Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 10 kwietnia 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta T. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta T. a Wójtem Gminy R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wypłaty wynagrodzenia kuratorowi osoby częściowo ubezwłasnowolnionej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta T. jako organ właściwy w sprawie.

I OW 209/18

Uzasadnienie

Prezydent Miasta Torunia, na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta T. a Wójtem Gminy R., poprzez wskazanie Wójta Gminy R. jako organu właściwego do wypłaty wynagrodzenia kuratorowi osoby częściowo ubezwłasnowolnionej.

W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta T. podał, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r., [...], Sąd Rejonowy w A. [...] Wydział [...] przyznał kuratorowi K.B. wynagrodzenie okresowe ze środków publicznych w kwocie 250,00 zł miesięcznie za sprawowanie opieki nad ubezwłasnowolnioną częściowo K.P. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. K.B. zwróciła się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o wypłatę wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad ubezwłasnowolnioną częściowo K.P. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wniosek K.B. przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. w celu jego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy, ponieważ zgodnie z przepisem art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2018 r. poz. 1508 ze zm.), dalej u.p.s., gminą właściwą dla kuratora ubiegającego się o wypłatę wynagrodzenia jest gmina jego miejsca zamieszkania.

Tymczasem u.p.s. nie ustanawia prawa do wynagrodzenia opiekuna (kuratora), gdyż zostało to uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym; jej przepisy służą jedynie wykonaniu prawa określonego w art. 162 § 3 k.r.o. Zgodnie z art. 162 § 1 i 3 k.r.o. sąd opiekuńczy przyzna opiekunowi za sprawowanie opieki na jego żądanie stosowne wynagrodzenie okresowe albo wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej. Wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 178 § 2 k.r.o. w zakresie nie uregulowanym przez przepisy, które przewidują ustanowienie kuratora, stosuje się odpowiednio do kurateli przepisy o opiece. Zgodnie z art. 179 § 1 k.r.o. organ państwowy, który ustanowił kuratora, przyzna mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie za sprawowanie kurateli. Wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której kurator jest ustanowiony, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, kto żądał ustanowienia kuratora.

W ocenie Prezydenta Miasta T. podstawą ustalenia, czy kuratorowi osoby ubezwłasnowolnionej częściowo przysługuje takie uprawnienie, jest art. 162 § 3 w związku z art. 178 § 2 k.r.o., nie zaś przepisy u.p.s.

W postanowieniu o przyznaniu wynagrodzenia sąd powinien określić jego wysokość, wskazać czy powinno być wypłacone z majątku osób wymienionych w art. 179 § 1 k.r.o., czy też ze środków publicznych, oraz podmiot zobowiązany do wykonania obowiązku wypłaty. Postępowanie w sprawie przyznania kuratorowi wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną częściowo toczy się z udziałem podmiotu zobowiązanego do płacenia wynagrodzenia. W zależności zatem od wyniku oceny, która z podstaw przyznania wynagrodzenia ma zastosowanie - art. 179 § 1, czy art. 162 § 3 w związku z art. 178 § 2 k.r.o. - uczestnikiem postępowania jest osoba, dla której kurator został ustanowiony, jeżeli z jej majątku wynagrodzenie ma być wypłacane, lub osoba, która złożyła wniosek o ustanowienie kuratora, albo podmiot zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia ze środków publicznych. W razie uznania, że podstawą przyznania wynagrodzenia jest art. 162 § 3 w związku z art. 178 § 2 k.r.o., uczestnikiem postępowania powinna być gmina. Przyjęcie zainteresowania gminy wynikiem postępowania z powodu nałożenia obowiązku wypłacania wynagrodzenia uzasadnia również stworzenie jej możliwości kwestionowania tego obowiązku, co jest wyłączone już w ramach postępowania wykonawczego. Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, rolą gminy jest jedynie zarządzenie dokonania wypłaty. Przepis art. 53a ust. 1 zd. 1 u.p.s. wskazuje wprost, że wynagrodzenie wypłaca się w wysokości ustalonej przez sąd.

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w A. w wydanym w dniu [...] grudnia 2017 r. postanowieniu nie wskazał co prawda podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązku wypłaty, ale przyznał kuratorowi wynagrodzenie ze środków publicznych. Dlatego też uczestnikiem postępowania musiała być gmina, zainteresowana wynikiem postępowania z powodu nałożenia przez Sąd obowiązku wypłaty wynagrodzenia kuratorowi. Postępowanie sądowe toczyło się z udziałem Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. i to ten właśnie podmiot jest zobowiązany do wypłaty należnego kuratorowi wynagrodzenia.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Wójt Gminy R. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta T. jako organu właściwego w sprawie. Podał, że w postanowieniu o przyznaniu kuratorowi wynagrodzenia sąd powszechny nie wskazał podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązku wypłaty wynagrodzenia, wobec czego zwrócił się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Departamentu Pomocy i Integracji Społecznej w Warszawie oraz do K. Urzędu Wojewódzkiego, Wydziału Polityki Społecznej o wyjaśnienia tej kwestii.

Zgodnie z odpowiedzią Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej gminą właściwą do wypłaty wynagrodzenia za sprawowanie kurateli w przypadku osób ubezwłasnowolnionych częściowo, w związku z faktem, że u.p.s. nie wskazuje szczególnej właściwości, w braku odmiennego postanowienia sądu, jest wskazana w art.101 u.p.s. gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Osobą ubiegającą się o świadczenie jest kurator, zatem właściwa będzie gmina miejsca zamieszkania kuratora.

Natomiast z odpowiedzi z K. Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Polityki Społecznej w B. wynika, że w polskim prawie ustrojowym istnieje domniemanie własnego charakteru zadań przekazanych gminie. Oznacza to, że zadanie może być uznane za zadanie z zakresu administracji rządowej wykonywane przez gminę jedynie wówczas, gdy wyraźnie tak stanowi ustawa. Wskazano również, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r., IIICZP 6/14, unormowanie kurateli nie ma charakteru wyczerpującego, a zatem zgodnie z art. 179 § 2 k.r.o., w zakresie nieunormowanym, należy stosować przepisy o opiece, co oznacza, że kuratela konstrukcyjnie nie różni się od opieki, a obie instytucje stanowią formę pieczy prawnej. Na podstawie art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Zatem podmiotem właściwym do wypłaty należnego wynagrodzenia kuratorowi jest gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania kuratora, czyli Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta T. a Wójtem Gminy R. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy wypłaty kuratorowi K.B. wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad ubezwłasnowolnioną częściowo K.P.

Stosownie do art. 36 pkt 1 lit. h) u.p.s. świadczeniem z pomocy społecznej jest wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania opieki przyznanie przez sąd. W uchwale z dnia 28 marca 2014 r., IIICZP 6/14, Sąd Najwyższy stwierdził, że unormowanie kurateli nie ma charakteru wyczerpującego, a zatem zgodnie z art. 179 § 2 k.r.o., w zakresie nieunormowanym, należy stosować przepisy o opiece, co oznacza, że kuratela konstrukcyjnie nie różni się od opieki, a obie instytucje stanowią formę pieczy prawnej. Przyjąć zatem należy, że art. 36 pkt 1 lit. h) u.p.s. odnosi się również do wynagrodzenia przyznanego kuratorowi z tytułu sprawowania opieki na osobą ubezwłasnowolnioną (częściowo lub całkowicie).

Wobec powyższego wynagrodzenie dla kuratora za sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną jest świadczeniem z pomocy społecznej. Osobą uprawnioną do takiego świadczenia jest kurator, któremu wynagrodzenie przyznał sąd powszechny. W niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r., [...], Sąd Rejonowy w A. [...] Wydział [...] przyznał kuratorowi [...] wynagrodzenie okresowe ze środków publicznych w kwocie 250,00 zł miesięcznie za sprawowanie opieki nad ubezwłasnowolnioną częściowo K.P.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Skoro zatem miejscem zamieszkania K.B., czyli osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, jest T., to organem właściwym do wypłaty tego wynagrodzenia jest Prezydent Miasta T.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.