Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.), Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik, , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Po 120/16 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 120/16, oddalił skargę M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Sąd Rejonowy w R. [...] Wydział Karny, wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r., uznał M. M. za winnego kierowania pojazdem mechanicznym w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości i na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego orzekł wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym: według kategorii AM, A1, A2, A, B+E, B1, C, C+E, C1, D, D+E, D1, D1+E, T na okres czterech lat oraz według kategorii B na okres roku. Sąd zaliczył na okres orzeczonego środka karnego okres zatrzymania prawa jazdy od dnia [...] września 2014 r. Wyrok uprawomocnił się w dniu [...] grudnia 2014 r.

Starosta K., decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] cofnął M. M. uprawnienia do kierowania pojazdami: kategorii AM, A1, A2, A, B+E, B1, C, C+E, C1, D, D+E, D1, D1+E, T na okres od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] września 2018 r., kategorii B na okres od dnia [...] września 2014 r. do dnia [...] września 2015 r.

Pismem z dnia [...] września 2015 r. M. M. wystąpił z wnioskiem do Starosty K. o przywrócenie cofniętego uprawnienia w zakresie kategorii B i wydania wtórnika prawa jazdy dla tej kategorii. Do wniosku dołączył orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, do których wymagane jest prawo jazdy kategorii AM, B1, B, B+E, T oraz orzeczenie psychologiczne o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami, do których wymagane jest prawo jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, T.

Starosta K. decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2015 r. poz. 155, z późn. zm.) odmówił wnioskodawcy wydania dokumentu prawa jazdy w zakresie kategorii B.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji, powołując się na art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, wskazał, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Powołany przepis stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnień w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A (art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy). Zatem osoba, wobec której sąd orzekł zakaz prowadzenia pojazdów kategorii AM, A1, A2 lub A, nie może ubiegać się o wydanie prawa jazdy kategorii B w czasie obowiązywania orzeczonego zakazu. Ustawowy zakaz dotyczy nie tylko wydawania prawa jazdy, ale także wszystkich innych czynności organu, których skutkiem byłoby uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami w okresie i zakresie wynikającym z zakazu sądowego prowadzenia pojazdów określonej kategorii. Podkreślił, że w istocie z wyroku karnego wynika dla strony zakaz bezpośredni prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A, BE, C, CE, D, DE, a pośrednio przez obowiązującą organ administracji publicznej treść art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami również zakaz wydania prawa jazdy, do których prowadzenia pojazdów wymagana jest kategoria B.

M. M. wniósł od powyższej decyzji odwołanie, podnosząc, że interpretacja art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami nie może prowadzić do sytuacji, w której środek karny będzie istotnie modyfikowany, bowiem w takich okolicznościach orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość skutków wyznaczona w ustawie będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, przychylając się do stanowiska zawartego w decyzji organu pierwszej instancji, stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym organ administracji publicznej zobowiązany jest przestrzegać zasady praworządności, o której mowa w art. 6 kpa i co do zasady obowiązany jest stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego istniejącego w tym dniu. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że organ administracji publicznej jest uprawniony do oceny zgodności stosowanego przepisu prawa z przepisami regulującymi zasady i tryb stanowienia prawa oraz do odmowy zastosowania przepisu uznanego za niezgodny z aktem normatywnym wyższego rzędu.

M. M. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia oraz decyzji poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 kpa; art. 7, art. 10 ust. 1, art. 37 ust. 1 i art. 173 Konstytucji RP oraz art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte

w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., zwanej dalej: "ppsa") oddalił ją.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest możliwość wydania skarżącemu prawa jazdy kategorii B w sytuacji, gdy wobec niego obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A, BE, C, CE, D, DE orzeczony wyrokiem sądu karnego. W celu wykonania tego wyroku Starosta K. cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii AM, A1, A2, A, B+E, B1, C, C+E, C1, D, D+E, D1, D1+E, T na okres do dnia [...] września 2018 r.

Dokonując wykładni językowej art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, Sąd pierwszej instancji wskazał, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A, pozbawia prawa do uzyskania prawa jazdy kategorii B. Nie ma przy tym znaczenia, czy podmiot, wobec którego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, ubiega się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii po raz pierwszy, czy też już wcześniej posiadał uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Z przepisu tego wynika wprost, że osobie, w stosunku do której orzeczono prawomocnie zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych m.in. kategorii AM, A1, A2 lub A, nie może być zarówno wydane, jak również zwrócone prawo jazdy, a także przywrócone uprawnienie w zakresie kategorii B.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, celem racjonalnego ustawodawcy było wyeliminowanie z ruchu drogowego kierowców, którzy stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, zwłaszcza prowadząc pojazdy mechaniczne w stanie nietrzeźwości. Trudno wyobrazić sobie, że założeniem racjonalnego ustawodawcy było takie ukształtowanie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, aby kierowca w okresie zakazu prowadzenia pojazdów obejmującego prawo jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A mógł prowadzić pojazd lub zespół pojazdów określonych w art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy o kierujących pojazdami. Orzeczony na podstawie norm prawa penalnego zakaz wywołuje na gruncie systemu prawa także skutek administracyjnoprawny w zakresie zakazu prowadzenia pojazdów kategorii AM, A1, A2 lub A, gdyż ustawodawca rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie tych kategorii prawa jazdy także na uprawnienia do prowadzenia pojazdów na kategorii B, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego o prawo jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim prawem jazdy.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przedmiotowy wyrok sądu rejonowego wywarł określone normatywne skutki w sferze prawa administracyjnego. Uprawnienie przyznane organowi administracji w postaci odmowy wydania prawa jazdy w innych kategoriach prawa jazdy nie powoduje ingerencji w treść samego wyroku. Decyzja organów administracji konkretyzuje obowiązujące wobec skarżącego zakazy wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, które to dolegliwości są skutkiem orzeczonego przez sąd środka karnego.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M. M.

Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie:

1. prawa materialnego, polegające na:

- błędnej wykładni i nieuprawnionym zastosowaniu art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, w wyniku którego za prawidłową uznana została decyzja o odmowie przywrócenia uprawnień w zakresie prawa jazdy kategorii B poza okresem i zakresem obowiązywania zakazu, tj. środka karnego orzeczonego wyrokiem sądu karnego;

- niezastosowaniu art. 103 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami przez wydanie decyzji o odmowie przywrócenia uprawnień do kierowania pojazdami w sytuacji ustania przyczyn, które spowodowały jego cofnięcie, tj. upływu określonego w decyzji Starosty K. z dnia [...] kwietnia 2015 r. okresu cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B;

- naruszeniu zasady demokratycznego państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji przez nieuprawnione pozbawienie uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 ppsa, polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy prawnej przyjętego rozstrzygnięcia, nieprzedstawieniu w uzasadnieniu wyroku zarzutów podniesionych w skardze oraz nieodniesieniu się do ich treści.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono w szczególności, że przyczyna cofnięcia uprawnień skarżącemu do kierowania pojazdami kategorii B wynikająca z wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2014 r. ustała w dniu [...] września 2015 r., zatem decyzja Starosty K. z dnia [...] października 2015 r. o odmowie zwrotu prawa jazdy tej kategorii wydana została poza okresem i zakresem obowiązywania zakazu wynikającego z powyższego wyroku karnego, a zatem narusza art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i rozpoznanie skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 ppsa, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 185 § 1 ppsa. Wniesiono również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przytoczone podstawy kasacyjne okazały się nieusprawiedliwione.

Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 ppsa. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Zgodnie z przytoczonym w podstawach kasacyjnych art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami – również przytoczonym w podstawach kasacyjnych – przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A.

Z powyższych przepisów ustawy o kierujących pojazdami wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, że jeżeli wobec danej osoby obowiązuje orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu karnego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A, to w tym czasie niedopuszczalne jest wydanie takiej osobie prawa jazdy kategorii B1 lub B.

W takim stanie prawnym podstawy kasacyjne wywodzone przez skarżącego kasacyjnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami nie mogły być uznane za usprawiedliwione. Wszak w sprawie skarżącego kasacyjnie został wydany prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...], w którym (pkt III sentencji) Sąd orzekł wobec skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego – zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym według kategorii AM, A1, A2, A, B+E, B1, C, C+E, C1, D, D+E, D1, D1+E, T na okres czterech lat. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący kasacyjnie znalazł się w sytuacji opisanej w art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Nie zmienia tego faktu podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że w pkt. IV sentencji ww. wyroku Sądu Rejonowego w R. orzeczono wobec skarżącego kasacyjnie odrębny zakaz prowadzenia pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym według kategorii B na okres roku. Ta część sentencji wyroku Sądu Rejonowego w R. nie uchyla bowiem mocy obowiązującej regulacji wyrażonej w art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, które to przepisy – co należy ponownie podkreślić – w sposób jednoznaczny i bezwarunkowy zakazują organowi administracji wydania prawa jazdy kategorii B w czasie obowiązywania wobec danej osoby zakazu prowadzenia pojazdów według kategorii AM, A1, A2 lub A.

Należy dodać, że wyroki sądu karnego lub poszczególne elementy sentencji takiego wyroku mogą wywoływać autonomiczne skutki prawne w sferze prawa administracyjnego. Innymi słowy, może zdarzyć się tak, że przepis prawa administracyjnego opisuje konsekwencje prawne wydania przez sąd karny orzeczenia o określonej treści. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami przewidują "rozciągnięcie" okresu, w którym nie może zostać wydane prawo jazdy kategorii B, na okres obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów według kategorii AM, A1, A2 lub A. Jeśli zatem organ administracji ustali, że wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot prawa jazdy bądź przywrócenie uprawnień w zakresie prawa jazdy kategorii B obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii AM, A1, A2 lub A to – na mocy jednoznacznego brzmienia art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami – prawo jazdy nie może zostać takiej osobie wydane.

Z tych powodów podstawy kasacyjne wywodzone z art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami nie mogą zostać uznane za usprawiedliwione. Te same przyczyny przemawiają za stwierdzeniem, że również podstawa kasacyjna oparta na art. 103 ust. 3 ww. ustawy nie jest usprawiedliwiona. Zgodnie z ostatnio powołanym przepisem starosta wydaje decyzję administracyjną o przywróceniu uprawnień do kierowania pojazdami po ustaniu przyczyn, które spowodowały jego cofnięcie, oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jak wykazano powyżej, ze względu na normę wynikającą z art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w sprawie skarżącego kasacyjnie nie ustały przyczyny cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii B. Nie można zatem mówić o naruszeniu przez organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji art. 103 ust. 3 tej ustawy.

W podstawach kasacyjnych wskazano ponadto na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji, wyrażającego zasadę demokratycznego państwa prawnego. Podstawa ta nie została jednak odrębnie uzasadniona. Z uzasadnienia podstaw kasacyjnych wynika, że zdaniem skarżącego kasacyjnie naruszenie w jego sprawie art. 2 Konstytucji jest wyłącznie konsekwencją naruszenia przytoczonych w postawach kasacyjnych przepisów ustawy o kierujących pojazdami. Należało zatem stwierdzić, że skoro podstawy kasacyjne wywodzone z art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 oraz z art. 103 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami okazały się nieusprawiedliwione, to tym samym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji. Sąd pierwszej instancji orzekał w określonym stanie faktycznym ukształtowanym wyrokiem karnym, którym orzeczono wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym zróżnicowany co do kategorii AM, A1, A2, A, B+E, B1, C, C+E, C1, D, D+E, D1, D1+E, T na okres czterech lat oraz według kategorii B na okres roku. Wyrok ten nie jest jednak źródłem prawa. Tym samym wobec wskazania w art. 87 Konstytucji w sposób zamknięty źródeł prawa powszechnie obowiązującego, prawidłowo zastosowane zostały normy prawa zawarte we wskazanych wyżej przepisach ustawy o kierujących pojazdami. Działanie organów administracji zostało podjęte na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, konkretnie wskazanych przepisów, a więc było zgodne z prawem.

Nie jest także usprawiedliwiona podstawa kasacyjna oparta na zarzucie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 ppsa. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił bowiem prawidłowo stan sprawy, a także zarzuty postawione w skardze. Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz należycie ją wyjaśnił. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest ani lakoniczne, ani też ogólnikowe, zawiera wyczerpującą informację o przesłankach rozstrzygnięcia pozwalającą w pełni na jego kontrolę kasacyjną.

Wychodząc z powyższych założeń, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przytoczone podstawy skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione i w konsekwencji – działając na podstawie art. 184 ppsa – orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 ppsa po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia.