Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Asesor WSA Ewelina Dziuban Sędzia WSA Grzegorz Karcz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. sp. z o. o. w M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2005 r. nr 180400.71.27231.2025-RED-MSTER w przedmiocie oddalenia sprzeciwu w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") z dnia 21 października 2025 r. nr 180400.71.27231.2025-RED-MSTR, którym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.:Dz.U.2024.572; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 i art. 83c ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2025.350; dalej: "u.s.u.s.") oraz art. 27i, art. 27j, art. 27f, art. 27h w zw. z art. 17 §1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2025.132; dalej: "u.p.e.a.") utrzymano w mocy wcześniejsze postanowienie z dnia 1 października 2025 r. nr 180400.71.25370.2025-RED-EG oddalające w całości sprzeciw Spółki P. sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca spółka") w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym z nieruchomości objętej księgą wieczystą [...].

Z uzasadnienia kontrolowanego postanowienia oraz z akt sprawy wynikało, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz FPiFGŚP obciążających W. G. jako płatnika składek, zabezpieczonych wpisami hipotek przymusowych na nieruchomości, której aktualnym właścicielem pozostaje Skarżąca spółka będąca jednocześnie dłużnikiem rzeczowym wskutek nabycia tej nieruchomości w 2015 r.

Pismem z dnia 20 marca 2025 r. ZUS jako wierzyciel wystąpił do Naczelnika z wnioskiem o prowadzenie egzekucji wobec dłużnika rzeczowego, tj. Spółki P. – aktualnego właściciela nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową podając, że choć wymienione należności wynikające ze wskazanych w tym piśmie tytułów wykonawczych uległy przedawnieniu to mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki. Następnie w odpowiedzi na wezwanie Naczelnika z dnia 25 kwietnia 2025 r. odnośnie rozbieżności pomiędzy numerami tytułów wykonawczych wskazanych w piśmie z 20 marca 2025 r. a numerami stanowiącymi podstawę wpisów hipotecznych, ZUS pismem z dnia 14 maja 2025 r. wyjaśnił, że ujawnione w księdze wieczystej wpisy hipoteczne dotyczą zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres od maja 1999 r. do marca 2009 r. i zostały dokonane na podstawie zbiorczych decyzji objętych technicznymi tytułami hipotecznymi, przekazanymi do sądu wieczystoksięgowego, który na ich podstawie dokonał wpisu.

Pismem z dnia 4 sierpnia 2025 r. (wpływ: 7 sierpnia 2025 r.) Skarżąca spółka wniosła sprzeciw w sprawie zajęcia i prowadzenia egzekucji z nieruchomości opierając go na podstawie art. 27j w zw. z art. 27f §1 zd. 3, §2, 3, 5-7 u.p.e.a. wywodząc, że należności zobowiązanego uległy wygaśnięciu na skutek przedawnienia. Jednocześnie Skarżąca spółka wskazała, że między zobowiązanym a wierzycielem toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym o nakazanie organowi rentowemu wydania oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej, wskazując przy tym, że Sąd administracyjny już pięciokrotnie uchylał decyzje ZUS odmawiające umorzenia tych należności.

Naczelnik pismem z 14 sierpnia 2025 r. przekazał sprzeciw Skarżącej spółki Dyrektorowi Oddziału ZUS w Krakowie a Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie najpierw pismem z 27 sierpnia 2025 r. zawiadomił zobowiązanego o wniesionym sprzeciwie, następnie postanowieniem z dnia 16 września 2025 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionych w tym postanowieniu tytułów wykonawczych z uwagi na jego niedopuszczalność powodowaną nie wydaniem zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej i kolejno postanowieniem z dnia 1 października 2025 r. oddalił w całości sprzeciw Skarżącej spółki jako bezzasadny, stwierdzając że egzekwowany obowiązek nie uległ przedawnieniu, gdyż w stosunku do zobowiązanego zostały wdrożone postępowania, które przerwały bądź zawiesiły bieg terminów przedawnienia a ponadto należności zostały zabezpieczone hipoteką i mogą być dochodzone z przedmiotu zabezpieczenia. Jednocześnie w treści uzasadnienia tego postanowienia zaznaczono, że na chwilę obecną postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na błędne ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego tj. niedoręczenie zobowiązanemu zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej.

Skarżąca spółka we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podtrzymała dotychczasowe stanowisko i argumentację, a dodatkowo wskazała, że zaskarżone postanowienie z dnia 1 października 2025 r. zostało wydane już po umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Prezes ZUS postanowieniem z dnia 21 października 2025 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie powielając dotychczasowe stanowisko i kwalifikując uprzednie umorzenie postępowania egzekucyjnego jako rozstrzygnięcie o wymiarze wyłącznie formalnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia o oddaleniu sprzeciwu mimo zaniechania podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego;

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 27j i art. 27f §5 pkt 2 lit. a) u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia oddalającego sprzeciw w sytuacji wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku wskutek przedawnienia;

3) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. – przez jego zastosowanie zamiast art. 24 ust. 4 u.s.u.s.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym albowiem w myśl art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przeprowadzona w tak określonych granicach kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn aniżeli wywiedzione w skardze.

Zacząć należy od tego, że środkiem w jaki ustawodawca wyposażył dłużnika rzeczowego dla ochrony jego praw w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym jest sprzeciw. Zgodnie z art. 27j u.p.e.a., podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Przepisy art. 27f § 1 zdanie trzecie, § 2, 3 i 5-7 oraz 27 h stosuje się odpowiednio. Podmiotem legitymowanym do wniesienia sprzeciwu jest tylko podmiot - inny niż zobowiązany - będący aktualnie, na dzień wniesienia sprzeciwu, właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego. Sprzeciw stanowi zatem środek ochrony aktualnego właściciela rzeczy lub posiadacza prawa majątkowego przed prowadzeniem egzekucji administracyjnej z prawa własności lub innego prawa majątkowego. Jest wnoszony do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego i może być wniesiony tylko jeden raz w toku postępowania egzekucyjnego (art. 27f § 3 u.p.e.a.). Sprzeciw musi określać istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 27f § 1 u.p.e.a.), zaś jego podstawą jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym (art. 27j u.p.e.a.). Ustawodawca w art. 27j u.p.e.a. sprecyzował okoliczności, jakie mogą stanowić podstawę wnoszonego sprzeciwu. Regulacja ta jest wzorowana na rozwiązaniu przyjętym w art. 27f § 1 u.p.e.a. Sprzeciw wnosi się do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego a wierzyciel wydaje postanowienie w którym bądź to oddala sprzeciw bądź też uznaje sprzeciw albo w całości albo w części i w pozostałym zakresie oddala sprzeciw (art. 27f §5 u.p.e.a.) Na postanowienie o oddaleniu sprzeciwu podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego przysługuje zażalenie a jeżeli postanowienie w sprawie takiego sprzeciwu stanie się ostateczne, wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o sposobie i dacie ostatecznego rozpatrzenia tego sprzeciwu (art. 27f §6-7 u.p.e.a.). Z przedstawionych uregulowań wynika zatem, że przewidziany w tym przepisie środek ochrony jest funkcjonalnie powiązany z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Co zatem idzie podobnie jak w przypadku zarzutu zobowiązanego przesłanką dopuszczalności wniesienia i merytorycznego rozpatrzenia sprzeciwu dłużnika rzeczowego jest istnienie czynnego, niezakończonego postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy ów funkcjonalny związek polega na tym, że postępowanie w sprawie tego sprzeciwu jest postępowaniem wtórnym (incydentalnym) wobec postępowania egzekucyjnego: wszczyna się je i prowadzi wyłącznie w powiązaniu z istniejącym postępowaniem egzekucyjnym. Zachowując powyższe w pamięci wskazać należy, że stosownie do art. 18 u.p.e.a. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji na mocy powyższego odesłania do postępowania w sprawie sprzeciwu wniesionego przez podmiot będący w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego zastosowanie znajduje również regulacja art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którą gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W doktrynie i orzecznictwie utrwalone jest rozumienie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego jako braku przedmiotu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania może przy tym wynikać zarówno z przyczyn podmiotowych, jak i przedmiotowych. W kategorii przyczyn przedmiotowych mieszczą się m.in. takie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które wykluczają osiągnięcie celu postępowania. W sprawie niniejszej taka właśnie sytuacja zaistniała. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydano w dniu 16 września 2025 r. Natomiast postanowienie o oddaleniu sprzeciwu Skarżącej spółki zostało wydane w dniu 1 października 2025 r. Z kolei zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy to rozstrzygnięcie zostało wydane przez Prezesa ZUS w dniu 21 października 2025 r. Zestawienie tych dat pozwala dostrzec, że w chwili wydania zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji postępowanie egzekucyjne, do którego odnoszono się w ramach tego postępowania, nie toczyło się już. Skoro zaś postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, to w tej sytuacji znikła również przyczyna do badania trafności wskazanych przez Skarżącą spółkę podstaw sprzeciwu. Podkreślić przy tym należy, że powyższa konkluzja jest aktualna bez względu na przyczynę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca w art. 105 § 1 k.p.a. posługuje się bowiem sformułowaniem "z jakiejkolwiek przyczyny". W konsekwencji każde umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkuje zakończeniem egzekucji administracyjnej. Jednocześnie pamiętać trzeba, że art. 105 § 1 k.p.a. ujęty jest w kategorii nakazu: organ "wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Norma ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Organ, który w takiej sytuacji wydaje rozstrzygnięcie merytoryczne, narusza art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a..

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2023 r. , poz. 1935 ze zm.).