Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2287/23 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2023 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z

14 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2287/23, odmówił J. P. (dalej: skarżąca) wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] września 2023 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej.

Mocą ww. decyzji skarżąca została zobowiązana do zwrotu płatności w kwocie 160.000 zł. Odmawiając skarżącej wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji wskazał, że w uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że decyzja o zwrocie jest dla niej wyjątkowo krzywdząca i niesprawiedliwa, gdyż w jej przypadku rezygnacja z programu spowodowana została czynnikami od niej niezależnymi i bez jej winy. Zaznaczyła, że poniosła wysokie koszty całego przedsięwzięcia, a zwrot wszystkiego spowodowałby naruszenie jej finansów w sposób dramatyczny. Dlatego w podaniach do organu I oraz II instancji proponowała zwrot w kwocie 106.000,00 zł i prosiła o uwolnienie z kwoty 54.000,00 zł jako strata powstała bez jej winy, lecz organ nie przychylił się do tej prośby. Skarżąca dodała, że nie dysponuje zdolnością kredytową, spłaca dwa kredyty hipoteczne, jeden do 2034 r., drugi do 2037 r. - na mieszkanie. Pozostał jej do spłaty kapitał łącznie 143.385,00 zł (111.033,00 zł oraz 32.352,00 zł) + odsetki w wysokości 9 %. Strona wskazała też na swoje problemy zdrowotne, "znaczne koszty leczenia medycznego, konsultacji specjalistów". Strona przedstawiła m.in. 2 zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o podatku za 2021 r. i 2022 r. oraz dochodach za 2022 r., wydruk zrzutu ekranu zawierający dane o kredytach mieszkaniowych, dokumenty medyczne oraz paragon za wizytę lekarską.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że treść art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wyraźnie stanowi, iż przesłankami wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Nie ma wśród nich braku zasadności, niesprawiedliwości czy też nieprawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, na które powołuje się skarżąca. W ramach rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest dopuszczalne dokonywanie merytorycznej oceny legalności czy prawidłowości zaskarżonego aktu, jak również zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Ocena taka stanowiłaby swoisty "przedsąd" i wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla składu rozpoznającego sprawę co do istoty. Celem instytucji wstrzymania wykonania aktu jest jedynie tymczasowe ukształtowanie stosunków do czasu merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd (por. np. postanowienie NSA z 18 marca 2014 r. II OZ 250/14).

W ocenie Sądu I instancji umotywowanie rozpatrywanego wniosku nie pozwala na zastosowanie wobec skarżącej wyjątkowej instytucji jaką jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim rodzaj obowiązku nałożony na skarżącą nie wywołuje stanu, który byłby nieodwracalny. Zaskarżoną decyzją została zobowiązana do zwrotu pobranych płatności w kwocie 160.000,00 zł. Chodzi zatem o świadczenie pieniężne, którego spełnienie z natury rzeczy jest odwracalne (por. np. postanowienie NSA z 28 kwietnia 2009 r. II GZ 80/09). W sytuacji ewentualnego uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji istnieje możliwość zwrotu stronie kwot wyegzekwowanych lub wpłaconych dobrowolnie.

W ocenie Sądu sytuacja majątkowo-finansowa strony, przedstawiona w skardze i załączonych dokumentach, nie pozwała na uznanie, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody. Na szczególną uwagę zasługuje wystosowana do organów propozycja dobrowolnego zwrotu kwoty 106.000,00 zł. Propozycja taka, skierowana zarówno do organu I jak i II instancji, wyraźnie sugeruje, że strona dysponuje ww. kwotą, a więc jest w stanie zwrócić większość płatności, tj. 2/3 kwoty określonej w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca podsiada dwie nieruchomości, które są obciążone kredytem hipotecznym. Pierwszy kredyt zaciągnięty został w 2014 r. a drugi w 2017 r. Przesłany wydruk zrzutu ekranu zawierający dane o z bankowości elektronicznej wskazuje kwoty pozostałe do spłaty (32.352,00 zł i 111.033,00 zł) oraz kwoty rat (581,55 zł i 1.514,48 zł), lecz dokument nie jest datowany, więc nie wiadomo z kiedy pochodzą te dane. Strona osiąga także spore dochody. Wedle zaświadczenia z US w 2022 r. dochód wyniósł 119.140,06 zł, czyli ok. 9.928,33 zł miesięcznie.

Reasumując, w ocenie Sądu I instancji, zwrot płatności, czy to dobrowolny, np. w całości lub ratalnie, czy w trybie egzekucji, nie wywoła niebezpieczeństwa wyrządzenia stronie znacznej szkody czy spowodowania trudnych do przezwyciężenia skutków. Skarżąca nie wykazała spełniania ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, co skutkowało odmową jej wstrzymania na podstawie art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o zmianę lub uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniu jej sytuacji finansowej i majątkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji powinien odnosić się do konkretnych (realnych) zdarzeń (okoliczności, które mogą wystąpić w przyszłości) pozwalających wywieść, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne. Strona powinna w tym celu należycie uzasadnić złożony wniosek, tj. poprzeć go twierdzeniami, tezami oraz stosownymi dokumentami. Nie jest bowiem wystarczające, aby okoliczności przemawiające za wstrzymaniem wykonania wspomnianego aktu lub czynności występowały w sprawie – Sąd musi mieć o nich wiedzę i możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i aktualnych dokumentów w tym zakresie obciąża stronę.

Poza tym – jak wskazywano już w judykaturze wielokrotnie – skutki wykonania decyzji zobowiązującej stronę do zapłaty określonej kwoty pieniężnej są z natury rzeczy odwracalne (por. np. postanowienie NSA z 27 października 2016 r. o sygn. akt II GZ 1099/16 i powołane tam orzecznictwo; dostępne w CBOSA). W przypadku uchylenia decyzji, uiszczona należność podlega bowiem zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 217/11). Nie bez znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. jest to, iż w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi uiszczone, a nienależne zobowiązanie będzie podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, stanowiącymi swoistą formę odszkodowania, co dodatkowo przemawia za "odwracalnością" skutków, które może spowodować dla strony wykonanie zaskarżonej decyzji. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Taką okolicznością nie jest wyłącznie sama wysokość należności. Okoliczności ta sama z siebie nie uzasadnia wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji bowiem każda decyzja zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego (por. postanowienie NSA z 18 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1799/11).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, objęte kontrolą postanowienie Sądu o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest zgodne z prawem i nie podważa go argumentacja zażalenia.

Przede wszystkim zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że strona nie uprawdopodobniła, że nieudzielenie jej ochrony tymczasowej może pociągnąć za sobą skutki, w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania po jej stronie trudnych do odwrócenia skutków. Z dołączonych do zażalenia dokumentów wynika, że skarżąca ma zaciągnięte dwa kredyty hipoteczne, jeden do 2034 r., drugi do 2037 r. - na mieszkanie. Pozostał jej do spłaty kapitał 110.408,21 zł oraz 31.526,324 zł + odsetki. Posiada również kredyt gotówkowy zaciągnięty z okresem spłaty do 28 marca 2028 r. – pozostała kwota do spłaty 24.948,136 zł., jak również kredyt gotówkowy z wakacjami gdzie pozostała kwota do spłaty 3968,42 zł. Skarżąca spłaca również pożyczkę zaciągniętą w zakładzie pracy na kwotę 30 000 zł – rata pożyczki wynosi 429 zł. Strona wskazała też na swoje problemy zdrowotne, "znaczne koszty leczenia medycznego, konsultacji specjalistów". Strona przedstawiła również m.in. 2 zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o podatku za 2021 r. i 2022 r. oraz dochodach za 2022 r. Wedle zaświadczenia z US w 2022 r. dochód wyniósł 119.140,06 zł, czyli ok. 9.928,33 zł miesięcznie.

Podkreślić należy, że ani z treści zażalenia ani z przedstawionych dokumentów nie wynika czy skarżąca aktualnie spłaca wszystkie wskazane kredyty ani jaka jest wysokość rat poszczególnych kredytów. Brak jest wyliczenia jakie skarżąca ponosi koszty leczenia oraz utrzymania siebie i domu, i jaka kwota jej pozostaje po uregulowaniu wszystkich zobowiązań. Na marginesie wskazać należy, że załączone do zażalenia rachunki za energię i podatek od nieruchomości są za lata 2020-2022. Dodatkowo, jak prawidłowo podkreślił Sąd I instancji, na szczególną uwagę zasługuje wystosowana do organów propozycja dobrowolnego zwrotu kwoty 106.000,00 zł. Propozycja taka, skierowana zarówno do organu I jak i II instancji, wyraźnie sugeruje, że strona dysponuje ww. kwotą, a więc jest w stanie zwrócić większość płatności, tj. 2/3 kwoty określonej w zaskarżonej decyzji. W zażaleniu skarżąca sprecyzowała, że dysponuje kwotą około 53 tyś zł, a pozostałe 53 tyś zł miała uzgodnione z rodziną, że pożyczy bez konieczności spłacania odsetek. Skoro jednak skarżąca dysponuje ww. kwotą to nie można twierdzić, że wykonanie decyzji spowoduje trudne do odwrócenia skutki oraz że z wykonaniem decyzji wiąże się niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody. Reasumując wskazać należy, że ani uzasadnienie zażalenia ani zgromadzone dokumenty nie uprawdopodabniają wystąpienia okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że z załączonego pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z [...] września 2023 r. wynika, że postępowanie egzekucyjne świadczeń alimentacyjnych na rzecz pełnoletniego syna skarżącej M. P. zostało zawieszone na wniosek ówczesnego przedstawiciela ustawowego, tj. skarżącej. Skarżąca podniosła również, że w dniu 11 sierpnia 2023 r. został orzeczony rozwód skarżącej z wyłącznej winy męża. Brak jest natomiast w aktach kopii tego wyroku ani informacji dotyczącej ewentualnie zasądzonych alimentów na rzecz skarżącej.

Przeprowadzona przez Naczelny Sąd Administracyjny analiza akt sprawy w aspekcie okoliczności mających związek ze złożonym wnioskiem i zażaleniem nie dała uzasadnionych podstaw do jego uwzględnienia.

W związku z tym, w ocenie NSA, zarzut naruszenia art. 61 § 3 p.p.s.a. nie mógł zostać uwzględniony, zaś argumenty zmierzające do wykazania, że wykonanie decyzji spowoduje trudne do wrócenia skutki, nie podważyły prawidłowej oceny Sądu I instancji.

Na marginesie NSA stwierdza, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (art. 61 § 4 p.p.s.a.). W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami źródłowymi.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.