Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi F. P. i D. P. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1344/22 w sprawie ze skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 767/21 w sprawie ze skargi F. P. i D. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: 1) odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2) zwrócić F. P. i D. P. solidarnie ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania.

Wyrokiem z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1344/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 767/21 w sprawie ze skargi F. P. i D. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 lutego 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że skarżący upatrują swojego interesu prawnego w następstwie prawnym po A. W., która według nich miała być właścicielką nieruchomości objętej skutkami orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Bielsku z dnia 23 lutego 1952 r. W celu wykazania swojego interesu prawnego skarżący powołali się na oświadczenie osoby pełniącej w latach 1948-1972 funkcję sołtysa właściwej jednostki terytorialnej, wyciąg z rejestru stanu posiadania oraz odpisu protokołu przejęcia z dnia 6 listopada 1948 r. Sąd wskazał, że wyciąg z rejestru posiadania, jak wskazuje jego nazwa, przedstawia stan posiadania w określonej dacie, a nie stan własnościowy nieruchomości. Figurowanie w tym rejestrze wskazuje wyłącznie, że określona osoba posiadała nieruchomość jako posiadacz samoistny lub zależny, a nie że była właścicielem tej nieruchomości. Z kolei zgłoszenie w protokole przejęcia zastrzeżeń wskazuje wyłącznie, że określona osoba wysuwała roszczenia w stosunku do nieruchomości wskazanej w protokole. Protokół jest bowiem dokumentem utrwalającym informacje o przebiegu określonej czynności i osobach w niej uczestniczących. Jako taki protokół przywołany przez skarżących stanowi wyłącznie dowód tego, że ich poprzedniczka prawna w toku czynności zgłaszała określone zastrzeżenia, a nie że przysługiwało jej prawo własności do spornej nieruchomości. Dokumenty te nie stanowią dowodów, że poprzedniczka prawna skarżących była właścicielką spornej nieruchomości, w związku z czym nie sposób wyłącznie z faktu następstwa prawnego skarżących wywieźć, że legitymują się oni interesem prawnym uprawniającym ich do żądania wszczęcia postępowania przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 23 lutego 1952 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodu takiego nie stanowi też oświadczenie S. T. pełniącego w latach 1948-1972 obowiązku sołtysa w miejscowości C. Jest to oświadczenie wiedzy niezastępujące dokumentów urzędowych potwierdzających prawo własności nieruchomości. Zauważono bowiem, że oświadczenie takie jest pochodną obserwacji poczynionych przez osobę je składającą i jako takie stanowi potwierdzenie jej przekonań wynikających z subiektywnie zaobserwowanej rzeczywistości. Ponadto, oświadczenie to zostało złożone 21 września 2008 r., tj. ponad 56 lat po dacie wydania orzeczenia o przejęciu mienia i oczywiście nie ma mocy dokumentu urzędowego. Upływ czasu pomiędzy datą wydania orzeczenia i złożenia oświadczenia powoduje, że do dokumentu tego należy podchodzić wyjątkowo ostrożnie jako do ewentualnego dowodu w postępowaniu administracyjnym. W sytuacji takiej ocena wartości dowodowej oświadczenia może prowadzić do pominięcia go z powodu nikłej wartości dowodowej.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wnioski skarżących o przeprowadzenie postępowania dowodowego zawarte w skardze kasacyjnej oraz w pismach procesowych z dnia 1 lutego 2023 r., z dnia 28 kwietnia 2023 r. i z dnia 4 maja 2023 r. nie mogły być uwzględnione. Uwzględnienie nowych dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez WSA. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa WSA z przyczyn temu Sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 P.p.s.a., zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Odmienne zapatrywanie byłoby ewidentnie sprzeczne z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a.

Niezależnie od powyższego Sąd odnotował, że w toku postępowania administracyjnego organy zgromadziły szereg dokumentów wskazujących, że pierwotnym właścicielem spornej nieruchomości był T. W. W sytuacji takiej organy prawidłowo kierując się zasadą szybkości i efektywności postępowania odstąpiły od poszukiwania dalszych dokumentów, które miałyby potwierdzać prawo własności poprzedniczki prawnej skarżących do spornej nieruchomości.

Pismem z dnia 10 lipca 2023 r. F. P. i D. P. wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2023 r.

W uzasadnieniu wskazano, że wśród zarzutów sformułowanych przez skarżących wobec decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi był m.in. zarzut związany z zaniechaniem ustalenia przez organy obu instancji na etapie postępowania administracyjnego jednostki archiwalnej przechowującej dokumentację dotyczącej przedmiotowej sprawy, który ostatecznie nie został podzielony na obu etapach postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższy zarzut wynikał z faktu, że niezależnie od biegu postępowania skarżący osobiście podejmowali (wobec bierności organów postępowania administracyjnego obu instancji) starania zmierzające do potwierdzenia, iż nieruchomość objęta decyzją z dnia 23 lutego 1952 r. należała faktycznie do A. W. będącej poprzedniczką prawną skarżących. Efektem powyższego były ustalenia dokonane przez skarżących już na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które zostały zaproponowane jako wnioski dowodowe w pismach z dnia 1 lutego 2023 r., z dnia 28 kwietnia 2023 r. oraz z dnia 4 maja 2023 r., jednakże Sąd II instancji uznał, że do postępowania przed NSA zastosowania nie znajduje przepis art. 106 § 3 P.p.s.a.

Przechodząc do materialnoprawnej podstawy wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania skarżący stwierdzili, że opierają ją na brzmieniu art. 273 § 2 P.p.s.a. z uwagi na późniejsze wykrycie okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które w ocenie skarżących mogą mieć wpływ na wynik sprawy, z których skarżący nie mogli skorzystać w poprzednim postępowaniu, a okoliczności te (związane z nabyciem nieruchomości przez A. W.) pozostają w bezpośrednim związku z wydanym w sprawie orzeczeniem. Pomimo tego, że dowody te zostały zgłoszone na etapie postępowania przed NSA, to z uwagi na brzmienie uzasadnienia wyroku wydanego przez NSA w przedmiotowej sprawie brak było możliwości uwzględnienia zaproponowanych dowodów na etapie rozpoznania skargi kasacyjnej, co pozwala kwalifikować załączone do skargi dowody jako nowe, nieujawnione wcześniej, które nie były przedmiotem oceny sądu.

Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o:

1) wznowienie postępowania;

2) uchylenie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1344/22 i poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 767/21;

3) uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 lutego 2021 r.;

4) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi o wznowienie postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania przesłanki wznowienia muszą być interpretowane w sposób ścisły.

Stosownie do treści art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Oznacza to, że pierwszą czynnością sądu jest wstępne badanie skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym pod względem formalnym, tj. czy skarga została oparta na ustawowej podstawie wznowienia i czy została złożona w ustawowym terminie. Tylko łączne spełnienie obu przesłanek, o których mowa w art. 280 § 1 P.p.s.a. stwarza możliwość rozpoznania zasadności skargi o wznowienie postępowania.

Podkreślenia przy tym wymaga, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 P.p.s.a. nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę.

W rozpoznawanej sprawie skarżący skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1344/22 oparli na brzmieniu art. 273 § 2 P.p.s.a., z uwagi na późniejsze wykrycie okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które w ocenie skarżących mogą mieć wpływ na wynik sprawy, a z których ich zdaniem nie mogli skorzystać w poprzednim postępowaniu. Takimi środkami dowodowymi, w ocenie stron są: [...].

Analiza uzasadnienia złożonej skargi o wznowienie postępowania prowadzi jednakże do wniosku, że w rzeczywistości skarga ta nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Wskazać bowiem należy, że z przepisu art. 273 § 2 P.p.s.a. wynika, że chodzi o późniejsze wykrycie takich okoliczności, tj. dowiedzenie się o ich istnieniu w czasie, w którym powołanie ich w zakończonym postępowaniu było niemożliwe. Wykrycie, o którym mowa w tym przepisie, odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i wówczas niezgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Sytuacja taka nie odnosi się jednak do okoliczności i dowodów jawnych, wynikających z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę czy też nawet orzekający w sprawie sąd. Co więcej, nie odnosi się ona również do okoliczności oraz dowdoów jawnych i dostrzeżonych, lecz odmiennie ocenionych orzez organ, czy też nawet orzekający w sprawie sąd administracyjny. Okoliczności te musiały przy tym istnieć w trakcie zakończonego postępowania, ale nie mogły być nimi objęte (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska [w:] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 1114, Nb 11-12 pkt 10 i powołane tam orzecznictwo).

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy wszystkie dokumenty nadesłane wraz ze skargą o wznowienie postępowania były przedstawiane na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 1344/22 i które, na co wskazują sami skarżący, zostały zgłoszone jako wnioski dowodowe w pismach procesowych z dnia 1 lutego 2023 r., z dnia 28 kwietnia 2023 r. oraz z dnia 4 maja 2023 r. Okoliczność, że Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił ww. dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego nie oznacza sytuacji wskazywanej przez skarżących, tj. że doszło do wykrycia takich środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Powyższe upoważania do stwierdzenia, że ww. dowody nie są nowymi, nieujawnionymi wcześniej, z których strona nie mogła obiektywnie skorzystać w poprzednim postępowaniu. W tej sytuacji skarga o wznowienie postępowania sądowego nie została oparta na ustawowej podstawie, a to skutkuje jej odrzuceniem.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 postanowienia.

O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.