II SA/Łd 3/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-05-16	
Data wpływu	2024-01-02	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi	
Sędziowie	Agata Sobieszek-Krzywicka
Marcin Olejniczak /sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6480	
Hasła tematyczne	Dostęp do informacji publicznej	
Skarżony organ	Inne	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżony akt	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 902;  art. 15 ust.1-2; Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.	
Sentencja
Dnia 16 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2024 roku sprawy ze skargi B. Z. na akt [...] Okręgowej Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 listopada 2023 r. znak L.Dz.LOOIA/0419/2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za przygotowanie informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony akt; 2. zasądza od [...] Okręgowej Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej B. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc	
Uzasadnienie
B. Z. zaskarżyła akt [...] Okręgowej Izby Architektów RP, którym ustalono w stosunku do skarżącej opłatę za przygotowanie informacji publicznej, zarzucając naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

W uzasadnieniu wyjaśniła, że pismem z 24 stycznia 2023 r. wniosła o udostępnienie informacji w zakresie protokołu wraz z załącznikami z kontroli OKR: (1) kontroli związanej z nieprawidłowościami z działalności rady LOOIA RP z 14 września 2022 r.; (2) kontroli z organizacji i przebiegu konferencji "Architekci o architekturze - Piękno architektury" z 12 stycznia 2023 r.".

W odpowiedzi, pismem z 16 listopada 2023 r. organ poinformował, że żądanie wiąże się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów w wysokości 1200 zł.

Zdaniem skarżącej takie działanie organu jest bezpodstawne. Obowiązkiem organu jest skrupulatne wykazanie, w jaki sposób żądana opłata została wyliczona oraz, że jej wysokość odpowiada rzeczywiście poniesionym kosztom, a organ w trybie art. 15 ust. 1 u.d.i,p. nie może przerzucić na wnioskującego o udostępnienie informacji publicznej normalnie ponoszonych kosztów wynagrodzenia zatrudnionych przez siebie pracowników. Organ nie wykazał, że ponosi jakiekolwiek dodatkowe koszty, które wykraczałyby poza zakres zwykłej pracy biurowej i organizacyjnej. Nie wskazał żadnych kosztów, związanych z formą bądź sposobem udostępnienia informacji, a z aktu nie wynika, aby usunięcie danych osobowych wymagało kosztownej modyfikacji dokumentu, zatrudnienia specjalistów, zakupu sprzętu, wydatków związanych z know-how, itp. Co więcej, Organ nie przedstawił jakichkolwiek wyliczeń, z których wynikałby taki, a nie inny koszt, przez co istnieje istotne ryzyko, że kwota została wskazana arbitralnie i bez stosownych kalkulacji, a więc nie spełniając wymogów art. 15 ust. 1 u.d.i.p.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności aktu.

W odpowiedzi na skargę [...] Okręgowa Izby Architektów RP w Łodzi, wniosła o jej odrzucenie skargi jako skierowanej do podmiotu nie będącego stroną, ewentualnie oddalenie.

W uzasadnieniu wskazano, że w związku ze złożonym wnioskiem o dostęp do informacji publicznej w postaci protokołu wraz z załącznikami z kontroli OKR: (1) kontroli związanej z nieprawidłowościami z działalności rady LOOIA RP z 14 września 2022 r.; (2) kontroli z organizacji i przebiegu konferencji "Architekci o architekturze - Piękno architektury" z 12 stycznia 2023 r.", pismem z 16 listopada 2023 r. skarżąca została poinformowana o konieczności uiszczenia opłaty w wysokości 1200 zł oraz przyczyn, z których opłata wynika w trybie art. 15 ust. 1 u.d.i.p. Pomimo braku opłaty [...] Okręgowa Izba Architektów RP udostępniła informację publiczną. Natomiast skarżąca wniosła skargę na czynność w postaci pisma z 16 listopada 2023 r.

Zdaniem organu skarga winna być zaadresowana do organu samorządu, wymienionego w art. 14 ust. 1 ustawy o samorządach zawodowych. Tymczasem została skierowana do [...] Okręgowej Izby Architektów RP, która organem samorządu nie jest. W tym stanie rzeczy skarga winna ulec odrzuceniu.

Odnośnie wysokości spornej opłaty organ, powołując się na treść art. 15 ust, 1, w zw. z art., 10 ust, 1 u.d.i.p. wyjaśnił, że przedmiotem wniosku o udzielenie informacji publicznej była kopia protokołu wraz z załącznikami z kontroli OKR: (1) kontroli związanej z nieprawidłowościami z działalności rady LOOIA RP z dnia 14 września 2022 r.; (2) kontroli z organizacji i przebiegu konferencji "Architekci o architekturze - Piękno architektury" z 12 stycznia 2023 r. W zaskarżonej czynności, wskazano, że "wnioskowane protokoły OKR z dnia 12 stycznia 2023 r. oraz 14 września 2022 r. wymagają przetworzenia informacji, usunięcia danych osobowych i kontaktowych z treści protokołów i z załączników". Dodatkowo, poinformowano skarżącą, że udostępnienie dokumentów, informacji w trybie u.d.i.p. nie zwalnia organu udostępniającego informację publiczną z obowiązku stosowania przepisów RODO i w związku z tym udostępnienie wnioskowanych protokołów oraz załączników nie może być udostępnione w oryginalnej formie. Dlatego też [...] Okręgowa Izba Architektów RP wezwała skarżącą do pokrycia dodatkowych kosztów związanych z faktycznym przygotowaniem wskazanych we wniosku dokumentów, w tym usunięcia danych osobowych i kontaktowych z treści protokołów. Zdaniem organu dodatkowa praca przy anonimizacji nie jest pracą normalnie wykonywaną przez Izbę. Dlatego też, po dokonaniu obliczenia kosztu dodatkowej pracy wezwała Skarżącą do dokonania dodatkowej opłaty. Jeżeli chodzi o wysokość opłaty organ wyjaśnił, iż wstępnie oszacował wysokość tejże należności na kwotę 1200 zł. Ostatecznie po przeprowadzeniu czynności związanych z anonimizacją dokumentów, które Izba zamierzała przekazać Skarżącej kwota ta wyniosła 1000 zł.

Opłata została wyliczona w sposób następujący, stosownie do Uchwały [...] Okręgowej Izby Architektów RP nr 1828/020/2023 z 14 marca 2023 r. w sprawie Regulaminu Wypłacania Diet, oraz Informacji Prezesa Krajowej Rady Izby Architektów RP z 11 września 2023 r. maksymalna stawka dzienna za czas pełnienia czynności społecznych na rzecz Izby w IV w kwartale 2023 r. wyniosła 200 zł. Stosownie do Ewidencji Czasu Pracy Członka Organów LOOIA w proces przygotowywania informacji, której zażądała skarżąca, zaangażowanych było 5 Członków Okręgowej Komisji Rewizyjnej, a każdy z nich poświęcił czas na przygotowanie tychże informacji, odpowiadający jednej stawce dziennej. W konsekwencji kwota 1000 zł odpowiada 5 stawkom dziennym Członków Okręgowej Komisji Rewizyjnej pomnożonych przez stawkę dzienną 200 zł (5 x 200 zł = 1000 zł).

W piśmie procesowym z 13 maja 2024 r. skarżąca podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze.

Na rozprawie wyjaśniła, że pierwszym pismem skierowanym do skarżącej przez organ po wyroku tutejszego sądu z 26 lipca 2023 r., II SAB/Łd 36/23 był zaskarżony akt. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Wywody sądu winna rozpocząć uwaga w zakresie oceny dopuszczalności skargi.

Przedmiotem skargi jest czynność [...] Okręgowej Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, mocą której wyznaczono opłatę za przygotowanie informacji publicznej, o którą wnioskowała skarżąca.

W orzecznictwie sądów administracyjnych za ugruntowany należy uznać pogląd, który podziela także skład orzekający w sprawie niniejszej, iż ustalenie wysokości opłaty za dostęp do informacji publicznej ma charakter publicznoprawny, bowiem wpływa w sposób prawnie wiążący na sytuację określonego podmiotu prawa. Nie jest zatem wątpliwe, iż akt ten dotyczy uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa, a przepisem takim w sprawach dotyczących udostępnienia informacji publicznej jest ustawa o dostępie do informacji publicznej. Wobec istnienia obowiązku udostępnienia informacji (art. 4 u.d.i.p.), ustalenie wysokości opłaty za dostęp do informacji publicznej jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Ustalenie rzeczonej opłaty następuje w drodze aktu, stwierdzającego obowiązek jej poniesienia oraz ustalającego jej wysokość, zatem akt ten kreuje zobowiązanie o charakterze finansowym. Akt ten może być określony przykładowo jako: "zarządzenie", "zawiadomienie", "wezwanie", "informacja", jak również może nie zawierać określenia formy i stanowić pismo skierowane do wnioskodawcy. Samo zawarcie w treści pisma informacji o wysokości opłaty za udostępnienie informacji publicznej wypełnia dyspozycję normy z art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Przyjęta nazwa pisma nie ma jednak znaczenia, gdyż nie jest to decyzja czy postanowienie, lecz akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (zob. przykładowo wyrok NSA z 5 lutego 2008 r., I OSK 581/07; postanowienia NSA z 1 października 2013 r., I OSK 2139/13; z 25 października 2012 r., I OSK 2359/12; z 30 czerwca 2015 r. I OSK 974/15; postanowienie WSA w Lublinie z 19 stycznia 2022 r., II SA/Lu 970/21 - orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji skład orzekający uznał, iż skarga na czynność [...] Okręgowej Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, jako organu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej, mocą którego organ ustalił wysokość opłaty za udostępniene tejże informacji, jako czynność, o której stanowi art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., objęty jest kognicją sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

W przedmiotowej sprawie o wydaniu zaskarżonego aktu skarżąca mogła dowiedzieć się najwcześniej w dniu jego podjęcia oraz wysłania na adres skrzynki elektronicznej skarżącej, tj. 16 listopada 2023 r. Tym samym skarga z 12 grudnia 2023 r. wniesiona została z zachowaniem terminu określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a.

Wskazać w tym miejscu należy, że tutejszy sąd, wyrokiem z 26 lipca 2023 r., II SAB/Łd 36/23 zobowiązał [...] Okręgową Izbę Architektów Rzeczypospolitej Polskiej do rozpatrzenia wniosku B. Z. z 24 stycznia 2023 r. (wskutek którego naliczono sporną opłatę) w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku z aktami sprawy.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sądy oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Z kolei art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy. W uzasadnieniu wymienionego wyroku sąd przesądził, że przedmiotowy wniosek skarżącej został skierowany do [...] Okręgowej Izby Architektów RP, jako podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej, a jego przedmiotem są informacje stanowiące informację publiczną. Tym samym wnioskowane przez organ w odpowiedzi na skargę jej odrzucenie pozbawione jest podstaw.

Przechodząc do meritum sprawy, mając na uwadze podstawę prawną zaskarżonego aktu wskazać należy, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.d.i.p., jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek, o którym mowa w art. 10 ust. 1, podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. Przepis ten wyznacza granice dopuszczalnego wyjątku od ustanowionej w art. 7 ust. 2 u.d.i.p. zasady bezpłatności dostępu do informacji publicznej. Przepis ten daje możliwość pobrania od wnioskodawcy opłaty w sytuacji, gdy spełnione są dwie przesłanki: po pierwsze, wnioskodawca określi sposób przekazania informacji i po drugie dodatkowe koszty są związane ze sposobem udostępnienia informacji.

Wysokość przedmiotowej opłaty odpowiadać ma kosztom związanym ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Przez "formę" należy rozumieć zarówno szczególny kształt utrwalenia informacji wymagający dodatkowych starań (np. przekształcenie posiadanych dokumentów w formę cyfrową i ich obróbka), jak i szczególny zakres ich udostępnienia, np. kompilację danych pochodzących z rozproszonych zbiorów (T. R. Aleksandrowicz, Komentarz do ustawy o dostępie informacji publicznej, Warszawa 2002, s. 159-160). W związku z powyższym kosztami tymi mogą być koszty osobowe (koszty pracy) lub koszty rzeczowe (wartość materiałów lub też nośników informacji). Zawsze jednak musi być to koszt wykraczający poza normalne koszty funkcjonowania podmiotu zobowiązanego. Koszty pracy mogą być brane pod uwagę wyłącznie wtedy, gdy przygotowanie informacji wymaga pracy dodatkowej, poza godzinami pracy, a koszty materiałowe muszą być dokładnie określone w indywidualnej sprawie (zob. Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Wydanie III, LEX oraz P. Szustakiewicz, Praktyka udostępniania informacji przez sądy na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych WPP 2017/4/76-96).

Dodać należy, że żaden przepis ustawy nie sprzeciwia się uprawnieniu odzyskania kosztu pracy związanej z udostępnieniem informacji publicznej, pod warunkiem jednak, że zostanie wykazane, iż ów koszt przekracza normalny koszt funkcjonowania bazy technicznej i zasobów ludzkich (pracowniczych) organu. Nie chodzi tu zatem o wszelkie koszty związane z żądaniem udostępnienia informacji publicznej, ale koszty, które niejako przekraczają "zwykłe koszty" funkcjonowania podmiotu zobowiązanego, które wynikają z postawionych przed nim zadań. Kosztem dodatkowym jest zatem wydatek rzeczywiście poniesiony ponad koszt funkcjonowania podmiotu zobowiązanego związany z realizacją wskazanego we wniosku sposobu udostępnienia informacji publicznej (por. wyroki NSA z 28 marca 2018 r., I OSK 1302/17; z 18 stycznia 2022 r., III OSK 953/21). Koszty osobowe mogą być potraktowane jako dodatkowe, jeżeli konieczność zatrudnienia dodatkowej osoby do udzielenia informacji lub zapłacenia za nadgodziny pracownikowi wynika z formy lub sposobu jej udzielenia wskazanej we wniosku ewentualnie innych okoliczności, które je generują. Koszty te mają znajdować uzasadnienie w realizacji wskazanej we wniosku formy lub sposobu udzielenia informacji publicznej, a więc muszą zamykać się wyłącznie, po pierwsze - w czynnościach podjętych w związku z wyznaczonym we wniosku sposobem udostępnienia informacji bądź w związku z przekształcaniem informacji, a po drugie - nie mogą być kosztami, które organ poniósłby także w przypadku, gdyby wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie wpłynął.

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni zażądała informacji w zakresie udostępnienia protokołu wraz z załącznikami z kontroli OKR: (1) kontroli związanej z nieprawidłowościami z działalności rady LOOIA RP z 14 września 2022 r.; (2) kontroli z organizacji i przebiegu konferencji "Architekci o architekturze - Piękno architektury" z 12 stycznia 2023 r.".

Zdaniem sądu w realiach rozpoznawanej sprawy nie można pominąć treści art. 8 ust. 3 u.d.i.p., w myśl którego podmioty wskazane w art. 4 ust. 1 i 2 (w tym organu samorządów gospodarczych i zawodowych) obowiązane są do udostępniania w Biuletynie Informacji Publicznej informacji publicznych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, pkt 4 lit. a tiret drugie, lit. c i d i pkt 5. Podmioty, o których mowa w zdaniu pierwszym, mogą udostępniać w Biuletynie Informacji Publicznej również inne informacje publiczne. Z kolei w świetle art. 6 ust. 1 pkt 4 lit.a tiret drugie u.d.i.p., udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności: dokumentacja przebiegu i efektów kontroli oraz wystąpienia, stanowiska, wnioski i opinie podmiotów ją przeprowadzających.

W ocenie sądu nie ulega wątpliwości, że skoro stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa samorząd zawodowy architektów tworzą członkowie zrzeszeni w izbie architektów, to w niniejszej sprawie Izba jest podmiotem, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p. zobowiązanym do publikowania dokumentów, o których mowa w art. 8 ust. 3 u.d.i.p. Wynika to wprost ze wspomnianego wyroku II SAB/Łd 36/23, w którym sąd, powołując się na treść art. 4 ust. 2 u.d.i.p. stwierdził, że "stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa, samorząd zawodowy architektów tworzą członkowie zrzeszeni w izbie architektów (...). Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 u.s.z.a.i.b. jednostkami organizacyjnymi samorządów zawodowych są Krajowa Rada Architektów oraz okręgowe izby architektów, czyli w tym wypadku ŁOIA". Jednocześnie ządanie skarżącej dotyczyło dokumentów, które na podstawie powyższych przepisów podlegały obowiązkowi udostępnienia w Biuletynie Informacji Publicznej. Protokoły kontroli przeprowadzonych w organach samorządów zawodowych i gospodarczych mieszczą się w pojęciu "dokumentacji przebiegu i efektów kontroli oraz wystąpień, stanowisk, wniosków i opinii podmiotów ją przeprowadzających".

Wobec powyższego, w ocenie sądu nie można uznać za "koszty dodatkowe", o których mowa w art. 15 ust. 1 u.d.i.p. kosztów udostępnienia informacji publicznej, którą organ zobowiązany jest publikować w BIP Dodatkowe koszty, jakimi organ może obciążyć wnioskodawcę, nie mogą obejmować tych kosztów, które są związane z realizacją ustawowego obowiązku publikacji informacji publicznych w Biuletynie Informacji Publicznej.

Ponadto czynności związane z udzieleniem informacji publicznej winny być w pierwszym rzędzie wykonywane w normalnym czasie pracy, jako jedno z podstawowych zadań organu (podmiotu wykonującego zadania publiczne), wynikające wprost z art. 61 Konstytucji RP. Przepis art. 15 ust. 1 u.d.i.p. nie stanowi podstawy prawnej do wykonywania czynności związanych z udostępnianiem informacji publicznej jako "czynności dodatkowych" w stosunku do normalnych zadań organu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 maja 2023 r., IV SA/Wr 135/23). Dla zachowania wskazanych w art. 15 ust. 2 u.d.i.p. gwarancji dla wnioskodawcy w sytuacji żądania opłaty od wnioskodawcy wskazanej w art. 15 ust. 1 u.d.i.p., konieczne jest zachowanie chronologii podejmowania czynności określonych w art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Zatem, w pierwszej kolejności organ powinien powiadomić wnioskodawcę o konkretnej ostatecznej wysokości żądanej opłaty, aby umożliwić wnioskodawcy podjęcie decyzji co do ewentualnej zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji lub cofnięcia wniosku. W powiadomieniu tym organ powinien wskazać przyczyny powstania kosztów udostępnienia informacji publicznej i wyjaśnić precyzyjnie sposób ustalenia ich wysokości. Akt w przedmiocie wyznaczenia opłaty nie może być wydawany w sposób dowolny, ponieważ w celu ograniczenia dostępu do informacji podmiot zobowiązany mógłby w każdym wypadku nakładać koszty dodatkowe, a wnioskodawca, który nie byłby w stanie zweryfikować, czy nałożona opłata jest zasadna czy nie byłby narażony na poniesienie pewnego ryzyka zmiany wysokości tej opłaty w późniejszym czasie (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2022 r., III OSK 923/21).

W realiach rozpatrywanej sprawy wnioskodawczyni została poinformowana zaskarżonym aktem z 16 listopada 2023 r., że udostępnienie wnioskowanej informacji wiąże się z poniesieniem dodatkowych kosztów jej przygotowania w kwocie 1200 zł ze względu na konieczność ich anonimizacji. W treści kontrolowanego powiadomienia organ ograniczył się w zasadzie wyłącznie do powyższego stwierdzenia, a tym samym w ocenie sądu, organ w skarżonym akcie nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z "dodatkowymi kosztami związanymi ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku". Nie wyjaśnił zatem, że zachodzą okoliczności do ustalenia spornej opłaty we wskazanej wysokości, co stanowi o naruszeniu art. 15 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Z treści art. 15 ust. 1 u.d.i.p. nie wynika zobowiązanie do ustalenia opłaty, a jedynie możliwość jej wymierzenia. Obciążenie opłatą ma w tej sytuacji charakter uznaniowy, co nakłada na adresata wniosku o udostępnienie informacji obowiązek starannego rozważenia, czy w konkretnym wypadku opłatę tę ustalić. W zaskarżonym akcie rozważenia takiego nie sposób odnaleźć.

Organ podjął co prawda próbę wyjaśnienia, co legło u podstaw kalkulacji opłaty, jednak nastąpiło to dopiero 30 listopada 2023 r., wraz z udzieleniem wnioskowanej informacji, a następnie w odpowiedzi na skargę, przez co uniemożliwiono stronie realizację uprawnienia wynikającego z art. 15 ust. 2 u.d.i.p., w zakresie zmiany bądź cofnięcia wniosku.

W ocenie sądu wyjaśnienia organu zawarte w piśmie z 30 listopada 2023 r. i odpowiedzi na skargę także nie uzasadniają naliczenia spornej opłaty. Wskazywana konieczność poświęcenia przez 5 członków organów ŁOIA czasu "odpowiadającego stawce dziennej" na przygotowanie wnioskowanej informacji nie ma oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach. Do akt załączono wprawdzie 5 kart ewidencyjnych czasu pracy wspomnianych osób z tym, że dotyczą one A. S. - 21 listopada 2023 r.; M. K. – 21 listopada 2023 r. i 4 grudnia 2023 r. oraz Z. W. 21 listopada 2023 r. i 5 grudnia 2023 r. Wbrew stanowisku organu dotyczą one zatem trzech nie pięciu osób. Ponadto trudno uznać za wiarygodne uzasadnienie poniesienia dodatkowych kosztów, o których mowa w art. 15 ust. 1 w oparciu o ww. karty ewidencyjne skoro dwie z nich dotyczą okresu już po udostepnieniu żądanej informacji. Poza tym z kart tych wynika jedynie, że w tych dniach odbyły się posiedzenia, co wskazywałoby na to, że anonimizacji dokonano w trakcie normalnych działań związanych z funkcjonowaniem organu. Przedstawiona przez organ w treści zaskarżonego pisma kalkulacja dodatkowych kosztów nie jest zatem poparte żadnymi szczegółowymi wyliczeniami. Nie wskazano jakie konkretnie czynności musiał podjąć dany członek ŁOIA, nie wykazano czy działał poza normalnym czasem funkcjonowania organu, ewentualnie ile dodatkowego czasu pracy musiał poświęcić na przygotowanie informacji. Także wskazywana w odpowiedzi na skargę kwota 1000 zł nie znajduje oparcia w żadnym inny dokumencie znajdującym się w aktach sprawy, w tym w zaskarżonym akcie oraz piśmie z 30 listopada 2023 r, gdzie organ operuje kwotą 1200 zł. Organ nie podał, także choćby ilości stron dokumentów zostało zanonimizowanych wskutek wniosku. Wyliczenia organu mają zatem charakter ogólnikowy i nie są poparte wiarygodnym uzasadnieniem. Organ nie zawarł w zaskarżonym akcie argumentacji, która w wystarczającym stopniu wspierałaby jego stanowisko, co do tego, że koszty poniesione przez organ, w związku z udostępnieniem informacji publicznej na wniosek skarżącej przekraczają normalne koszty jego funkcjonowania. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że wnioskodawczyni nie zażądała jakiegoś szczególnego sposobu, czy formy udostępnienia interesujących ją informacji. Anonimizacja dokumentów jest co do zasady standardowym sposobem działania i formą udostępniania wnioskowanych informacji. Dodatkowe koszty osobowe zaś w postaci wynagrodzenia za dodatkowe czynności pracownika wynikać mogą właśnie tylko z realizacji wskazanej we wniosku szczególnej formy lub sposobu jej udostępnienia. Należy podkreślić, że dopuszczalne jest jedynie pobieranie opłat odpowiadających dodatkowym kosztom, które zmuszony jest ponieść podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej. Nie należy utożsamiać tego pojęcia z kosztami dodatkowej aktywności organu bądź jego pracowników np. koniecznością wykonania dodatkowej pracy, ale poniesieniem rzeczywistych dodatkowych kosztów. Opłata określona w art. 15 ust. 1 u.d.i.p. musi wynikać z konieczności poniesienia kosztów realizacji wniosku, możliwych do zweryfikowania pod względem prawidłowości ich wyliczenia. Nie można bowiem zapominać, że przewidziany w powołanym przepisie wyjątek od zasady bezpłatnego dostępu do informacji publicznej nie może służyć innym celom niż sfinansowanie sposobu jej udostępnienia w indywidualnym przypadku. Opłata nie powinna mieć zarazem charakteru zaporowego, co skutkowałoby faktycznym pozbawieniem strony prawa do uzyskania informacji o działalności organów publicznych.

W konsekwencji sąd uznał, że zaskarżony akt wydany zostało z naruszeniem art. 15 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p., co obligowało sąd do jego uchylenia, o czym orzeczono na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Końcowo wyjaśnić należy, że w niniejszym sąd rozstrzygał jedynie kwestię prawidłowości zastosowania przepisów u.d.i.p. przy naliczeniu przez organ spornej opłaty.

Odnosząc się do wniosku organu o zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych, wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, że przepisy p.p.s.a. nie kreują podstaw do przyznania w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a zatem sądem administracyjnym pierwszej instancji, zwrotu kosztów postępowania od skarżącego na rzecz organu, którego działanie bądź bezczynność stanowi przedmiot skargi nawet w sytuacji oddalenia skargi.

ABO