I OSK 524/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-04-21	
Data wpływu	2025-04-03	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Dariusz Chaciński
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	II SA/Gl 1123/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 1429; art. 63 ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 24 ust. 2a; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)	
Sentencja
Dnia 21 kwietnia 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1123/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1355/2024/10967 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Lędziny z dnia 13 maja 2024 r. nr SR/SP/39/24, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz [...] kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.	
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1123/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1355/2024/10967 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, SKO, SKO w Katowicach) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Lędziny (dalej: organ I instancji, Burmistrz) z dnia 13 maja 2024 r. odmawiającą przyznania [...] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wyjaśniło, że skoro matka Skarżącej w 2023 r. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie powstało prawo Wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też - w myśl art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej u.ś.w.) - w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu aktualnym. Obecnie świadczenie pielęgnacyjne jest zastrzeżone dla tych opiekunów, którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które nie ukończyły 18 roku życia. Tymczasem Skarżąca domaga się świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad matką.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu prawidłowo organy przyjęły, że skoro wniosek z dnia 14 grudnia 2023 r. nie zawierał kluczowego dla sprawy dokumentu, tj. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej i brak ten nie został uzupełniony do 31 grudnia 2023 r., to nie można mówić o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawność w Tychach wydał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej dopiero w dniu 19 lutego 2024 r. W efekcie w sprawie nie znajduje zastosowania przepis intertemporalny, tj. art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj:

1. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym) w zw. z. art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, iż przepisy te nie umożliwiają prowadzenia postępowania w sprawach, w których wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożone zostały po 31.12.2023 r., podczas gdy z prawidłowej wykładni w/w przepisu wynika, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r. możliwe jest w każdym przypadku, w którym możliwe jest utworzenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tych zasadach z mocą wsteczną, co najmniej od dnia 31.12.2023 r.

W oparciu o przedstawiony zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Analizując zarzut kasacyjny w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią sporną jest ustalenie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, złożony w dniu 18 grudnia 2023 r., przy jednoczesnym złożeniu w dniu 30 listopada 2023 r. wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla matki, winien być procedowany w oparciu o przepisy u.ś.r. w wersji obowiązującej do 31 grudnia 2023 r., czy też z uwzględnieniem zmian przepisów ww. ustawy, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.

Rozpoznając niniejszą sprawę, należy w pierwszej kolejności odnotować, że z dniem 1 stycznia 2024 r. zmianie uległ stan prawny w zakresie regulacji dotyczącej przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, o których mowa w art. 17 u.ś.r. Wprowadzenie zmian legislacyjnych wiązało się jednocześnie z rozstrzygnięciem kwestii stosowania prawa właściwego z uwagi na moment wystąpienia zdarzenia prawnego istotnego z punktu widzenia zmienianych przepisów. Regulacja ta w istotnym dla sprawy zakresie nastąpiła w art. 63 ust.1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Kluczowe zatem w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w przypadku skarżącej przed wejściem w życie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnotowania wymaga, że problem momentu powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonych chociażby w wyroku z dnia 8 października 2025 r., sygn. akt I OSK 202/25, z dnia 5 marca 2026 r. I OSK 457/25, a także z dnia 19 lutego 2026 r., I OSK 132/25; publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. W wyrokach tych składy orzekające wskazały, że treść normy prawnej dekodowana na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie może być ustalana wyłącznie w oparciu o wyniki wykładni językowej i pomijać kwestii systemowego powiązania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z regulacjami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności. Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07). Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią bowiem integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia. W toku wykładni przepisów i ustalania daty powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można brać zatem pod uwagę wyłącznie daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia, ale należy więc uwzględnić regulację art. 24 ust. 2a u.ś.r., w myśl której jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Wykładnia systemowa i celowościowa art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazuje przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą. Stanowisko to skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne.

Przenosząc treść powyższych wywodów na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjmując, że o dacie powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego decyduje data wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, dokonał błędnej interpretacji art. 24 ust. 2a u.ś.r., której wynikiem było nieprawidłowe zastosowanie normy art. 63 ust. 1 u.ś.w. skutkujące błędnym zastosowaniem do rozpoznawanej sprawy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., tj. zastosowania przepisów prawa materialnego, w brzmieniu, które w ustalonym i niespornym stanie faktycznym nie mogło mieć zastosowania do wniosku złożonego przez skarżącą. Zauważyć bowiem należy, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej znajdujące się w aktach sprawy opatrzone jest datą 19 luty 2024 r. i wydane zostało na podstawie wniosku z 30 listopada 2023 r. Z kolei ustalony stopień niepełnosprawności wynikający z w/w orzeczenia datuje się od 1 grudnia 2023r., a orzeczenie wydane zostało do 28 lutego 2029 r. W wyniku powyższego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.), co niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r. Tym samym w realiach sprawy uzasadniało zastosowanie do oceny prawnej sytuacji skarżącej i jej wniosku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed zmianą dokonaną z dniem 1 stycznia 2024 r.

W świetle powyższych wywodów za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 193 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznał skargę, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji zobowiązane będą uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące daty powstania prawa do świadczenia oraz wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.