Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 15 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej sprawy ze skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3173/16 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. P. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 3173/16 oddalił skargę J. P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r. odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. P. zaskarżając go w całości i wniósł o: wspólne rozpoznanie i rozstrzygnięcie spraw toczących się pod sygnaturą V SA/Wa 3173/16, oraz V SA/Wa 3174/16, gdyż sprawy pozostają ze sobą w ścisłym związku oraz uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie:

1.1 naruszenie przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") polegające na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz braku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji uznania przez Sąd I instancji, że wydanie przez organ postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania jest słuszne.

1.2 naruszenie przepisu art. 8 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji uznanie przez organ I instancji, że postępowanie prowadzone w sprawie, pozostawało w zgodności z zasadą zaufania obywateli do władzy publicznej

1.3 naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji podzielenie przez Sąd I instancji stanowiska organu, że wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do załatwienia sprawy jest słuszne, chociaż skarżący spełnił i wskazał wszystkie przesłanki do jego przywrócenia,

1.4 naruszenie art. 77 i 80 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie, i w konsekwencji nie rozpatrzenie w sposób obiektywny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, co doprowadziło do oddalenia skargi J. P. przez Sąd I instancji, a tym samym utrzymanie w mocy postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, z powodu błędnej oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie, istota zarzutów naruszenia określonych przepisów postępowania zmierza do zakwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który stwierdził, że zaskarżone postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie narusza przepisów procedury administracyjnej tj. art. 7, 8 § 1, 58 § 1, 77, 80 k.p.a. Jednocześnie skarżący wskazał, że organ odwoławczy powinien podjąć działania wyjaśniające realizując zasady wynikające z art. 7, art. 8 § 1, 77 i 80 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej J. P. wskazał, że ze składanych w sprawie przez skarżącego oświadczeń jak i pism wynika bezpośrednio, że przesyłkę odebrała babcia skarżącego M. K. P., która nie przekazała przesyłki skarżącemu, a on odnalazł ją już po upływie terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy jak i Sąd I instancji nie wzięli pod uwagę wszystkich dostarczanych przez skarżącego dokumentów. Nie zbadano okoliczności faktycznych sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności skarżący uprawdopodobnił, że nie dochował terminu bez swojej winy. Przedłożył stosowne dokumenty oraz powołał orzecznictwo przez co udowodnił brak swojej winy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie w sytuacji gdy osoba odebrała pismo, i nie oddała go adresatowi z przyczyn od siebie niezależnych można przywrócić termin na prośbę zainteresowanego. Demencja starcza na którą cierpi babcia skarżącego z pewnością pozostaje przyczyną od niej niezależną.

Odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem rozważań Sądu I instancji było postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r. odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z [...] maja 2016 r. nr [...] o ustaleniu kwoty. Oddalając skargę J. P. na ww. postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż nie narusza ono przepisów prawa, akceptując w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wskazując, iż z akt sprawy wynika, że decyzja organu I instancji została odebrana przez dorosłego domownika Panią M. M. (znajomą skarżącego) w dniu 3 czerwca 2016 r. w trybie doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 43 k.p.a. w miejscu zamieszkania skarżącego. Termin na wniesienia odwołania upłynął w dniu 17 czerwca 2016 r. Natomiast w dniu 15 lipca 2016 r. J. P. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2016r. We wniosku skarżący wyjaśnił, że decyzję odebrała jego znajoma, która przekazała pismo babci skarżącego. Wnioskodawca przedłożył oświadczenie M. K.P. z treści którego wynika, iż jest osobą starszą i zapomniała poinformować wnuka o przesyłce. Z listem skarżący zapoznał się dopiero w dniu 8 lipca 2016 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował ustalenia zawarte w zaskarżonym postanowieniu wskazując, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy, a materiał dowodowy został zebrany w sposób szczegółowy i wyczerpujący. O powyższym świadczą dokumenty znajdujące się w aktach sprawy tj. zwrotne potwierdzenie odbioru doręczenia przedmiotowej przesyłki pełnoletniemu domownikowi w dniu 3 czerwca 2016 r. na którym widnieje podpis M. M. (k. 227 akt administracyjnych) oraz wniosek skarżącego o przywrócenie terminu z dnia 15 lipca 2016 r. z załączonymi do niego oświadczeniami, w którym skarżący wskazał, że: "(...) składam tak późno odwołanie nie ze swojej winy. Przedmiotową decyzję odebrała bowiem moja znajoma, która ją przekazała mojej babci." Z oświadczenia M. M. załączonego do wniosku wynika, że: "Ja, M. M. oświadczam, że pani M. K. P. jest osobą starszą i cierpi na zaniki pamięci. Nie wiedziałam, że nie przekazała Panu J. P. listu, który odebrałam na poczcie." Zatem jak wynika z akt sprawy korespondencję odebrała znajoma skarżącego kasacyjnie M. M., a nie jak wskazuje skarżący kasacyjnie jego babcia M. K. P.

Zgodnie z art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi, a o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.

W kontekście argumentacji prezentowanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w odniesieniu do analizowanej kwestii wyjaśnić również należy, że określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone. Przy tym, z przepisu tego nie wynika, że norma prawna w nim zawarta wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynikać miałaby zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi. Dla skutecznego doręczenia pisma wystarczy, aby – tak jak w rozpoznawanej sprawie - na podpisywanym przez domownika potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 315/06; wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2070/10).

Należy również podkreślić doniosłą rolę domownika, która nie kończy się na odebraniu przesyłki od doręczyciela, bowiem ustawodawca wymaga od domownika podjęcia się oddania pisma adresatowi (podjęcia działań skutkujących oddaniem pisma adresatowi). Okoliczność, iż skutek doręczenia następuje w momencie pierwszej z wymienionych czynności, nie oznacza, że ustawodawca w ogóle nie jest zainteresowany podjęciem przez domownika drugiego działania. Przeciwnie, zakłada że pismo do adresata dotrze, co gwarantować mają dość sformalizowane elementy procedury doręczeniowe, w tym m. in. miejsce doręczenia (mieszkanie adresata) oraz osoba odbierająca pismo od doręczyciela (dorosły domownik).

Istotnym ogniwem domniemania skuteczności doręczenia dokonanego do rąk dorosłego domownika jest towarzysząca domownikowi intencja przekazania pisma adresatowi. Jej normatywnym wyrazem jest zawarte w art. 43 k.p.a. zastrzeżenie, iż doręczenie zastępcze może być dokonane, jeżeli domownik podejmie się oddania pisma adresatowi.

Wnoszący skargę kasacyjną nie wskazuje na żadne okoliczności świadczące o tym, że jego znajoma M. M. takiej intencji nie miała, a nadto że nie zawiadomiła skarżącego o odebraniu wzmiankowanej korespondencji z powodu niezawinionych przez siebie okoliczności. Korespondencję przekazała babci skarżącego M. K. P. zamiast bezpośrednio do rąk skarżącego. Do czego była zobowiązana. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że niestaranność domownika, który zobowiązał się do przekazania pisma adresatowi, nie powinna w sposób automatyczny zwalniać adresata z odpowiedzialności za skutki doręczenia (v. przykładowo postanowienie NSA z dnia 10 marca 2009r. sygn. akt I OZ 174/09). Adresat będzie zmuszony ponieść konsekwencje zaniedbań domownika bowiem niedbalstwo domownika jest traktowane tak samo, jak adresata przesyłki, na co słusznie wskazał Sąd I instancji. To stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie, przykładowo w wyroku NSA z dnia 20 lutego 2009r., sygn. akt I OSK 480/08 (wyrok dostępny w bazie CBOiS).

Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, iż skarżący kasacyjnie wiedząc, że z jego inicjatywy toczy się postępowanie przed organem, powinien liczyć się z ewentualnością kierowania do niego korespondencji i to niezależnie od tego, czy jest osobą mającą bardziej szczegółowe rozeznanie w prawie procesowym (podobnie wypowiedział się NSA w sprawie sygn. akt I OSK 1174/11, LEX 1082579). Dlatego dla uniknięcia ewentualnych negatywnych konsekwencji doręczenia pisma w czasie przejściowej nieobecności powinien poinformować o tym fakcie organ. Tym samym można postawić skarżącemu kasacyjnie co najmniej zarzut niestarannego prowadzenia swoich spraw. Te zaś okoliczności wyłączają możliwość przywrócenia terminu do podjęcia czynności procesowej limitowanej czasowo, gdyż świadczą o tym, że uchybienie terminowi nastąpiło z winy skarżącego. Przepis art. 58 § 1 k.p.a. jako przesłankę przywrócenia terminu statuuje brak winy strony w uchybieniu terminu. Ten brak winy to takiego rodzaju okoliczność, która zupełnie uniemożliwia dokonanie czynności, mimo dołożenia staranności. W sytuacji gdy miało miejsce doręczenie zastępcze, brak winy strony w uchybieniu terminowi, to taka okoliczność, która uniemożliwiła osobie odbierającej decyzję jej oddanie adresatowi, czego w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono.

Mając powyższe na uwadze za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu I instancji, który w ślad za organem stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] r. a zatem nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 58 k.p.a. warunkująca uwzględnienie żądania przywrócenia tego terminu. Materiał dowodowy w sprawie został zbadany w sposób szczegółowy i wyczerpujący.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego też, stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).