III OSK 478/22 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-03-11	
Data wpływu	2022-02-22	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Ewa Kwiecińska
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów	
Hasła tematyczne	Szkolnictwo wyższe	
Sygn. powiązane	II SA/Go 708/21	
Skarżony organ	Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2021 nr 0 poz 478; art. 88 ust. 4 i 5; Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Pawłowski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Go 708/21 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 24 maja 2021 r. w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej stypendium socjalne oddala skargę kasacyjną.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Go 708/21 uwzględnił skargę M. W. i uchylił zaskarżoną decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 24 maja 2021 r., którą uchylono decyzję Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] w Z. (zwanej dalej Komisją Stypendialną) z dnia 19 listopada 2020 r. przyznającą skarżącej stypendium socjalne w wysokości 780 zł od października 2020 r. do czerwca 2021 r.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ mógł zastosować rygor odmowy przyznania stypendium socjalnego i orzec w trybie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) zwanej dalej K.p.a. stwierdzając, iż zaświadczenie, o jakim mowa w art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2021 r. poz. 478) zwanej dalej P.s.w.n., nie przedstawia sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny. W ocenie organu Komisja Stypendialna przyznała skarżącej stypendium, mimo iż skarżąca poprzez brak przedstawienia ww. zaświadczenia, nie uwiarygodniła źródeł utrzymania rodziny. Brak zrealizowania przez studenta obowiązku opisanego w art. 88 ust. 4 P.s.w.n., tj. brak złożenia zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej, winien skutkować odmową przyznania omawianego świadczenia.

Sąd Wojewódzki powyższego stanowiska nie podzielił uznając, iż zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem wskazanych przepisów. Zdaniem Sądu stwierdzone przez organ - po merytorycznej ocenie zaświadczenia, braki czy nieścisłości zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej OPS), nie skutkują powstaniem samoistnej przesłanki do automatycznej odmowy przyznania stypendium socjalnego. Z regulacji art. 88 ust. 4 P.s.w.n. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że jedynie brak złożenia przez studenta zaświadczenia z OPS, uzasadnia odmowę pozytywnego rozpoznania wniosku. Ustawodawca nie powiązał negatywnego rozstrzygnięcia omawianego wniosku z faktem istnienia ewentualnych braków w treści samego zaświadczenia z OPS. Owe braki mogą co najwyżej stanowić powód do wezwania studenta do złożenia zaświadczenia obejmującego dodatkowe informacje (niezbędne w ocenie organu do rozpoznania sprawy) lub do wezwania studenta do złożenia wyjaśnień. W przedmiotowej sprawie skarżąca zrealizowała wymóg opisany w omawianej normie prawnej i złożyła zaświadczenie z OPS, z którego wynika, że ani ona, ani członkowie jej rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej. Została spełniona przesłanka formalna oznaczona przez ustawodawcę (zaświadczenie z dnia 30 października 2020 r. – akta administracyjne). Jeśli organ powziął wątpliwości, iż przedłożone przez stronę dokumenty nie wykazują pełnej informacji o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny strony, to miał wszelkie podstawy do tego, aby wezwać skarżącą do udokumentowania realnych dochodów jej i rodziny i przedstawienia stosownych wyjaśnień w tym zakresie w zakreślonym terminie. Student składając wymagane prawem zaświadczenie nie może przewidywać tego, że zaświadczenie wydane przez organ administracji okaże się w odczuciu organu prowadzącego przedmiotowe postępowanie niepełne czy niewłaściwe. To do organu prowadzącego postępowanie należy podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Wydanie decyzji merytorycznej kończącej postępowanie w sprawie, rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony bez dokładnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, świadczy bezspornie o naruszeniu przez organ podstawowych zasad postępowania administracyjnego i przesądza o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Rektor Uniwersytetu [...], zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. w zw. z art. 88 ust. 4 P.s.w.n. poprzez uznanie, że z powyższego przepisu w sposób nie budzący wątpliwości WSA wynika, że jedynie brak złożenia przez studenta zaświadczenia z OPS uzasadnia odmowę pozytywnego rozpoznania wniosku, co zdaniem WSA oznacza, że istnienie ewentualnych braków w treści samego zaświadczenia z OPS powinno dla organu stypendialnego stanowić powód do wezwania studenta do złożenia zaświadczenia obejmującego dodatkowe informacje (niezbędne w ocenie organu do rozpoznania sprawy) lub do wezwania studenta do złożenia wyjaśnień;

2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez błędne uznanie przez WSA, że w postępowaniu jurysdykcyjnym w sprawie przyznania stypendium socjalnego, do którego odnosiło się postępowanie nadzorcze Rektora Uniwersytetu [...] zakończone uchyloną przez WSA decyzją, miało miejsce naruszenie przepisów postępowania dotyczące sposobu przeprowadzenia przez organ stypendialny analizy - w ocenie WSA niewystarczającej - dokumentów (oświadczenia o źródłach dochodu w rodzinie studentki, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, zaświadczenia Burmistrza), co więcej analizy, która zdaniem WSA powinna prowadzić organ stypendialny do podjęcia wówczas działań zobowiązujących studentkę do złożenia określonych dokumentów pozwalających poczynić ustalenia w kierunku sytuacji dochodowej studentki i jej rodziny.

W oparciu o wskazane zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w przedmiotowej sprawie nie zaistniała.

Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Zgodnie z art. 88 ust. 4 P.s.w.n. rektor albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) - z centrum usług społecznych o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej rodziny.

Strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 88 ust. 4 P.s.w.n. i tym samym wadliwego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez uznanie, że z powyższego przepisu w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że jedynie brak złożenia przez studentkę jakiegokolwiek zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej uzasadnia odmowę pozytywnego rozpoznania wniosku, a tym samym błędne przyjęcie, że złożenie zaświadczenia z tego ośrodka co najwyżej stanowi podstawę do prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego z udziałem studentki celem ustalenia jej sytuacji dochodowej i materialnej.

Zarzut ten nie jest zasadny. W tej sprawie skarżąca M. W. złożyła zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o niekorzystaniu przez nią i jej rodzinę z pomocy społecznej. Okoliczność, że takie zaświadczenie nie przedstawia sytuacji dochodowej i majątkowej samej studentki i jej rodziny, nie oznacza, że przesłanka w postaci złożenia zaświadczenia nie została zrealizowana.

W tej sprawie prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści art. 88 ust. 4 P.s.w.n. wynika tylko to, że brak złożenia przez studentkę zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej uzasadnia odmowę pozytywnego rozpoznania wniosku. Okoliczność, że z treści tego zaświadczenia nie wynika sytuacja dochodowa i majątkowa danej osoby lub danych osób nie przesądza o obowiązku wydawania decyzji o odmowie przyznania stypendium socjalnego. Niewątpliwie celem art. 88 ust. 4 P.s.w.n. było uznanie przez ustawodawcę, że osoby mające niskie dochody mogą korzystać z pomocy ośrodków pomocy społecznej, a tym samym takie ośrodki będą dysponowały wiedzą na temat ich sytuacji majątkowej i dochodowej. Nie oznacza to jednak przymusu korzystania ze wsparcia w postaci świadczeń z ośrodków pomocy społecznej każdej osoby mającej niskie dochody. Jest to tylko prawo takiej osoby, a nie jej obowiązek. Nie może stanowić negatywnej przesłanki sam fakt, że osoby mające nawet niskie dochody starają się we własnym zakresie uzyskać środki utrzymania i nie korzystają z pomocy ze środków publicznych (świadczeń z ośrodka pomocy społecznej).

Pogląd ten potwierdza treść art. 88 ust. 5 P.s.w.n., zgodnie z którym rektor albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna może przyznać studentowi stypendium socjalne w przypadku, o którym mowa w art. 88 ust. 4 tej ustawy, jeżeli przyczyny niedołączenia do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta były uzasadnione oraz student udokumentował źródła utrzymania rodziny. Taką uzasadnioną podstawą jest przedłożenie zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej z którego wynika, że dana osoba nie korzystała ze świadczeń z tego ośrodka, a tym samym zaświadczenie to nie zawiera informacji o jej stanie majątkowym lub dochodach.

W tej sprawie przedłożone przez M. W. zaświadczenie z OPS powinno prowadzić do dalszych czynności wyjaśniających celem ustalenia stanu majątkowego i dochodowego studentki i jej rodziny. Takie też stanowisko trafnie zajął w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim i jest ono zgodne z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 24 maja 2023 r. sygn. akt III OSK 168/22, wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 363/21). Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie stanowisko to popiera.

Trafnie w tej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 88 ust. 4 P.s.w.n. Skarżąca przedkładając zaświadczenie z OPS spełniła przesłankę formalną wynikającą z ww. przepisu. Jeżeli organ uznał, że zaświadczenie to nie przedstawia sytuacji dochodowej i majątkowej studentki, to powinien przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, a nie w sposób automatyczny wydać decyzję uchylającą wcześniejszą decyzję o przyznaniu stypendium socjalnego.

Nie jest zasadny kolejny zarzut zawarty w skardze kasacyjnej obejmujący naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania (wadliwie zakwalifikowany przez stronę skarżącą kasacyjne jako naruszenie prawa materialnego) w zakresie obejmującym art. 80 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Strona skarżąca kasacyjnie podnosi błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, że w postępowaniu jurysdykcyjnym w sprawie przyznania stypendium socjalnego, do którego odnosiło się postępowanie Rektora Uniwersytetu [...] zakończone uchyloną przez ten Sąd decyzją miało miejsce naruszenie przepisów postępowania dotyczące sposobu przeprowadzenia przez organ stypendialny oceny stanu faktycznego sprawy. Wadliwym jest więc pogląd – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie – zobowiązujący organ dysponujący dokumentacją w postaci m.in. oświadczenia o źródłach dochodu w rodzinie studentki, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej, zaświadczenia Burmistrza do dalszej oceny co do tego, czy na tej podstawie można ustalić rzeczywisty stan majątkowy i dochodowy studentki i jej rodziny i w razie uznania za potrzebę dalszych czynności dowodowych, należało np. zobowiązać studentkę do złożenia określonych dokumentów pozwalających poczynić ustalenia w kierunku sytuacji dochodowej studentki i jej rodziny.

Z argumentacją strony skarżącej kasacyjnie nie można się zgodzić. Postępowanie w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego nie ma charakteru formalistycznego, zmierza natomiast, zgodnie z art. 7 K.p.a., do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Tym samym nie można uznać, że studentka składając zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej poniesie negatywne skutki tego zaświadczenia tylko dlatego, że z jego treści nie wynika sytuacja majątkowa i dochodowa danej osoby, jeżeli taką sytuację można ustalić na podstawie innych dowodów.

Zgodnie z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Strona skarżąca kasacyjnie zarzucając naruszenie tego przepisu nie wskazała, aby na podstawie całokształtu materiału dowodowego można było prawidłowo ustalić stan majątkowy i dochodowy studentki i jej rodziny, ale w istocie zmierza do wykazania zamkniętego katalogu dowodów ograniczając się do treści art. 88 ust. 4 P.s.w.n.

Skuteczne zarzucenie naruszenia art. 80 K.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Dokonana przez stronę skarżącą kasacyjnie ocena materiału dowodowego była niepełna i ponadto wykraczała poza reguły logiki oraz zasady doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 28 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 1013/23). Nie można bowiem przyjąć, że jedynym dowodem pozwalającym na ustalenie sytuacji dochodowej i majątkowej studentki starającej się o stypendium socjalne jest zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej, jeżeli studentka ta (i jej rodzina) z takich świadczeń nie korzystają.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.