Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 531/22 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2022 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia: 1. sprostować postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 531/22 w ten sposób, że w komparycji postanowienia w miejsce oznaczenia zaskarżonej decyzji "znak [...]" wpisać prawidłowo "znak [...]"; 2. oddalić zażalenie.

Wyrokiem z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 531/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2022 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Odpis sentencji wyroku wraz z pouczeniem co do sposobu i terminu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został doręczony skarżącej w dniu 17 października 2022 r.

Pismem z dnia 24 listopada 2022 r. (data nadania) skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Pismem z dnia 24 kwietnia 2023 r. skarżąca, zastępowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, wniosła o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na powyższe postanowienie. Wraz z wnioskiem skarżąca złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika nieopłaconych w całości ani w części kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w niniejszym postępowaniu według norm prawem przepisanych.

Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przywrócił skarżącej termin do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia 28 grudnia 2022 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że komparycja zaskarżonego postanowienia wymagała sprostowania na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 156 § 3 oraz art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") na skutek oczywistej omyłki pisarskiej w przedmiocie oznaczenia zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Jak bowiem stanowi art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. We wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

Z przywołanych regulacji wynika, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przy uwzględnieniu wymogów przewidzianych w art. 87 § 1 p.p.s.a. przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione.

Nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku o uzasadnienie wyroku. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Tego rodzaju okolicznościami nie jest błędne zrozumienie pouczenia Sądu, które zostało sformułowane w sposób jasny i precyzyjny. Sąd I instancji wyraźnie pouczył skarżącą, że warunkiem wniesienia skargi kasacyjnej jest złożenie w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu wyroku wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia, zaś wniosek złożony po upływie siedmiu dni jest bezskuteczny. Co istotne, Sąd I instancji wskazał, że wniosek o uzasadnienie wyroku może zostać zgłoszony przez stronę, w przeciwieństwie do skargi kasacyjnej, która powinna być sporządzona przez zawodowego pełnomocnika. Skarżąca została również poinformowana, że wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika wpływa na rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 177 § 3-6 p.p.s.a. Tego rodzaju pouczenie nie zostało natomiast sformułowane w odniesieniu do terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Wbrew argumentacji podniesionej w zażaleniu, przesłane pouczenie zostało ujęte w sposób zrozumiały dla osób nieposługujących się specjalistyczną wiedzą prawniczą, wobec czego uchybienie terminu nie mogło być traktowane jako niezawinione. Również w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca została poinformowana o przymusie adwokacko-radcowskim do sporządzenia – jak sama podaje – jedynie skargi kasacyjnej. Samo zatem subiektywne przekonanie skarżącej o konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku przez zawodowego pełnomocnika nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu. Okoliczności powołane przez skarżącą istotnie stanowią przejaw braku należytej staranności strony w prowadzeniu swoich spraw.

Ponadto w świetle dyspozycji art. 141 § 2 p.p.s.a. złożenie przez skarżącą wniosku o przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie ma wpływu na bieg i upływ terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sytuacji, gdy doszło do skutecznego doręczenia stronie odpisu wyroku. Przepis ten początek biegu terminu do złożenia wniosku bezwzględnie wiąże z dniem doręczenia odpisu wyroku stronie. Inaczej ma to miejsce w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż zgodnie z treścią art. 177 § 3 p.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy pełnomocnika po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

Tym samym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można skutecznie powoływać się na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku jako czynności, dla której przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś do uchybienia terminu dochodzi wyłącznie z tej przyczyny, że strona oczekiwała na zakończenie procesu ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. Wyrażany w orzecznictwie pogląd o zasadności wniosku o przywrócenie terminu w sytuacji oczekiwania na zakończenie procesu ustanowienia pełnomocnika z urzędu winien bowiem mieć co do zasady zastosowanie tylko wobec tych czynności procesowych, których strona nie może skutecznie dokonać samodzielnie z uwagi na wynikający z ustawy obowiązek dokonania ich przez profesjonalnego pełnomocnika (jak w przypadku skargi kasacyjnej) (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2021 r., II OZ 883/21).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i art. 197 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Po zwrocie akt Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpozna zatem wniosek pełnomocnika zawarty w zażaleniu.