Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak, sędzia WSA Radosław Teresiak (sprawozdawca), Protokolant referent Katarzyna Dorota Wielgosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia[...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od grudnia 2009 r. do kwietnia 2012 r. oddala skargę

Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "organ pierwszej instancji")) ustalił, że odpowiedzialność za zaległości O. sp. z o. o. z siedzibą w L. (poprzednio A., dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od grudnia 2009 r. do kwietnia 2012 r. naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości spółki, tj. [...] września 2012 r., ponosi J.B. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") solidarnie z drugim członkiem zarządu M.K.. Ponadto organ umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki za maj i czerwiec 2012 r.

Od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie, zaskarżając ją w części dotyczącej ustalenia odpowiedzialności za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2009 r. do kwietnia 2012 r. i wnosząc o jej uchylenie w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzji organu pierwszej instancji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118 § 1, art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: "O.p.") w związku z art. 49 ust 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji");

2. naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 122 i art. 187 § 1 w związku z art. 116 § 1 ust. 1 lit. a. O.p. w wyniku zaniechania pełnego wyjaśnienia i rozważenia istotnych okoliczności dotyczących stanu wypłacalności spółki w okresie przed datą zgłoszenia wniosku o upadłość, jak również art. 123 O.p. przez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister" lub "organ drugiej instancji") decyzją z dnia [...] października 2017 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. Na decyzję Ministra Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd wyrokiem z dnia 23 października 2018 r. w sprawie III SA/Wa 83/18 uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie i uchylił zaskarżoną decyzję Ministra.

Sąd wskazał, że Minister nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy - ustalenia w przedmiocie stanu niewypłacalności Spółki były niewystarczające na potrzeby przyjęcia, że Spółka stała się podmiotem niewypłacalnym w rozumieniu przepisów ustawy upadłościowej. W ocenie Sądu organy nie ustaliły prawidłowo daty powstania stanu niewypłacalności spółki, nie określiły momentu rozpoczęcia biegu terminu dla ustalenia "czasu właściwego" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a w konsekwencji nie ustaliły daty powstania po stronie Skarżącego obowiązku wystąpienia z takim wnioskiem.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Minister decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Badając kwestię wymagalności zobowiązania Spółki za okres od grudnia 2009 r. do kwietnia 2012 r., Organ stwierdził, że bieg terminu przedawnienia został przerwany zgodnie z art. 70 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., zwana dalej: "O.p.") poprzez ogłoszenie upadłości i biegnie on na od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego - [...] grudnia 2014 r.

Na podstawie umowy Spółki z dnia 29 grudnia 2006 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego (Repertorium [...] numer [...]) oraz danych z odpisu KRS nr [...] Organ ustalił, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie od 29 grudnia 2006 r. do 26 lutego 2015 r.

Tym samym zdaniem Organu, okoliczność pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu w okresie upływu terminu płatności zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON, została udowodniona i spełniona została przesłanka odpowiedzialności, o jakiej mowa w art. 116 § 2 O.p.

Minister odnosząc się do przesłanki odpowiedzialności członka zarządu wynikającej z art. 116 § 1 O.p. czyli bezskuteczności egzekucji z majątku spółki podał, że bezskuteczność egzekucji przeciwko samej Spółce, została wykazana na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] listopada 2014 r. stwierdzającego zakończenie postępowania upadłościowego Spółki, z którego wynikało, że zostały zaspokojone w 100 % koszty postępowania, częściowo wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo częściowo wierzyciele tylko z II kategorii.

W ocenie Ministra wykazano, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna.

Organ przechodząc do przesłanek egzoneracyjnych umożliwiających uwolnienie się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki zaznaczył, że istniała podstawa do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki z uwagi na zaprzestanie regulowania przez Spółkę należności wobec PFRON zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r., nr 60, poz. 535 ze zm., dalej: "p.u.n."), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r.

Organ wskazał, że Spółka posiadała zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okresy: od października 2007 r. do lipca 2008 r., za wrzesień 2008 r., od listopada 2008 r. do stycznia 2009 r., od czerwca 2009 r. do sierpnia 2009 r., od października 2009 r. do stycznia 2012 r., od kwietnia 2012 r. do lipca 2012 r. - w kwocie głównej: 590 258,03 zł, odsetkach na dzień 23 września 2012 r., kosztach egzekucyjnych 30 951,20 zł, kosztach upomnienia 281,60 zł.

Mając na uwadze art. 21 ust. 1 p.u.n., Minister uznał, że Strona winna złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w 2007 r., gdy pomimo ustawowego obowiązku dokonywania wpłat na PFRON, nie wywiązywano się z niego już od czerwca 2007 r.

Ponadto Minister ustalił, że moment zaprzestania spłaty zobowiązania pieniężnego wobec drugiego wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nastąpił od października 2007 r.

Organ podniósł, że Skarżący nie wskazał składników majątkowych należących do Spółki, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji.

Organ nie podzielił zarzutów odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona wniosła również o zwrot kosztów procesu.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie art. 144 oraz art 145 p.u.n. i uznanie, że decyzje określające Prezesa PFRON z 2012 roku są wydane w toku prawidłowo wszczętego postępowania zapewniającego udział strony w postępowaniu;

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 oraz art. 118 § 1 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji;

3. naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 120, art. 122 i art. 187 § 1 w związku z art. 116 § 1 ust. 1 lit. a. O.p. w wyniku zaniechania pełnego wyjaśnienia i rozważenia istotnych okoliczności dotyczących stanu wypłacalności Spółki w okresie przed datą zgłoszenia wniosku o upadłość, jak również art. 123 O.p. przez niezapewnienie Stronie czynnego udziału w postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie, uznając argumenty skargi za nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza sprawa była już rozpatrywana przez WSA w Warszawie. W prawomocnym wyroku z dnia 18.10.2018 r sygn. akt III SA/WA 83/18 Sąd dokonał przesądzenia zasadniczych zagadnień poniesionych w skardze oraz sformułował wytyczne co do dalszego postępowania w stosunku do organu.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."): "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w ww. normie prawnej zasada związania powoduje, iż skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne oraz sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej.

Mając na uwadze również treść art. 170 i art. 171 p.p.s.a. zaznaczyć należy, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże zarówno organy państwowe jak i wszystkie sądy. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia wyraża się w tym, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu i w kolejnym postepowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ponownie badana. Stanowisko przeciwne, uznające możliwość czynienia przez sądy ustaleń i ocen sprzecznych z prawomocnym orzeczeniem sądu byłoby nie do pogodzenia z wypływającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz określoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą legalizmu.

Zatem Sąd w niniejszym postępowaniu nie może ponownie rozpatrywać poniesionych w skardze zarzutów związanych z naruszeniem art. 144 oraz art. 145 p.u.n. oraz art. 118 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji.

W przywołanym bowiem prawomocnym wyroku Sąd ocenił, że: "Za niezasadny należało uznać zarzut skarżącego dotyczący naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 144 oraz art. 145 p.u.n. Reasumując zatem nie ma racji skarżący podnosząc, że nie miał możliwości kwestionowania decyzji określających wydanych wobec spółki. Prawo takie po ogłoszeniu upadłości przejmuje syndyk masy upadłości, który działa na rachunek (na rzecz upadłego) zgodnie z art. 160 p.u.n., natomiast upadłemu (zarządowi spółki) prawo takie gwarantuje ustawa upadłościowa w postaci możliwości zaskarżenia listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.".

Analogicznie należy odnieść się do możliwości oceny przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie w kwestii naruszenia art. 118 § 1 O.p. W prawomocnym wyroku zapadłym w przedmiotowej sprawie stwierdzono bowiem, że "Niezasadny zatem okazał się zarzut naruszenia przepisów art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej".

Mając zatem na uwadze zasadę "powagi rzeczy osądzonej" Sąd w niniejszej sprawie nie mógł poddać ponownej ocenie podniesionych w tym zakresie zarzutów. Jeżeli Skarżący reprezentowany przecież przez profesjonalnego pełnomocnika nie zgadzał się z oceną prawną Sądu w zakresie naruszenia przez organy art. 144 oraz art. 145 p.u.n. oraz art. 118 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, mógł skorzystać z środka zaskarżenia i wnieść skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji.

W przywołanym prawomocnym wyroku Sąd przesądził również zaistnienie w przedmiotowej sprawie tzw. pozytywnych przesłanek przeniesienia odpowiedzialności tj. przesłanki wskazanej w art. 116 § 1 O.p. dotyczącej bezskuteczności egzekucji oraz przesłanki wskazanej w art. 116 § 2 O.p. dotyczącej okresu pełnienia funkcji członka zarządu w odniesieniu do terminu płatności zaległości podatkowych. Sąd bowiem stwierdził, że "Co do okresu pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu w spółce, ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji były prawidłowe." oraz "Ponadto prawidłowo organ odwoławczy przyjął, że zakończenie postępowania upadłościowego jest równoznaczne z wykazaniem bezskuteczności egzekucji wobec spółki.". Zatem i w tym zakresie ustalenia Sądu dokonane w prawomocnym wyroku są wiążące.

Jednocześnie Sąd zobowiązał organ do dokonania ustaleń w zakresie ewentualnego wystąpienia tzw. przesłanki negatywnej (egzoneracyjnej), która nie może zaistnieć, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności.

Sąd wskazał, że organ poczynił niedostateczne ustalenia w przedmiocie daty powstania niewypłacalności Spółki. Ponadto Sąd uznał, że o istnieniu stanu niewypłacalności można w przypadku istnienie przynajmniej dwóch wierzycieli.

Mając zatem na uwadze powyższe Sąd w niniejszej sprawie musi dokonać kontroli wykonania przez zobowiązany organ zaleceń Sądu zawarty w prawomocnym wyroku.

Jak wynika ze skarżonej decyzji oraz z akt sprawy, Spółka zaprzestała spłaty zobowiązań od czerwca 2007 r. na rzecz PFRON a od października 2007 r. w stosunku do ZUS. Zatem słusznie organ uznał, że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać zgłoszony w 2007 r., gdyż została spełniona przesłanka wskazana w art. 11 ust. 1 p.u.n. zgodnie z którą: "Dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych" (w brzemieniu z 2007 r.). Jak wyjaśnił Sąd w prawomocnym wyroku przesłanki ogłoszenia upadłości wskazane w art. 11 ust. 1 i ust. 2 p.u.n. są niezależne a więc wystąpienie już jednej z nich obliguje członka zarządu do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Organ nie musiał więc dokonywać ustaleń w zakresie majątku Spółki tj. ziszczenia się przesłanki wskazanej w art. 11 ust. 2 p.u.n.

Jednocześnie organ wykazał, że w 2007 r. istniało przynajmniej dwóch wierzycieli tj. PFRON i ZUS.

Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu organy wypełnił wiążącego wskazania wynikające z prawomocnego wyroku.

Sąd nie dopatrzył się również wskazanych w skardze naruszeń prawa tj. art. 122 i 187 § 1 O.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Końcowo należy wskazać, że nie doszło również do przedawnienia zobowiązania Spółki, gdyż na podstawie art. 70 § 3 O.p. bieg terminu przedawnienia został przerwany w skutek ogłoszenia upadłości. Biegł on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego tj. od [...].12.2014 r.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.