Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o.o. w T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę.

II SA/Bd 760/22

UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia 25 marca 2022 r. znak: [...] nakazał M. Sp. z o.o. usunięcie odpadów magazynowanych na nieruchomości przy ul. [...] w T.. Wśród ww. odpadów organ wskazał:

a) 83 beczki metalowe o pojemności 200 litrów zawierające najprawdopodobniej zużyte emulsje z obróbki metali (kod 12 01 08 i 12 01 09) oraz oleje hydrauliczne (kod 13 01 10) i smarowe (kod 13 02 05);

b) 60 sztuk opakowań (tzw hoboków – beczek metalowych o pojemności 30-50 litrów) oraz 20 kanistrów z tworzywa o pojemności 20-30 litrów zawierających substancje chemiczne – według oznaczenia m.in. benzoesan metylu (kod 16 05 06);

c) 4 beczki metalowe o pojemności 200 litrów zawierające najprawdopodobniej oleje hydrauliczne (kod 13 01 10);

d) 40 butelek szklanych o pojemności 1 litra zawierających według oznaczenia benzoesan metylu;

e) 25 beczek metalowych o pojemności 200 litrów zawierających najprawdopodobniej oleje hydrauliczne i smarowe oraz 8 kanistrów zawierających najprawdopodobniej emulsje olejowe;

f) zestalone pozostałości kąpieli trawiących znajdujące się w 34 metalowych kadziach o szacunkowej pojemności do 400 litrów każda;

g) 27 szklanych butelek o pojemności 1 litra ustawionych w skrzynkach z tworzywa sztucznego zawierających substancje chemiczne – część oznaczona jako benzoesan metylu oraz 2 hoboki metalowe o pojemności 30 litrów z oznaczeniem izopropanol;

h) 7 beczek o pojemności 200 litrów ustawionych na palecie oznaczonych jako chlorek żelaza;

i) małogabarytowe baterie (kod 16 06 04) w szacowanej ilości 50 kg;

j) lampy jarzeniowe (kod 16 02 13) gromadzone luzem w kartonowych osłonach w szacowanej ilości 50.

Na usunięcie ww. odpadów organ wyznaczył okres 14 dni od doręczenia decyzji i zobowiązał spółkę M. do ich przekazania uprawnionemu posiadaczowi odpadów, zabezpieczając odpowiednio ładunek i dokonując tych prac pod nadzorem pracowników Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego i Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta T.. Spółka została zobowiązana także do poinformowania Urzędu Miasta T. o realizacji ww. obowiązku poprzez: pisemne wskazanie terminu rozpoczęcia usuwania odpadów wraz ze wskazaniem podmiotów dokonując załadunku, transportu i odbioru odpadów, przekazanie kopii zezwolenia na gospodarowanie odpadami przez podmiot, któremu odpady zostały przekazane oraz przedłożenie pisemnego potwierdzenia przekazania odpadów uprawnionemu podmiotowi.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że w trakcie prac inwentaryzacyjnych związanych z przejęciem majątku Skarbu Państwa od spółki M. stwierdzono w protokole zabezpieczenia terenu z dnia 31 sierpnia 2018 r. fakt magazynowania znacznych ilości odpadów na terenie przejmowanej nieruchomości. Spółka została zobowiązana do ich usunięcia, a następnie – z uwagi na niewykonanie tego zobowiązania – była ponownie do tego wezwana przez Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki. Po ponownym niewykonaniu zobowiązania przez Spółkę, Prezydent Miasta T. wszczął z urzędu niniejsze postępowanie. W jego toku przeprowadzono oględziny terenu zakładu, w których udział wzięli pracownicy Urzędu Miasta T. oraz pracownicy Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego, natomiast udziału odmówili pracownicy spółki M. . W trakcie oględzin ustalono, że na terenie zakładu magazynowane są odpady różnego rodzaju, które są pozostałościami po produkcji urządzeń pomiarowych, tj. związanych z działalnością spółki. Organ wskazał ponadto, że odpady ujawniono bezpośrednio w momencie przejmowania majątku przez Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki. Powyższe spostrzeżenia organu miały uzasadniać twierdzenie, że Spółka jest posiadaczem odpadów. Spółka wezwana do wyjaśnień w zakresie wytwarzania odpadów oraz gospodarowana nimi nie udzieliła odpowiedzi.

Biorąc pod uwagę powyższe, organ wskazał na naruszenie art. 27 ust 1 ustawy z dnia [...] grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 699 z późn. zm. – dalej powoływanej jako u.o.)., zgodnie z którym wytwórca odpadów jest obowiązany do gospodarowania tymi opadami lub do zlecenia tego obowiązku innemu uprawnionemu podmiotowi, a także na naruszenie art. 25 u.o., który wskazuje dopuszczalny okres magazynowania odpadów wynoszący 1 rok. Nadto organ podkreślił, że z uwagi na zaprzestanie użytkowania przez spółkę terenu zakładu brak jest uzasadnienia dla dalszego magazynowania odpadów w tym miejscu. W ocenie organu, zgodnie art. 26 ust. 1 u.o. spółka M. , jako posiadacz odpadów, jest obowiązana do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

Od powyższego rozstrzygnięcia, pismem z dnia 14 kwietnia 2022 r., M. sp. z o.o. złożyła odwołanie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, a ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że w art. 13 ust. 1 pkt 19 u.o. zawarto domniemanie, iż posiadaczem odpadów jest właściciel nieruchomości, a żeby za posiadacza uznać inny podmiot należy stwierdzić kto jest wytwórcą odpadów. W ocenie Spółki nie doszło do ustalenia wytwórcy odpadów, ani czy w ogóle przedmioty wymienione w decyzji wyczerpują definicję odpadów. Odwołująca wskazała także, że nie odmówiła udziału w oględzinach, natomiast odmówiono jej przedstawicielom i kilku pracownikom wstępu na teren zakładu. Spółka podniosła, że organ nie udowodnił, aby w wymienionych w decyzji pojemnikach znajdowały się odpady, gdyż organ wskazywał, że różne substancje znajdują się w nich "najprawdopodobniej" albo "według oznaczenia". W ocenie spółki organ nie był kompetentny do określenia, czy materiały te są odpadami – pozostałościami produkcji urządzeń pomiarowych, czy też komponentami do ich produkcji. Odnosząc się do treści protokołu zabezpieczenia majątku z dnia 31 sierpnia 2018 r. według Spółki nie ma żadnej klauzuli wzywającej do usunięcia odpadów z terenu zakładu. Wskazała także, że wydała nieruchomość Wojewodzie rok przed wszczęciem postępowania o usunięcie odpadów. Ponadto Spółka wskazała, że wokół nieruchomości trwają roboty budowlane, a na terenie nieruchomości mają miejsce włamania i kradzieże.

W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 czerwca 2022 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z protokołu z dnia 31 sierpnia 2018 r. dotyczącego zabezpieczenia przez Wojewodę majątku Skarbu Państwa od spółki M. wynika, że Spółkę zobowiązano do usunięcia śmieci oraz chemikaliów z terenu zakładu. Organ II instancji wskazał także, że w ww. zabezpieczeniu brali udział również pracownicy Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, na okoliczność którego sporządzili notatkę służbową z dnia 3 września 2018 r., w której wskazali, że na terenie zakładu znajdowały się beczki i inne pojemniki z różnymi substancjami chemicznymi. Organ odwoławczy wskazał także, że w dniu 11 marca 2019 r. na terenie zakładu przeprowadzono audyt przez specjalistę ds. ochrony środowiska, w którym sklasyfikowano odpady znajdujące się na terenie zakładu zgodnie z ustawą o odpadach oraz Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1923). Zgodnie z powyższym, specjalista ds. ochrony środowiska stwierdził, że na terenie zakładu znajdują się odpady, w tym również niebezpieczne, m.in.: oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe, opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone, itp. Organ odwoławczy podkreślił, że odpady znajdujące się na terenie zakładu zostały ujawnione w momencie przejęcia majątku od spółki M. , zaś spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów, które by potwierdzały fakt przekazania odpadów innym posiadaczom.

Organ II instancji, powołując się na treść art. 3 ust. 1 pkt 6, 19 i 31 oraz art. 26 ust. 1 i 4 u.o. ocenił, że na podstawie tych przepisów organ I instancji prawidłowo uznał Spółkę M. za posiadacza odpadów i prawidłowo zobowiązał ją do usunięcia odpadów. Wskazał dalej, że nie zachodzi w sprawie domniemanie, że posiadaczem odpadów jest władający nieruchomością, gdyż organ I instancji wykazał, że Spółka władała tymi odpadami w dniu przejęcia majątku przez Wojewodę i ona je umieściła na terenie zakładu.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której zaskarżyła decyzję w całości i wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji, w szczególności zarzucając organom: brak ustalenia, że na terenie nieruchomości są magazynowane odpady; brak ustalenia kto jest wytwórcą opadów, wskazując, że na terenie zakładu dochodzi włamań, kradzieży i robót budowlanych; pominięcie Spółki M. w czynności oględzin nieruchomości; brak uzasadnienia, że Spółka została zobowiązania do usunięcia odpadów; brak wyjaśnienia kolejnych znaków sprawy; brak oceny zarzutu przewlekłości postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. – dalej powoływanej jako p.p.s.a.), sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 25 marca 2022 r. nakazującą skarżącej M. Sp. z o.o. usunięcie odpadów magazynowanych na nieruchomości przy ul. [...] w T..

Materialnoprawną podstawę kwestionowanego obowiązku stanowiły przepisy ustawy o odpadach. Przepis art. 26 ust. 1 u.o. nakłada na podmiot określony jako "posiadacz odpadów" obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z kolei art. 26 ust. 2 u.o. zobowiązuje wójta, burmistrza, lub prezydenta miasta, w przypadku zaniechania wykonania obowiązku usunięcia odpadów, do nakazania w drodze decyzji ich usunięcia przez posiadacza odpadów.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów. Domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 31 u.o. wytwórcą opadów jest każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdy, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów. Odnosząc powyższe przepisy do niniejszej sprawy wskazać należy, że podmiotem aktualnie władającym powierzchnią ziemi, jaką jest teren zakładu przy ul. [...] w T., jest Wojewoda Kujawsko-Pomorski. W związku z tym, aby uznać za posiadacza odpadów inny podmiot, należy obalić powyższe domniemanie i wykazać, że ich wytwórcą jest inna osoba. Podkreślenia wymaga, że to domniemanie prawne służy uniknięciu sytuacji niemożności dotarcia do wytwórcy odpadów wymienionego na pierwszym miejscu jako posiadacz odpadów obciążony obowiązkiem ich usuwania z miejsc nieprzeznaczonych do składowania odpadów. Obalenie domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. jest możliwe i, co należy podkreślić szczególnie w okolicznościach badanej sprawy, polega na udowodnieniu, że rzeczywisty stan faktyczny lub prawny jest inny niż ten domniemany. W tym miejscu zauważyć należy, że organy obu instancji zgodnie wskazały, że w punkcie 4 protokołu z dnia [...] sierpnia 2018 r. dotyczącego zabezpieczenia majątku Skarbu Państwa, spółka M. zobowiązała się do usunięcia śmieci oraz chemikaliów z zabezpieczanego terenu. Powyższy protokół został podpisany zarówno przez osoby zabezpieczające teren, jak i przez przekazujące go, w tym przez prezesa Spółki. Biorąc powyższe pod uwagę, nie ulega wątpliwości, że w dniu przekazania nieruchomości na terenie zakładu znajdowały się odpady, do usunięcia których zobowiązała się skarżąca spółka. Zaznaczyć należy, że wcześniej nieruchomość ta była zakładem produkcyjnym skarżącej, w związku z czym logiczne jest przyjęcie, że wytwórcą ww. odpadów była spółka M.

Zaznaczyć należy, że art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o. definiuje pojęcie odpadów i zgodnie z nim jest to każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Skarżąca opuszczając teren zakładu zostawiła pojemniki, puste lub zawierające substancje, do których usunięcia się zobowiązała. Nadto, zgodnie z notatką z dnia 3 września 2018 r. Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska i audytem specjalisty ds. ochrony środowiska z dnia 11 marca 2019 r., ww. pojemniki i substancje zostały sklasyfikowane jako odpady danych kategorii. Nie ulega więc wątpliwości, że przedmioty, do których usunięcia została zobligowana skarżąca są odpadami w rozumieniu ustawy o odpadach, a także że odpady te znajdowały się na terenie zakładu jeszcze kiedy użytkowała go Spółka, tak więc należy uznać, że Spółka je wytworzyła, a zatem jest ich posiadaczem.

Mając na względzie powyższe, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organy nie ustaliły, czy na terenie nieruchomości są magazynowane odpady, a jeśli są, to kto jest ich wytwórcą. Powyższy wywód jasno wskazuje, że na terenie zakładu składowane są odpady, a ich posiadaczem jest skarżąca, o czym spółka M. wiedziała w dniu podpisania protokołu z czynności zabezpieczenia terenu zakładu.

Nadto nie można zgodzić się, że skarżąca została pominięta w czynności oględzin nieruchomości, ponieważ została skutecznie zawiadomiona o terminie ich przeprowadzenia (zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy administracyjnej podpisane w dniu 5 października 2021 r.), a przedstawiciele spółki zrezygnowali z udziału w nich dobrowolnie. Skarżąca nie udowodniła również dostatecznie, że na terenie zakładu dochodziło do włamań i kradzieży, a tym bardziej, żeby uzasadniały one, tak jak potencjalne roboty budowlane na sąsiadującej nieruchomości, że inny podmiot jest posiadaczem odpadów znajdujących się na przedmiotowym terenie. Sąd nie przychylił się do argumentacji skarżącej i uznał, że na nieruchomości przy ul. [...] w T. znajdują się odpady określone w decyzji organu I instancji, których posiadaczem jest spółka M. .

Wobec powyższego, należy rozważyć czy skarżąca spółka, jako posiadacz odpadów znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, jest uprawniona do ich magazynowania na tym terenie. Zgodnie z art. 25 ust. 2 u.o. magazynowanie odpadów odbywa się na terenie, do którego posiadacz odpadów ma tytuł prawny. Biorąc pod uwagę, że spółka M. , wydając Wojewodzie teren zakładu zgodnie z protokołem z dnia 31 sierpnia 2018 r., nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, uznać należy, że teren zakładu jest miejscem nieprzeznaczonym do składowania odpadów, których posiadaczem jest skarżąca spółka. Konkludując powyższe uznać należy, że skarżąca spełnia przesłankę z przepisu art. 26 ust. 1 u.o. stanowiącego podstawę zobowiązania do usunięcia odpadów z danego terenu. Spółka M. jako posiadacz odpadów wymienionych w decyzji organu I instancji magazynowanych na nieruchomości, do której skarżąca nie ma tytułu prawnego, tj. w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania, obowiązana jest do ich niezwłocznego usunięcia. Na tej podstawie organ I instancji, zgodnie z art. 26 ust. 2 u.o., zobowiązany był do nakazania skarżącej w drodze decyzji do usunięcia ww. odpadów.

Sąd nie podzielił również wywodów skarżącej co do tego, że organ nie zawiadomił spółki o wszczęciu niniejszego postępowania z uwagi na odmienne znaki sprawy przywołane przez organ na piśmie dotyczącym zawiadomienia o wszczęciu postępowania i na zaskarżonej decyzji. W tym miejscu należy wskazać, że poszczególne znaki na pismach organu oznaczają numerację danych pism. Nadto zgodnie z art. 9 i art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) organ informował skarżącą o każdym etapie postępowania, o wszystkich okolicznościach faktycznych i prawnych będących przedmiotem niniejszego postępowania i zapewniał czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zakreślając ku temu stosowny termin. W ocenie Sądu pisma doręczane stronom w niniejszej sprawie, w tym także zaskarżona decyzja, nie budzą wątpliwości co do tego, że dotyczą tego samego postępowania.

Ponadto wyjaśnić należy, że Sąd w przedmiotowej sprawie nie może ustosunkować się do zarzutu rażącej przewlekłości postępowania przed organem I instancji, jako że postępowanie w sprawie przewlekłości może być dochodzone w odrębnym trybie (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.), po uprzednim wniesieniu ponaglenia (art. 53 § 2b p.p.s.a.). Zatem w tym postępowaniu Sąd do tych okoliczności się nie odnosi, ponieważ nie są one przedmiotem sprawy.

Reasumując powyższe rozważania Sąd stwierdza, że obalone zostało skutecznie domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. Podmiot dysponujący tytułem prawnym do nieruchomości, na której są składowane odpady jest bowiem adresatem decyzji nakazującej usunięcie odpadów, o ile nie uda się ustalić faktycznego posiadacza odpadów, tj. ich wytwórcy. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że wytwórcą odpadów znajdujących się na terenie zakładu przy ul. [...] w T. jest skarżąca – M. Sp. z o.o. i nie posiada ona tytułu prawnego do ww. nieruchomości. Wobec powyższego należało stwierdzić, że skarżąca spółka składuje odpady w miejscu do tego nieprzeznaczonym i obowiązana jest do ich usunięcia. Decyzja o nakazie usunięcia odpadów wydawana jest w ramach związania administracyjnego, tj. sytuacji, kiedy ustalenia określonego stanu faktycznego implikują wydanie decyzji o określonej treści. Tak też postąpiły organy obu instancji w niniejszym postępowaniu, które ustaliły fakt znajdowania się odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym i ich wytwórcę, tj. posiadacza odpadów. Organy prawidłowo oceniły, że skarżąca nie wykazała skutecznie, że posiadaczem odpadów zgromadzonych na przedmiotowej nieruchomości jest lub był inny podmiot. Spełnione zatem zostały przesłanki do wydania decyzji przewidzianej w art. 26 ust. 2 u.o., zobowiązującej skarżącą do usunięcia odpadów.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.