Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Protokolant referent stażysta Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2008r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję

Wnioskiem z dnia [...] r. J. K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie jej zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania – m.in. po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Rady Miejskiej w J., odmówił J. K. przyznania zasiłku stałego. W podstawie prawnej przywołał przepisy art. 27 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że zasiłek ten przysługuje osobie zdolnej do pracy lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu, określonego zgodnie z art. 4 ustawy, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskująca pozostaje bez pracy nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem lecz ze względu na ogólną sytuację panującą na rynku pracy. W wywiadzie ustalono ponadto, że pomimo potwierdzenia w orzeczeniu o niepełnosprawności, że syn wnioskującej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji, uczęszcza on do szkoły ogólnodostępnej, porusza się samodzielnie i w szkole przebywa sam bez opieki matki wiele godzin. Dodatkowo podkreślono, że nie zażywa on systematycznie żadnych leków i nie korzysta z pomocy żadnej poradni specjalistycznej. Mając powyższe na uwadze nie znaleziono podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Rozpatrując wniesione przez stronę odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, po przedstawieniu obowiązujących w sprawie przepisów prawnych, a zwłaszcza art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, podkreślono, iż świadczenie w postaci zasiłku stałego przysługuje stronie po spełnieniu wskazanych w ustawie warunków. W przypadku strony przedstawione orzeczenie o niepełnosprawności nie spełniło wymogów określonych w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Dlatego też w ocenie organu odwoławczego należało uznać, że strona nie przedłożyła stosowanego orzeczenia. Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, iż ustalenia wywiadu środowiskowego świadczą, że strona nie sprawuje osobistej opieki nad synem, gdyż taką opiekę sprawuje konkubin wnioskującej, przebywający na [...], co umożliwiło stronie podjęcie zatrudnienia za granicą kraju. Wskazano także, że syn strony jest samodzielny, na zajęcia dojeżdża autobusem i w związku z tym nie zachodzi konieczność osobistego, stałego i bezpośredniego sprawowania opieki przez matkę.

W wyniku złożenia przez J. K. skargi na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 31 marca 2005 r. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W uzasadnieniu Sąd podzielił stanowisko organów, że zasiłek stały przysługuje po spełnieniu warunków wskazanych w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednym z tych warunków jest niewątpliwie posiadanie przez dziecko orzeczenia o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji (....) czyli zawierającego informację o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji a także konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazując, iż podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia było wskazanie, iż orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność jej dziecka wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w J. z dnia [...] r. nie określa wskazań, o których mowa w cytowanym powyżej art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, stwierdził, iż nie znajduje to potwierdzenie w zgromadzonych materiałach sprawy. Z dostarczonego i przedłożonego w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności jednoznacznie wynika, iż w przypadku syna skarżącej istnieją wskazania dotyczące konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji a także konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dlatego też nie sposób zgodzić się z poglądem zaprezentowanym przez organ odwoławczy, iż przedmiotowe orzeczenie nie zawiera "określenia niepełnosprawności w kategoriach wymaganych w art. 27 ustawy o pomocy społecznej (zgodnie z art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji.....)". W konsekwencji prowadzić to musiało do uznania, iż podjęte w sprawie rozstrzygnięcie wydane zostało z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Następstwem nieprawidłowych ustaleń w tym zakresie mogła bowiem być nieuzasadniona odmowa przyznania skarżącej zasiłku stałego.

Po otrzymaniu wymienionego powyżej wyroku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że świadczenie w postaci zasiłku stałego przyznawane było na podstawie art. 27 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. Ustawa ta z dniem 1 maja 2004 r. zastąpiona została nową ustawą o pomocy społecznej – tj. ustawą z dnia 12 marca 2004 r. W myśl art. 37 tej nowej ustawy świadczenie w postaci zasiłku stałego przysługuje: po pierwsze pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku i niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a po drugie: pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zatem obecnie obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują świadczenia dla rodzica z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji. Uznając zatem przedmiotowe postępowanie za bezprzedmiotowe, postępowanie należało umorzyć.

Niezadowolona z powyższego rozstrzygnięcia J. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Dodając, że robi to powtórnie, podkreśliła, że przekonana była, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podejdzie do sprawy rzetelnie i wnikliwie. Nie zgadzając się z otrzymaną, nową decyzją Kolegium i wskazując na treść art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, zarzuciła Kolegium działanie niezgodne z prawem. Podniosła, iż zwracając się do Kolegium o rozpatrzenie sprawy liczyła na zrozumienie i pomoc, a spotkała się tylko z lekceważeniem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosząc o oddalenie skargi, potrzymało swoje stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lipca 2006 r. (sygn. akt IV SA/Gl 745/05) postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało zawieszone, z uwagi na skierowane do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zgodność z art. 2, art. 30 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) w zakresie, w jakim wyłącza zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 maja 2004 r.

W dniu 30 października 2007 r. zapadł przed Trybunałem Konstytucyjnym wyrok w sprawie sygn. P 28/06 w którym uznano za niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej cytowany powyżej przepis art. 150 w zakresie, w jakim wyłącza zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 maja 2004 r.

W związku z powyższym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 745/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podjął zawieszone postępowanie.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

Oznacza to, iż zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jej uchyleniem przez Sąd. Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 cytowanej powyżej ustawy sąd dokonuje w urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

Dodatkowo wypada zauważyć, że według art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, może stanowić podstawę wznowienia postępowania.

Stosownie zaś do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji, uzasadnia jej uchylenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2002 r., sygn. akt IISA/Gd 375/00). Nie jest przy tym istotne, że podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji. Jak się bowiem przyjmuje (np. J. Zimmermann w glosie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 1999 r., III SA 4728/97, Orzecznictwo Sądów Powszechnych- zeszyt nr 1 z 2000 r., poz. 16), mimo że podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie istnieje w chwili wydawania decyzji, to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności podstawy prawnej decyzji z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą przesądza o uznaniu naruszenia prawa w samej decyzji administracyjnej i dlatego powinno powodować jej uchylenie przez sąd administracyjny.

Zgodnie z konstytucyjną regułą wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania, gdyż orzeczenie to ma charakter powszechnie obowiązujący i jest ostateczne. Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie stwierdzał, iż treść art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Prawo do wznowienia postępowania w wypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu ( zob. wyrok z dnia 2 marca 2004 r., SK 53/03, OTK ZU-A 2004 nr 3, poz. 16 oraz z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 5/03-OTK ZU-A 2003 nr 6, poz. 50).

Z przytoczonych wyżej wywodów wynika, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy. W wyroku z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt P 28/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że przepis art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

(Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej z tego względu – jak wynika z motywów wyroku – że narusza zasadę równości a nadto pozostaje bez oparcia w wartościach, które uzasadniałyby taką możliwość, pozbawia zainteresowanych maksymalnie ukształtowanych ekspektatyw ich praw.

Z treści decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] wynika, że przepis art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) objęty przytoczonym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, choć nie wymieniony wprost w orzeczeniu, to jednak stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie jako bezprzedmiotowego. Niewątpliwie sprawa została więc ostatecznie rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją i powinna, jak zauważa się wyżej, zostać rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W dalszym postępowaniu organ winien zatem skupić się na ustaleniu, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania J. K. uprawnień do zasiłku stałego w aspekcie przepisu art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.). Ustalenia te winny być dokonane z uwzględnieniem wymogów postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

.