którym mowa w ust. 2, i wniosku, o którym mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio – jak już podkreślano - przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Równocześnie sąd zwraca uwagę na treść art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach. Przepis ten stanowił, iż dane, o których mowa w ust. 12, są gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS i przechowywane w tym systemie nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, chyba że przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne; w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 grudnia 2021 r. (zob. art. 25 pkt 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2021 r., poz. 1005) i obowiązywał do 30 czerwca 2023 r. (por. art. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 16 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2023 r., poz. 1193). Tym samym, w świetle powyższego, w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., a więc w okresie obowiązywania tego przepisu dane, o których mowa w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach (a więc dane, które powinien zawierać bilet autostradowy) mogły być gromadzone i przechowywane w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy, ale równocześnie zgodnie z wolą ustawodawcy nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca w sposób wyraźny pozwolił na dłuższy okres przechowywania tych danych – tj. dłuższy niż 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem – jedynie w przypadku, gdy przed upływem 24 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zostało: wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7; wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadminsitracyjne, w którym dane te są niezbędne – w takim jednak przypadku dane te są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Zatem jeśli ustawodawca przed wskazanym w treści tego przepisu okresem (tj. przed upływem 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) nie podjął określonych działań (tj. gdy nie wystawił wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach; bądź nie wszczął postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego, w którym dane te są niezbędne), to tym samym nie może w sposób legalny wykorzystywać wskazanych danych. Oznacza to, że dane te nie mogą być już wykorzystywane przez organ, a więc nie mogą być podstawą żądania opłaty dodatkowej. Z treści art. 37a ust. 30 in fine ustawy o autostradach wynika bowiem, że nawet w przypadku wystosowania przed upływem wskazanego terminu (tj. 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach, czy wszczęcia postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego (w którym dane te są niezbędne) organ może przechowywać wskazane dane jedynie do czasu zakończenia danego postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że w uzasadnieniu do projektu zmian, które spowodowały dodanie do art. 37a ustawy o autostradach ust. 30 (zob. druk sejmowy nr IX.1073, opubl. Lex/el, a także https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1073) wskazano, m.in. iż dane zawarte na biletach będą przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny pojazdu, są niezbędne do poboru opłaty za przejazd. Nie powinny one być przetwarzane bez ograniczenia czasowego. Z drugiej jednak strony w momencie, kiedy dane te zostaną usunięte, Szef KAS bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Biorąc pod uwagę, że jest to zachowanie podlegające sankcji, w przypadku jej błędnego nałożenia, po usunięciu danych, Szef KAS nie będzie miał możliwości ponownego sprawdzenia, czy opłata została uiszczona. Z tego względu w interesie obywateli zasadne jest, aby okres retencji tych danych nie był zbyt krótki.

W świetle powyższego nie może być wątpliwości co do tego, że dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny samochodu nie mogą być przez organ przetwarzane bez ograniczenia czasowego, gdyż ustawodawca w sposób wyraźny takie ograniczenie czasowe wprowadził. Zastrzegł on jednak, że czas ten – z uwagi na interes obywatela – powinien być odpowiedni, tj. z jednej strony nie powinien być zbyt krótki, gdyż z uwagi na interes obywatela – powinien być odpowiedni, tj. z jednej strony nie powinien być on zbyt krótki, gdyż usunięcie tych danych powoduje, że organ bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Z drugiej jednak strony czas ten nie powinien być zbyt długi, ponieważ trudno przyjąć, że organ może w sposób nieograniczony przechowywać i korzystać ze zgromadzonych danych w celu uruchamiania procedury poboru opłaty dodatkowej. Wskazane założenia ustawodawcy, zdaniem sądu, zapewniły organom odpowiedni czas na podjęcie działań zmierzających do uzyskania opłaty dodatkowej za przejazd bez uiszczenia opłaty, gdyż dane zawarte na biletach muszą być przechowywane minimum przez 12 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. A jednocześnie, zgodnie z wolą ustawodawcy, dane te nie mogą być przechowywane w nieskończoność – bez żadnego ograniczenia czasowego, a jedynie przez ściśle określony czas, tj. maksymalnie przez 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca przewidział w sposób wyraźny przypadki, w których termin ten ulega wydłużeniu, o których już wspominano. Przy czym, wprowadzenie wskazanego ograniczenia miało zdaniem sądu na celu pozbawienie organu możliwości wykorzystania wskazanych danych po upływie określonego w przepisie terminu - przepis ten został więc wprowadzony w interesie obywatela. Uznać zatem należy, że skoro okres wskazany w treści tego przepisu upłynie, to organ zobligowany będzie do usunięcia wskazanych danych (tj. danych zawartych na konkretnych biletach związanych ze ściśle określonymi przejazdami wykonanymi przez określone ustawą podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za przejazd autostradą, a nie danych związanych z całościowym funkcjonowaniem kont tych podmiotów zarejestrowanych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS), a co za tym idzie nie będą one mogły być podstawą uruchomienia procedury zmierzającej do uzyskania opłaty dodatkowej, w tym do wystawienia wezwania do jej uiszczenia – organ nie będzie już bowiem miał możliwości oparcia się na zgromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS danych zawartych na biletach, gdyż z upływem wskazanego przez ustawodawcę okresu utracił on podstawę do ich przechowywania i wykorzystywania. Z tego też powodu należy uznać, że wykorzystywanie danych, które powinny zostać usunięte z systemu, a co za tym idzie, którymi organ nie ma już prawa dysponować, narusza porządek prawny. Wykorzystanie takich danych ocenić należy jak wykorzystanie dowodu sprzecznego z prawem. W myśl bowiem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc otwarty katalog środków dowodowych opatrzył ustawodawca warunkiem niesprzeczności dowodu z prawem. W doktrynie wskazuje się bowiem, iż określenie, którym posłużył się ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a., tj.: "nie jest sprzeczne z prawem" należy rozumieć szeroko – jako sprzeczność z wszelkiego rodzaju przepisami prawa, a nie wyłącznie z przepisami prawa administracyjnego. Jeśli więc idzie o sprzeczność środka dowodowego z prawem procesowym, to chodzi głównie o niezgodny z określonymi procedurami sposób jego pozyskania. Gdy zaś chodzi o sprzeczność środka dowodowego z prawem materialnym, to tyczy się to sprzeczności z przypadkami, gdy przepisy prawa z różnych względów wyłączają możliwość pozyskania lub posłużenia się określonym środkiem dowodowym. Dowód może być więc sam w sobie sprzeczny z prawem, jak również może to być dowód uzyskany w sposób sprzeczny z prawem (por. np. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 75 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 r.; a także chociażby K. Budziarek, Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., [w:] Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka z 2017 r., nr 1, s. 50–67. Mając powyższe na względzie, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Oprócz powyższego sąd zauważa, że pogląd zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu odpowiada w istocie stanowisku samego organu zaprezentowanym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na jego internetowej stronie podmiotowej pod adresem: https://e-toll.mf.gov.pl/inne-dokumenty/klauzula-informacyjna-szefa-krajowej-administracji-skarbowej/ (dostęp aktualny na dzień wyrokowania). W ramach zamieszczonej tam klauzuli informacyjnej dotyczącej przetwarzania danych osobowych użytkowników Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) oraz danych pozyskanych za pośrednictwem strony internetowej obsługującej system SPOE KAS lub Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta (TCOK) przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w ramach dodatkowej informacji zamieszczonej po punkcie 11 klauzuli, oznaczonej dodatkowo słowem "UWAGA" informuje się użytkowników wskazanego systemu, a więc de facto korzystających z autostrad płatnych, o przywoływanych tam i szeroko omówionych ramach czasowych związanych z gromadzeniem i przetwarzaniem danych związanych z przejazdem autostradą, zaznaczając, że są one przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. W przypadku jednak, gdy przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach, do uiszczenia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą bez wniesienia wymaganej opłaty, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne, w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.

Z uwagi na stwierdzony charakter naruszenia prawa, sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. uznał, że brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego i w związku z tym postępowanie to umorzył. Mając na względzie powyższe, sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Obligowało to sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił więc, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Przy czym sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu – pozytywne, czy negatywne – staje się prawnie niedopuszczalne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji sąd stwierdził bowiem, że organ niezasadnie nałożył na stronę opłatę dodatkową, w sytuacji gdy: po pierwsze uiściła ona opłatę za przejazd autostradą, a po drugie, organ naruszył art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach – nie mógł on bowiem oprzeć ustaleń faktycznych na danych gromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej (tj. 23 czerwca 2025 r.) nie miał już podstaw do ich przechowywania. W niniejszej sprawie nie było bowiem podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od strony opłaty dodatkowej. Równocześnie sąd zwraca uwagę na to, iż niniejsze rozstrzygnięcie nie stoi w kontrze do przepisów rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie dokonywania zwrotu opłaty dodatkowej oraz rozpatrywania sprzeciwu (Dz. U. z 2021 r., poz. 1205), gdyż w dacie wydania wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej (23 czerwca 2025 r.) opłaty tej dochodzono nienależnie – w chwili sporządzania wskazanego powyżej wezwania organ nie mógł już dysponować danymi będącymi podstawą wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej.

O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł, sąd orzekł w punkcie 3 sentencji wyroku zgodnie z art. 200 p.p.s.a.

d.j.